Кіріспе

Көлемді өндірілген суреттері халық мәдениетінде кең таралған модельдер – бұл қоғамның танымал мәдениетінде кең таралған суреттері мен фотосуреттері бар модельдер. Пин-ап модельдері әдетте, суреттері бейресми, эстетикалық мақсатта көрсетілуге арналған, мысалы, қабырғаға іліп қою үшін, тартымды модельдер, актрисалар және сән модельдері болып табылады. 1940 жылдардан бастап, АҚШ-та пин-ап қыздарының суреттері «сырлы торт» деп те аталатын. «Пин-ап» термині алғаш рет 1941 жылы ағылшын тілінде пайда болған. Пин-ап қыздарының суреттері журналдар мен газеттерде, сондай-ақ пошта карточкаларында, литографияларда және күнтізбелерде жарияланды. Пин-ап қызының еркекке қатысты баламасы – еркек пин-апы, сонымен қатар, танымал актерлер мен спортшылар, мысалы актер Джеймс Дин, әнші Джим Моррисон және модель Фабио да осы санатқа жатады.

Тарих

19 ғасырдың басында, pin up модельдеуінің "театралдық бастауы" болған кезде, бурлеск артистері мен актрисалар кейде фотосуреттермен жабдықталған визиткаларын қойылымдарды жарнамалау үшін пайдаланған. Мұндай жарнамалық және визиткаларды театрлардың көгалданған бөлмелерінде, дерлік барлық театрдың сахнасының артында, «көздіктердің жиектеріне, газ шамдарының қосылыстарына, тіпті қасиетті актерлік қораптың үстіне» іліп қоюға болар еді. Тарихшы Мария Елена Бузек айтуынша, «19 ғасыр актрисасының күрделі өзіндік ерекшеліктерін және радикалдылығын түсіну үшін, сол дәуірдегі әйелдердің әлеуетіне қатысты көзқарас, олардың сексуалдығымен тығыз байланысты болғанын түсіну қажет. Бұл, өз кезегінде, олардың қоғамдық кеңістіктегі көріну деңгейімен байланысты болды: нәсіліне, әлеуметтік статусына немесе тегіне қарамастан, әйелдің танымалдылығы артқан сайын, оның сексуалдығы да «ашық» болып саналды». Сексуалды фантазия нысанына айналған 20 ғасырдың басындағы танымал актрисалардың суреттері жеке пайдалану үшін плакаттарға түсіріліп, сатылымға шығарылды. Секс-символдардың қатарындағы ең ерте пин-ап моделдерінің бірі – Бетти Грейбл болды, оның плакаты Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде G.I. әскерлерінің шкафтарында кең таралды. Еуропада, Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін «Мисс Фернанд» (кейбіреулер оны Фернанд Баррей деп атайды) қазіргі заманғы мағынадағы әлемдегі алғашқы пин-аптардың бірі болды. Мисс Фернандтың суреттерінде кеудесінің ашық бөлігі және толық жалаңаш суреттері көрсетілген, ал оның суреттері Бірінші дүниежүзілік соғыстың екі жағындағы әскерлердің сүйікті суреттеріне айналды. Басқа пин-аптар әдемі немесе тартымды әйелдердің идеалистік бейнелерін көрсететін суреттер болды. Мұндай суреттердің ерте мысалы – Чарльз Дана Гибсон салған «Жаңа әйел» бейнесі. «Жаңа әйел өзінің жынысына қатысты жаңа идеялардың символы болғандықтан, ол сексуалдық туралы жаңа идеяларды бейнелеуге де тиіс болды». Бұрынғы буынның актрисалары мен бишілерінен айырмашылығы, өнер суретшілерге әйелдерді әртүрлі бейнелерде суреттеуге еркіндік берді. 1932 жылы жарық көрген «Эсквайр» журналында көптеген суреттер мен «қызды» мультфильмдер болды, бірақ ең танымал «Варгас қыздары» болды. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін Варгас қыздарының сұлулығына баға берілді, ал олардың сексуалдығына көп көңіл бөлінбеді. Алайда, соғыс кезінде суреттер әскери киім киген және әуесқойлықпен ойнаған әйелдерге айналды, олар қуыршақпен ойнаған бала сияқты тартымды бейнеленді. «Варгас қыздары» соншалықты танымал болды, 1942 жылдан 1946 жылға дейін, әскерилердің жоғары сұранысына байланысты «9 миллион дана журнал жарнамасыз және тегін түрде шетелдегі және отандық базалардағы американдық әскерлерге жіберілді». Варгас қыздарының суреттері Екінші дүниежүзілік соғыстың көптеген бомбалаушы және истребитель ұшақтарында нос-арт ретінде пайдаланылды. Көбінесе олар жағымсыз немесе жезөкше ретінде емес, көбінесе сәттілікке көмектесетін патриот әйелдер ретінде қарастырылды. Бұл салада маманданған басқа да танымал суретшілердің қатарында Эрл К. Бергей, Енох Боллс, Гил Элвгрен, Джордж Петти, Рольф Армстронг, Зое Мозерт, Дюан Брайерс және Арт Фрам болды. Қазіргі заманғы танымал пин-ап суретшілерінің қатарында Бетти Пейдждің пин-ап суреттерімен және Playboy журналында жарияланған шығармаларымен танымал Оливия Де Берардинис бар.

