Кіріспе

Христиандық демонология – христиандық көзқарас бойынша зұлым рухтарды зерттеу. Ол негізінен Киелі кітапқа (Ескі және Жаңа өсиеттерге), осы кітаптардың түсіндірмесіне, ерте христиандық философтар мен шөлге кеткендердің жазбаларына, сондай-ақ басқа сенімдерден алынған дәстүрлер мен аңыздарға сүйенеді.

Шығу тегі

Кейбір христиан дәстүрлерінде басқа діндердің құдайлары жын-перілер ретінде түсіндіріледі. Пауыл мұны 1-коринфтіктерге 10-тарауда нақты айтады, сәнсіз табыну амалдарын тыйымдайды. Христиан дініндегі Ібілістің қалыптасуы – христиан шіркеулерінің көзімен, зұлымдық сипаттарын көрсететін ертедегі ғұрыптар мен бейнелердің бір мысалы. Ерте христиандық дәуірден бастап демонология, жын-перілердің бар екендігін қарапайым түрде қабылдаудан яһуди демонологиясы мен христиан жазбаларынан алынған бастапқы идеяларға негізделген күрделі зерттеуге дейін дамыды. Христиандық демонология Рим-католик шіркеуінде жан-жақты зерттеледі, бірақ көптеген басқа христиан шіркеулері де жын-шайтандардың бар екенін мойындайды және талқылайды. Католик энциклопедиясы осы мәселеге қатысты көптеген жалған сенімдер мен бұрыс ілімдерге сілтеме жасай отырып, демонология туралы былай дейді: "A daemonibus docetur, de daemonibus docet, et ad daemones ducit" ("Оны жын-перілер үйретеді, ол жын-перілер туралы үйретеді және жын-перілерге жетелейді"). Енох кітабына сәйкес (қазіргі уақытта тек Эритрея және Эфиопия православие шіркеулерінде ғана қанонды, бірақ ерте шіркеу әкелері сілтеме жасаған), Нефилимдердің денесіз рухтары – жын-перілер. Енох былай түсіндіреді:
"Енді, рухтан (Періштелерден) және еттен туған алыптар жер бетінде зұлым рухтар деп аталады, және олардың мекені жер беті болады. Зұлым рухтар олардың денелерінен пайда болды; себебі олар адамдардан және қасиетті Күзетшілерден туған, олардың бастауы мен түп тамыры – олар жер бетінде зұлым рухтар болады, және оларды зұлым рухтар деп атайды. [Көктегі рухтардың мекені – көк, ал жерде туған рухтардың мекені – жер.] Алыптардың рухтары адамдарды мазалап, қысым көрсетіп, жоқ қылып, шабуылдап, соғыс жүргізіп, жер бетінде қиратушылық тудырады, және кедергі келтіреді: олар тамақтанбайды, бірақ аштық пен шөл сезінеді, және құлыққа ұшыратады. Олар адам баласына және әйелдерге қарсы көтеріледі, себебі олар олардан шыққан. Алыптардың қырғыны мен жойылуының, өлімінің күнінен бастап, олардың еттерінен шыққан рухтардың жандары жазасыз жоқ қылады." – I Енох 15:8–12, 16:1 Р. Х. Чарльз.

Саны

1467 жылы Альфонсо де Спина жын-шайтанның саны 133 316 666 деп мәлімдеді. Періштелердің үштен бір бөлігінің жын-шайтанға айналуы туралы бұл ой Аян кітабының 12:3–9 аяттарының түсіндірмесінен туындаған сияқты. Иоганн Вейер өзінің "Pseudomonarchia Daemonum" (1583) еңбегінде күрделі иерархиялар мен есептеулер жүйесі арқылы жын-шайтанның санын 4 439 622 деп бағалады, олар 666 легионға бөлінді, әр легион 6666 жыннан тұрды, ал олардың барлығын 66 тозақ герцогтары, ханзадалары, патшалары және т.б. басқарды. Сүлейменнің кіші кілті (17 ғасыр) "Pseudomonarchia Daemonum" еңбегінен легиондарға бөлінуді көшірді, бірақ одан да көп жын-шайтандар мен легиондар қосты. Спина мен Вейердің екеуі де жын-шайтанның санын есептеу үшін 666 және бірнеше 6-дан құралған басқа да сандарды қолданғаны көрінеді (133 316 666 жын-шайтан, 666 легион, әр легионда 6666 жын-шайтан, 66 басшы). Осылайша, жын-шайтанның саны 666 болды. 4 ғасырда Григорий Ниссалық ер және әйел жын-шайтандардың бар екеніне сенді және жын-шайтандардың бір-бірімен және адам әйелдерімен көбейетіні туралы пікірді қолдады. Басқа ғалымдар олардың көбейе алмайтынын және жын-шайтанның саны өзгермейтінін айтты.

