Кіріспе

Голландтың дауыл толқынына қарсы тосқауылы Maeslantkering ("Maeslant тосқауылы" голланд тілінде) – Нидерландының Оңтүстік Голландия провинциясындағы Nieuwe Waterweg су жолында орналасқан дауыл толқынына қарсы тосқауыл. Ол 1991 жылдан 1997 жылға дейін салынды. "Дельта жұмыстарының" бір бөлігі ретінде, тосқауыл BOS деп аталатын орталық компьютерлік жүйе есептеген су деңгейінің болжамдарына сәйкес әрекет етеді. Роттердам қаласына (әсіресе Роттердам портына) су тасқыны қауіп төнген кезде ол автоматты түрде жабылады. Maeslantkering-тің екі 210 метрлік тосқауыл қақпасы бар, олардың әрқайсысы 237 метрлік болаттан жасалған фермалармен ұсталып тұр. Жабылып болғаннан кейін, тосқауыл Nieuwe Waterweg су жолының бүкіл енін (360 метр) қорғайды, ол Роттердам портының басты су жолы болып табылады. Бұл Жердегі ең ірі жылжымалы құрылымдардың бірі, ол АҚШ-тағы Грин-Бэнк телескопы және Германиядағы Bagger 288 экскаваторымен шайқасады.

Бастапқы жоспар

Maeslantkering құрылысы Europoortkering жобасының бір бөлігі болды, ол өз кезегінде Delta Works-тің соңғы кезеңі еді. Europoortkering жобасының басты мақсаты – Роттердам портының, оның ішінде маңызды бөлігі саналатын Europoort-тың, және оны қоршаған қалалар мен ауыл шаруашылығы аймақтарының су тасқынынан қорғалуын күшейту болды. Осы мақсатқа жету үшін бастапқы жоспарда 50 шақырымға дейін бөгеттерді нығайту көзделген. 1980 жылдары бұл жобаның кем дегенде 30 жылға созылатыны және оған зор қаржы жұмсалатыны анық болды. Бұл сонымен қатар, кейбір жағдайларда төрт ғасырдан астам тарихы бар ежелгі қала орталықтарын бұзып, жаңадан салынған, кеңейтілген бөгеттердің артына қайта орналастыру қажеттігін білдірді. Сондықтан бастапқы жоспардан бас тартылып, Су жолдары және қоғамдық жұмыстар министрлігі сенімді, бірақ салыстырмалы түрде арзан дауылдық тосқауылды салу жобаларын ұсыну үшін құрылыс компаниялары арасында конкурс ұйымдастырды.

Дауыл толқынынан қорғану

Бұл дауыл тосқауыл Ротердамды Солтүстік теңізімен байланыстыратын су жолында (Nieuwe Maas – Scheur – Nieuwe Waterweg) орналасуы тиіс еді. Бұл құрылыс жобалау кезеңінде маңызды рөл атқарды, себебі бұл су жолы сол кездегі әлемдегі ең ірі порт – Роттердам портына апаратын басты маршрут болды. Сондықтан голландтық Oosterscheldekering және Темза тосқауылы сияқты кедергілерді салу мүмкін болмады, өйткені мұндай тосқауылдар кеме қатынасын тоқтатып тастауға әкеп соғар еді. Жеңімпаз жоспар су жолының екі жағасында екі үлкен жүзбелі қақпа орнатуды көздейді. Бұл жоспардың маңызды артықшылығы – дауыл тосқауыл құрылысын құрғақ доктарда, құрғақ жағдайда жүргізуге болады. Тағы бір артықшылығы – тосқауылдың маңызды бөліктерін су астына орналастыру қажет болмады, ал құрғақ доктардың болуы тосқауылды күтіп ұстауды жеңілдетті. Соңында, кемелердің қалыпты өтуіне ешқандай қиындық туындамас еді. Жеңімпаз жобаны BMK консорциумы (Bouwcombinatie Maeslantkering) ұсынды. Бұл консорциумға HBG (қазір BAM), Volker Stevin және Hollandia Kloos компаниялары кірді. Дауыл тосқауыл жобасы – мердігердің жобалау жұмыстарын да жүзеге асырған алғашқы ірі жобалардың бірі болды.

