Кіріспе
XIX ғасырдағы американдық пастор және жауынгер Джон Милтон Чивингтон (27 қаңтар 1821 жылы - 4 қазан 1894 жылы) – методист пасторы және Америка Құрама Штаттарының еріктілері құрамында полковник болып қызмет еткен Америка Азамат соғысының Нью-Мексико кампаниясы кезінде. Ол Глориетта асуы шайқасында Конфедерацияның жабдықтау пойызына қарсы артқы шабуылды басқарды, содан кейін Колорадо соғысы кезінде кавалерия полковнигі болып тағайындалды. Полковник Чивингтон Колорадо территориясының еріктілері құрамында 700 адамнан тұратын күшті басқаруда, американдық әскери тарихындағы ең қорқынышты зұлымдықтардың бірі – 1864 жылдың қарашасында болған Сэнд-Крик қырғынына жауапты болғандығы үшін танымал болды. Шамамен 70-600 бейбіт шайен және арапахо тайпаларының өкілдері – олардың үштен екісі әйелдер, балалар және нәрестелер – полковник Чивингтон мен оның қол астындағы ерікті әскерлер тарапынан өлтіріліп, мүсіндері қиылып, қорланды. Чивингтон мен оның адамдары бас сүйектер мен көптеген адам дене мүшелерін, соның ішінде туа білмеген ұрықтарды, сондай-ақ еркек және әйел жыныстық мүшелерін трофей ретінде алды. Соғысты жүргізу жөніндегі бірлескен комитет қырғынды тергеді, бірақ олар Чивингтон мен оның сарбаздарын мүмкіндігінше қатаң түрде айыптағанмен, оған немесе оларға қарсы әскери сот ашылмады. Полковник Чивингтонның саяси амбицияларының күйреуі мен жария болған абыройы ғана жаза болды. Сэнд-Крикке дейін үш жыл бұрын, 1861 жылдың 2 тамызында ол Колорадодағы масондардың алғашқы бас шебері болды. Бірнеше масон, олардың кейбіреулері Сэнд-Крик қырғынына куә болған, Чивингтонның әрекеттеріне наразылық білдіріп, оларды жария түрде айыптады, ал басқалары оны қолдады.
John Milton Chivington (January 27, 1821 – October 4, 1894) was a Methodist pastor, and Mason who served as a colonel in the United States Volunteers during the New Mexico Campaign of the American Civil War. He led a rear action against a Confederate supply train in the Battle of Glorieta Pass, and was then appointed a colonel of cavalry during the Colorado War. Colonel Chivington gained infamy for leading the 700 man force of Colorado Territory volunteers responsible for one of the most heinous atrocities in American military history: the November 1864 Sand Creek massacre. An estimated 70 to 600 peaceful Cheyenne and Arapaho – about two thirds of whom were women, children, and infants – were murdered and mutilated by Col. Chivington and the volunteer troops under his command. Chivington and his men also took scalps and many other human body parts as trophies, including unborn fetuses, as well as male and female genitalia. The Joint Committee on the Conduct of the War conducted an investigation of the massacre, but while they condemned Chivington and his soldiers in the strongest possible terms, no court martial proceedings were brought against him or them. The only punishment Col. Chivington suffered was public exposure and the end of his political aspirations. Three years prior to Sand Creek, on August 2, 1861, he became the first Grand Master of Masons of Colorado. Several Freemasons, some of whom were present at the Sand Creek Massacre, objected to Chivington's actions and publicly denounced them, while others supported him.