Сипаттамалары

Христиан дәстүрінде, жындар құлаған періштелер болып саналады және олардың жақсы періштелерге тән қасиеттерімен бірдей: руханилық, өзгермейтіндік және өлмейтіндік. Жындар бәрін білмейді, бірақ әрқайсысының белгілі бір білімі болады (кейде бірнеше сала бойынша). Олардың күші Құдайдың рұхсатымен шектеледі, сондықтан олар толық биліктің иесі емес. Олардың бір уақытта әртүрлі жерде болуы туралы мәлімет жоқ, бірақ ортағасырлық сиқыршылардың мерекесі дәстүріне сәйкес екі тұжырым жасауға болады: не шайтан бір уақытта әртүрлі жерде болуы мүмкін, не ол өз атынан елші жібереді. Христиан демонологиясы бойынша, жындардың миссиясы – адамдарды күнәға итермелеу. Сондай-ақ, жындар адамдарды сенімдерінен бас тартуға, діннен шығуға немесе ереске ұшырауға, басқа діндерге бет бұруға немесе сұрақтарына (христиан терминімен айтқанда, құлшылық нысандарына) табынуға ұқсатуға тырысады деп есептеледі. Сондай-ақ, жындар адамдарды өмір бойы мазалап, немесе оларға ие болып, немесе олардың алдынан өтіп, қорқытып, не күнә жасауға, не қорқуға итермелейтін көріністер көрсету арқылы азаптайды деп сеніледі. Лұқа ішіндегі Жақсы Жаңалықта, жындар "шөл далаларды" аралап, демалыс таба алмай, бұрынғы орындарына қайта оралатыны айтылған. Лас рух адамнан шыққаннан кейін, ол шөл далаларды аралап, демалыс іздейді, бірақ таба алмайды. Содан ол: «Мен шыққан үйіме қайта ораламын» дейді. Ол келгенде, үйін тазаланып, тәртіпке келтірілгенін көреді. Сосын барып, өзінен де жаман жеті рухты алып келіп, олар сол үйге кіріп, онда тұрады. Ал соңында сол адамның жағдайы бұрынғыдан да нашар болады.

Сыртқы келбеті

Жын-шайтан кез келген кейіпке түсе алады, тіпті "жарық періштесі" болып көріне алады. Бұған таңғалмау керек! Өйткені шайтан да "жарық періштесінің кейпіне түсіп", өз болмысын жасырады. 15 Сондықтан оның қызметшілерінің де әділдіктің қызметшілері болып көрінуі таңқаларлық емес. Олардың соңы да істеріне сай болады. |2 Қорынттықтар| 11:14-15

Дегенмен, христиан дініндегі зұлым рухтарды зұлым және ереуілді жаратылыстар деп сипаттаған. Осы сипаттамалардың көптегені Лука Синьорелли, Иероним Бош, Франсиско Гоя сияқты белгілі суретшілерге, сондай-ақ "Адам сөздігі" үшін суреттер салған суретшіге және басқаларға шабыт берді. Инкубтар мен суккубтар өздерінің азғыру миссиясын орындау үшін тартымды көрінеді деп айтылады. Шаитан әсіресе, жылан, ешкі және аждаһа сияқты түрлі жануарлармен бейнеленген. Зұлым рухтардың мүйізі бар деген идея, Аян кітабының 13-тарауынан алынған сияқты. Мен теңізден бір аң шығатынды көрдім, он мүйізі мен жеті басы бар еді, мүйіздерінде он тәж, ал басқандарында құдайға қарсы сөздер жазылған. |Аян кітабы| 13:1
Содан кейін мен жерден басқа бір аң шығатынды көрдім, ол қойшаның екі мүйізіне ие болды және аждаһа сияқты сөйледі. |Аян кітабы| 13:11

Бұл идея сонымен қатар, бұрынғы заманғы Молох және шеду сияқты қасиетті құдайлардың бейнеленуімен де байланысты, олар бұқалар, бұқа басы бар адамдар немесе бұқа мүйіздерін тәж ретінде киген болып көрсетілген. "Ведьмаларға қарсы балға" (Malleus Maleficarum) еңбегінде Генрих Крамер зұлым рухтар бала кейпіне түсе алатынын, ал осы кейпінде олар өте ауыр, үнемі ауырып, өспейтінін жазған. Джеффри Чосер сияқты ақындар жасыл түсті шайтанмен байланыстырған, бірақ қазіргі уақытта қызыл түс басым. Генри Богут және сол дәуірдегі кейбір ағылшын зұлым рухтарды зерттеушілер, сиқыршылар мен колдовство жасаушылар (азаптау арқылы) зұлым рухтардың денелері мұздай екенін мойындады деп мәлімдеді. Бұл сенім 17 ғасырда кең тараған.