Қалқаның құрылысы

Қалқаның құрылысы 1991 жылы басталды. Алдымен, екі жағалауда құрғақ доктар салынды, сондай-ақ Nieuwe Waterweg түбінде де негіз құрылысы жасалды. Содан кейін 22 метр биіктігі мен 210 метр ұзындығы бар екі болат қақпа орнатылды. Одан кейін қақпаларға 237 метрлік болаттан жасалған фермалар дәнекерленді. Әрбір қолдың салмағы 6800 тоннаны құрайды. Қолдардың басты міндеті – қақпалар жабық тұрғанда оларға түсетін зор күшті әр қақпаның арт жағындағы бір ғана буынға жеткізу. Бұл шар тәрізді буын қақпаның жабылу немесе ашылу кезінде су, жел және толқындардың әсерінен еркін қозғалуына мүмкіндік береді. Ол адам иығындағы немесе жамбас буынындағы шарлы буын сияқты жұмыс істейді. Буындар Чехиядағы Škoda Works зауытында жасалған. Бұл шар тәрізді буын әлемдегі ең ірісі болып табылады, оның диаметрі 10 метр, ал салмағы 680 тонна. Қалқаның құрылысына 450 миллион евро жұмсалды. Europoortkering жобасының жалғы құны 660 миллион евроны құрады. Мадуродам миниатюралық ауылында бөгеттің 1:250 масштабты жұмыс үлгісі салынды. Оның құрылысына алты ай уақыт кетті. Ал нағыз бөгеттің құрылысы алты жылға созылды.

Маесланкерринг жұмыс істеп тұр

1997 жылғы 10 мамырда алты жылдық құрылыс аяқталғаннан кейін Королева Беатрикс Масланткерингті ашты. Тосқауыл ауа райы және теңіз деңгейі туралы мәліметтерді қамтитын компьютерлік жүйеге қосылған. Қалыпты ауа райы жағдайында екі есік құрғақ доктарда жақсы қорғалған, ал су жолындағы 360 метрлік кеңістік кемелерге кедергісіз өтуге жеткілікті орын береді. Бірақ Роттердамда 3 метрлік дауыл толқыны күтілгенде, тосқауыл автоматты түрде жабылады. Жабылу процедурасы басталғанға дейін төрт сағат бұрын кемелер ескертіледі. Жабылуға екі сағат қалғанда Nieuwe Waterweg-тегі қозғалыс тоқтатылады. Жабылуға 30 минут қалғанда, есіктер орналасқан құрғақ доктар сумен толтырылады. Содан кейін есіктер жүзіп, екі «локомотив» оларды бір-біріне қарай жылжытады. Есіктер арасындағы қашықтық шамамен 1,5 метрге жеткенде, су есіктердің ішіне жіберіледі, осылайша олар су жолының түбіне батып кетеді. Түбі мұқият қазылып, содан кейін ұсақ таспен жабылады, нәтижесінде есіктер су астында жабысқанда су өткізбейтіндей болады. Егер есіктер ұзақ уақыт жабылуы керек болса, бұл Рейн суларының олардың артында көтерілуіне себеп болады, есіктердің іші жартылай босатылып, жүзіп кетеді, содан кейін өзен сулары теңізге ағып кетеді, олар қайтадан суға батпай тұрып. Масланткерингтегі дауыл толқынынан туындаған оқиғалардың тізбегін анықтайтын шешім қабылдау алгоритмі компьютермен толығымен басқарылады. Масланткеринг дауылға байланысты он жылда бір рет жабылуы күтіледі. Теңіз деңгейінің көтерілуіне байланысты, 50 жыл ішінде дауыл тосқауыл жиірек, яғни бес жылда бір рет жабылуы керек. Құрылысқа берілген алғашқы 10 жылда тосқауыл дауылға байланысты жабылған жоқ. Бір рет 3 метрлік дауыл болжанып, қорғаныс шаралары іске қосылған. Алайда, дауыл барысында болжам 2,99 метрге түзетілді және компьютер жабылуды тоқтатты. Нәтижесінде, дауыл зиянсыз өтіп, су жолы ашық қалды. 2007 жылғы 8 қараша күні кешке тосқауыл алғаш рет дауылға байланысты жабылды. Тосқауыл жыл сайын сынақ үшін жабылады, әдетте қыркүйек айының соңында немесе қазан айының басында, қазан айының ортасында дауыл маусымы басталар алдында. Жабылу кезінде келушілер үшін іс-шаралар ұйымдастырылады. Ақпарат орталығы жабылу уақыты және іс-шаралар туралы ақпаратты өз сайтында жариялайды. Бұл беттегі кейбір суреттерде көрінетін Каланд каналы Nieuwe Waterweg және Scheuer-дің оңтүстігінде орналасқан және Hartelkering дауыл тосқауылынан әлдеқайда кішіді. Бұл тосқауыл құрлыққа қарай 5 шақырымдай орналасқан. Оны басқаратын бағдарламалық қамтамасыз ету C++ тілінде жазылған және операциялық жүйе үшін 200 000 код жолынан және модельдеу жүйелері үшін 250 000 код жолынан тұрады. Тосқауыл 10 000 жылда бір рет болатын дауылға төтеп беруге арналған (сол кездегі климатқа байланысты, бірақ климаттың өзгеруіне байланысты түзетулер қажет болуы мүмкін).