Қазіргі заманғы пин-ап

Маңдайша модельдеу Екінші дүниежүзілік соғыс пен 1950 жылдармен байланысты болса да, ол кейбір танымал тұлғалар мен қоғам қайраткерлерінің стильдерінде көрінетін субмәдениетке айналды. Памела Андерсон Хью Хефнердің Playboy журналында онжылдықтар бойы модельдік қызмет атқарғаны үшін «мәңгілік маңдайша» деп саналды. Американдық әнші Лана Дель Рейдің стилі классикалық маңдайша модельдеріне ұқсас, ол «Pin Up Galore» атты әнді орындады. Бейонсе 1950-ші жылдардың американдық маңдайша патшайымы Бетти Пейджге құрмет көрсетіп, «Why Don't You Love Me» атты ән жазды. Бурлеск орындаушысы Дита фон Тизді көбінесе заманауи маңдайша деп атайды. Фон Тиз Бетти Пейдж туралы «Бетти Пейдж бәрін ашады» атты деректі фильмде түсті, онда Фон Тиз маңдайшаның мәнін ашуға көмектеседі. Кэти Перри маңдайша модельдеумен байланысты идеяларды пайдаланады және оларды музыкалық бейнеклиптері мен костюмдеріне енгізеді. Victoria's Secret Fashion Show бурлеск шоуға ұқсас, ал олардың жыл сайынғы Advent күнтізбесін жалпы маңдайша стилімен салыстыруға болады. Маңдайша модельдеу субмәдениеті өз қауымдастығына арналған журналдар мен форумдарды құрады. 2011 жылы жарық көрген Delicious Dolls журналы, баспа және цифрлық нұсқалары бар, 2015 жылы әлемдегі «ең танымал» маңдайша журналы деп аталды. Журналдың мақсатының бірі – «ретро және заманауи маңдайша қыздарын насихаттау және көрсету». Тағы бір танымал заманауи маңдайша журналы – Retro Lovely, ол ең көп сатылатын цифрлық және баспалық таралымымен мақтанады. Бұл субмәдениетте Viva Las Vegas рок-кабилли фестивалінде өтетін байқауларды қоса алғанда, маңдайша конкурстарында өнер көрсету мүмкіндігі бар.

Африка-америкалық кино

Мэрилин Монро мен Бетти Пейдж классикалық пин-ап ретінде жиі айтылса да, әсерлі болған қара нәсілді әйелдер де көп болды. 1920 жылдары ең танымал қара бурлеск бишісі – Жозефин Бейкер. Дороти Дэндридж мен Эрта Китт те өздерінің сыртқы келбеті, аты және жеке жетістіктерін пайдаланып, сол заманғы пин-ап стиліне үлес қосты. 1951 жылы афроамерикалық қауымға қатысты материалдарды жариялаған «Jet» журналы құрылғанда, афроамерикалық пин-ап моделінің алаңы кеңейді. «Jet» журналы «Аптаның сұлуы» деген толық беттік рубрикасын қолдады, онда афроамерикалық әйелдер купальниктер мен басқа да киімдерде суреттелді. Бұл афроамерикалық әйелдердің сұлулығын көрсету мақсатында жасалды, олардың тері түсі үнемі сынға ұшыраған әлемде. 1965 жылға дейін Дженифер Джексон «Playboy» журналында «Айдың сүйіктісі» ретінде жарияланған алғашқы афроамерикалық әйел болды. 1990 жылы «Playboy» журналының «Жылдың сүйіктісі» атағын алғаш рет афроамерикалық әйел, Рене Тенисон иеленді. Тарихи тұрғыдан қара нәсілді әйелдер пин-ап моделі ретінде ақ нәсілді әйелдерге қарағанда сирек кездеседі. Дегенмен, соңғы кезде пин-ап стилінің жаңадан өркендеуі көптеген қара нәсілді әйелдерді классикалық пин-ап стиліне ден қойып, өздерінің сұлулық стандарттарын қалыптастыруға шабыс тартты. Джим Линдерманның жеке басылымдағы «Қара пин-аптың құпия тарихы» кітабында афроамерикалық пин-ап модельдерінің өмірі мен тәжірибесі сипатталған.