Жыныстық қатынас

Жын-шайтандар, әдетте, жыныссыз деп саналады, себебі олардың физикалық денелері жоқ, бірақ түрлеріне қарай, біреуі еркек, екіншісі әйел жынысына байланысты болады. Көптеген дінтанушылар жын-шайтандар еркектерден сперма жинап, содан кейін әйелдердің қынабына салу арқылы суккуби және инкуби ретінде әрекет етеді деген пікірде болды. Альберт Магнус және Томас Аквинский жын-шайтандар мен періштелер иерархиясын Құдай бір материалдық емес заттан жаратқандығын жазды. Олардың денелері болмағандықтан, жыныстық белгілері де жоқ, сондықтан адамдарды немесе басқа періштелерді дүниеге әкеле алмайды. Олардың денесіздігі олардың мәңгілік және ғасырлар бойы өзгермейтін табиғатымен байланысты. Ульрих Молитор мен Николас Реми әйелдердің жын-шайтандардан жүкті болуы мүмкін бе, жоқ па, деген мәселеде келіспеді. Реми әйелді еркектен басқа ешқандай тірі нәрсе ұрықтандыра алмайды деп есептеді. Генрих Крамер (Malleus Maleficarum авторы) орташа ұстанымды қабылдады; ол жын-шайтандардың алдымен суккуби, содан кейін инкуби ретінде әрекет ететінін жазды, бірақ суккубилер инкубилерден сперма ала алатынын, бірақ бұл сперма әйелдерді ұрықтандыра алмайтынын қосты. Петер Палудалық және Мартин Арльскийлер жын-шайтандардың өлген еркектерден сперма алып, әйелдерді жүкті ете алады деген пікірді қолдады. Кейбір демонологтар жын-шайтандар өліп бара жатқан немесе жақында қайтыс болған еркектерден сперма ала алады деп ойлады, сондықтан оны болдырмау үшін өлген еркектерді мүмкіндігінше жылдам жерлеу керек.

Ібілістің белгілері

Аян 13:18-ге сүйене отырып, 666 саны (екінші аңның саны) Антихрист пен Шайтанға қатысты деп есептелді. Орта ғасырлық гримуарлар бойынша, әрбір демон өзінің шайтандық қолтаңбасы немесе мөрімен шайтандық келісімдерге қол қояды. Бұл мөрлерді сиқыршылар демонды шақырып, оны бақылау үшін де пайдалана алады. "Санкт-Киприанның Ұлы кітабы", "Қызыл Айдаһар" және "Соломонның Кіші кілті" сияқты гримуарларда түрлі демон мөрлері келтірілген. Көптеген мәдениеттерде түрлі мағыналарда қолданылған пентаграмма (соның ішінде христиандықта, онда ол Мәсіхтің бес жарасын білдіреді), көбінесе кері бұрылғанда (бір ұшы төмен, екі ұшы жоғары) шайтандық белгі деп саналады. Мұндай символ шеңбермен немесе онсыз кездесуі мүмкін, кейде оның ішінде еркек ешкінің басы бейнеленеді, мүйіздері жұлдыздың жоғарғы ұштарына, құлақтары бүйір ұштарына, сақалы ең төменгі ұшқа, ал беті орталық бесбұрышқа сәйкес келеді. Кері бұрылған (төңкерілген) айқыш (әсіресе крест) де Шайтан мен Антихристтің символы саналады, бірақ католик дәстүрінде қарапайым кері бұрылған айқыш (Мәсіхтің денесі немесе бейнесі жоқ) – Әулие Петірдің символы болып табылады.

Басқа көзқарастар

Барлық христиандардың да шайтан-шайтанның нақты түрде бар екеніне сенетіні рас емес. Жаңа өсиеттегі дұға арқылы құтылу (экзорцизм) термині сол заманғы тілдің қадір-қасиетін көрсетеді, ол бүгінде эпилепсия, психикалық аурулар сияқты ауруларды емдеуді сипаттау үшін қолданылған.