Ерте өмір
Чивингтон 1821 жылдың 27 қаңтарында Огайо штатының Ливан қаласында Исаак пен Джейн Чивингтонның ұлы болып дүниеге келді. Чивингтон методизмге қызығып, дін қызметкері болды. 1844 жылы дін қызметіне бекітілгеннен кейін, оның алғашқы тағайындалуы Иллинойс конференциясындағы Пейсон округіне болды. Огайодан Иллинойсқа сапар кезінде Чивингтон шешекке шалдықты. Ол Иллинойс конференциясында он жыл қызмет етті. 1853 жылы ол Канзастағы Вьяндот тайпасына арналған методисттік миссионерлік экспедицияда жұмыс істеді, ол Канзас-Небраска жылдық конференциясының бір бөлігі болды. Оның аболиционизмді қолдаған ашық пікірлері оны қауіпке ұшыратты, ал «Конгрессмен Крейг және басқа да достарының» кеңесімен Чивингтон Канзас аумағынан Небраска аумағына көшуге көндірілді. Нәтижесінде методист шіркеуі Чивингтонды Небраска штатының Омаха қаласындағы шіркеуге ауыстырды. Чивингтон осы қызметтен бір жыл өткен соң кетті. Тарихшы Джеймс Хейнс Чивингтонның пастырлық қабілеті туралы былай деді: «Мырза Чивингтон Құдайдың қызметіне шақырылған адамға лайықтай тұрақты мінез-құлыққа ие болған жоқ, бұл оның діни достарына өкінішті және тіпті қиындық тудырды». 1860 жылдың мамыр айында Чивингтон отбасымен бірге Колорадо аумағына көшіп, Денверде қоныстанды. Сол жерден ол Парк округінің Оңтүстік Парк кен лагерьлерінде миссионерлік қызметтер құруға тырысты. Ол Рокки-Маунтин округінің жаңа төрағалық етуші ақсақалы болып сайланды және 1862 жылға дейін осы қызметте болды. Чивингтонның тағайындалуына қатысты даулар туды, ол төрағалық етуші ақсақал ретіндегі қызметін тоқтатты. Чивингтон 1862 жылғы конференцияда қайта тағайындалмады; оның аты «жайланған» деп жазылды. Ертедегі методисттік саясат бойынша, дін қызметкерін «жайланған» деп сипаттау дін қызметкерінің зейнеткерлікке шыққандығын білдіреді. Чивингтонның жеке досы, методизм тарихшысы Исаак Бирдсли, Чивингтонның қарулы күштерге қатысы болғандықтан «қызметтен шеттетілгенін» айтты. Ол төмен түсіп, жүк тасымалдағыш колоннасына жақындады. Олар жасырынған күйде бір сағат күтті, содан кейін шабуыл жасап, конфедераттардың күзетшілерін таратып, тұтқынға алды. Чивингтон азық-түлік вагондарын өртеп, жылқы мен есектерін союға бұйрық берді. Сол уақытта Глориетта асуындағы шайқас Пиджон ранчосында қызу жүріп жатты. Чивингтон Слаудың негізгі күштеріне оралғанда, олар тез шегініп жатқанын көрді. Конфедераттар Глориетта асуының шайқасында жеңіске жетті, бірақ Чивингтон мен оның күштерінің арқасында олар алға жылжу үшін жеткілікті жабдықталмады және кері шегінуге мәжбүр болды. Чивингтон шайқастың нәтижесін толығымен өзгертті. Сиблидің әскері Техасқа қайта шегінді және енді Нью-Мексикоға қауіп төндірмеді. Чивингтон Джонсон ранчосындағы шешуші соққысы үшін жоғары баға алды, тіпті оның конфедераттардың жабдықтау колоннасын кездейсоқ тапқанына қарамастан. Сыншылар Чивингтон атыс естігенде Слаудың әскерін күшейту үшін тез оралған болса, оның 400 қосымша адамы одаққа шайқаста жеңіске жетуге мүмкіндік берген болар еді деп санайды. 1862 жылдың сәуір айында Чивингтон 1-ші Колорадо атқыштар полкінің полковнигі болып тағайындалды. Чивингтонның ең жаман жағы тұтқынға алынған конфедерат діни қызметкерінің шағымдарында көрінді, ол Чивингтон Джонсон ранчосында тұтқынға алған тұтқындарды өлтіремін деп қорқытқанын жазды. 1862 жылдың қарашасында Чивингтон еріктілердің бригадир генералы болып тағайындалды, бірақ 1863 жылдың ақпан айында тағайындалуынан бас тартты.