2007 жылғы 8 қарашадағы дауыл

Нақты дауыл жағдайында кедергіні сынау үшін, компьютерлік жүйе жабылу процедурасын бастайтын су деңгейі шегі 2007 жылғы дауыл маусымында NAP бойынша 3,0 метрден 2,6 метрге төмендетілді. 2007 жылдың 8 қарашасында солтүстік-батыстан дауыл Голландия жағалауына шапты. Бөгеттің жабылу процедурасын бастауға жеткілікті биіктікте дауыл толқыны пайда болды. Бөгет құрылысынан бері алғаш рет дауыл толқынына байланысты жабылды. Остершельдекеринг және Хартелькеринг дауыл тосқауылдары да жабылып, 1976 жылдан бері Нидерланды жағалауы тұңғыш рет су тасқынынан толығымен қорғалды. Жергілікті уақыт бойынша сағат 22:00-де (CET) Голландия телеарнасы Nieuwe Waterweg-тегі теңіз көлігі тоқтатылғанын хабарлады. Мейсланткерингтің жабылу процедурасы сағат 23:10-да басталды. Бөгет сағат 01:00-де толық жабылды және 9 қарашада шамамен сағат 17:00-де қайта ашылды.

2023 жылғы 21 желтоқсандағы дауыл

2023 жылдың 21 желтоқсанында Maeslantkering тарихта алғаш рет 300 см шегіне жеткенде автоматты түрде жабылды. Күндіз Роттердамдағы су деңгейі шамамен 23:30-да NAP деңгейінен 300 см жоғарыға жетеді деген болжам жасалған. Осы уақытқа дейін Maeslantkering-ті қолмен жабу мүмкіндігі талқыланды, ал Роттердам порты 16:00-де қозғалысты шектеуге кірісті. Сағат 18:00-де Nieuwe Waterweg арқылы қозғалыс толығымен тоқтатылды. Maeslantkering-ті қолмен жабу туралы шешім қабылдауға үлкерместен, компьютерлік жүйелер араласып, автоматты жабу процедурасын бастады. Жабылу сағат 20:15-те басталды, бұл процеске шамамен 2 сағат уақыт кетті. Келесі күні сағат 4:45-те қақпалар қайта ашылды.

Het Keringhuis, Publiekscentrum Water (Судың қоғамдық орталығы)

Мейсланткеринг орналасқан жерде су басқару және бөгеттің техникалық ерекшеліктері туралы толыққанды ақпарат алатын келушілер орталығы бар.

Танымал мәдениетте

Кедергі американдық телебағдарламасында көрсетілді – Extreme Engineering (1 маусым, 8-эпизод: Holland's Barriers to the Sea). Бұл кедергі 39 Clues сериясының Mission Hurricane балалар кітабының маңызды сюжеттік желісі болды. Сондай-ақ, бұл кедергі 2006 жылы "History Channel" телеарнасының "Modern Marvels" бағдарламасында, су бөгеттері туралы білім беру бөлімінде көрсетілді. Кедергі 2021 жылы Нил Стивенсонның "Терминация шогы" романында да суреттелген.