Кейінгі өмір және өлім
Чивингтон 1865 жылғы ақпанда әскерден кетті. 1865 жылы оның ұлы Томас суға батып қайтыс болды, ал Чивингтон мүлікті басқару үшін Небраскаға оралды. Ол онда сәттіліксіз жүк тасымалдаушы болды. Ол Сараны азғырып, кейін оған үйленді. 1871 жылғы қазанда ол күйеуінің асырауын қамтамасыз етпегендігі үшін ажырасу туралы шешім шығарды. Халықтың наразылығы Чивингтонды саясаттан кетуге мәжбүр етті және Колорадо штатының құрылу науқанынан шеттетті. "Омаха Дейли Геральд" газетінің редакторы Чивингтонды "сыртқы жағынан әдемі, бірақ іштен бұзық, діншіл екіжүзді" деп сипаттады. 1868 жылғы шілдеде Чивингтон Вашингтонға барып, үндістерге келтірілген зиян үшін 37 000 доллар (~$ in) талап етуге тырысты, бірақ сәтсіз аяқтады. Ол Омахаға қайтып келді, бірақ 1869 жылы Сараның туыстарымен тұру үшін Нью-Йорк штатының Трой қаласына сапарлады. Ол олардан ақша қарыз алды, бірақ қайтармады. Сара 1870 жылғы көктемде олардың Вашингтонға оралғанын және Чивингтонның "еңбексіз ақша табуға тырысқанын" еске алды. 1871 жылғы көктемде ол, менің естімемше, Канадаға қашып кетті, мені күйеуімсіз қалдырып, күнкөріс құралынан айырды. Мен қылмыскермен бірге өмір сүргім келмеді. Калифорнияда қысқа уақыт тұрғаннан кейін Чивингтон Огайоға шаруашылықпен айналысу үшін оралды. Кейін ол жергілікті газеттің редакторы болды. 1883 жылы Огайо заң шығарушы органына депутат болуға үміткерлік етті, бірақ қарсыластары Сэнд Крик қырғынына назар аударған соң, үміткерлігін қайтарып алды. Ол Денверге оралды, онда 1894 жылы рактан қайтыс болғанға дейін шерифтің орынбасары болып жұмыс істеді. Оның жаназасы қалалық Тринити Біріккен методистік шіркеуінде өтті, содан кейін оның денесі Фэрмоунт зиратына жерленді. Өмірінің соңына дейін Чивингтон Сэнд Крик операциясының сәтті болғанын айтты. Ол экспедицияның шайендер мен арапахолардың шабуылдарына және Колорадодағы керуендерге және ақ адамдардың қоныстарына жасалған қиындықтарға жауап ретінде ұйымдастырылғанын мәлімдеді. Чивингтон Қара қазанның бейбіт тайпасын қорғау туралы ресми келісімді бұзды. Ол сондай-ақ, осы қырғынның шайендер, арапахолар және сиулардың одақтастығын нығайтып, ақ қоныс аударушыларға жасалған шабуылдарды жеделдеткенін де ескермеді. Өлгенге дейін Чивингтон шабуылға бұйрық беруді дұрыс екенін айтып, үнемі "Мен Сэнд Крикке адалмын" деп мәлімдеді.
Мұра
1887 жылы Колорадо штатында Чивингтон поселенісі құрылып, Джон Чивингтонның есімімен аталды. Миссури Пасифик темір жолындағы теміржол бекеті, қырғын орынға жақын орналасқан. 1920-1930 жылдары шаңды дала салдарынан халқы азайып, бірақ бірнеше ғимараттар сақталған. 1996 жылы Біріккен методист шіркеуінің Бас конференциясы Чивингтонның дін қызметкері ретіндегі орнына байланысты Сэнд-Крик қырғыны үшін өкініш білдірді. Олар Оңтүстік Шайен тайпасына "танымал методисттің әрекеттері" үшін кешірім сұрады. 2005 жылы Колорадо штатының Лонгмонт қалалық кеңесі екі онжылдық күрес нәтижесінде қаладағы Чивингтон көшесінің атын өзгертуге келісті. Наразылар Чивингтонның Сэнд-Крик қырғынына қатысқандығы үшін құрметке ие болуына қарсылық білдірген. Көше Санрайз көшесі деп аталды.
Танымал мәдениетте
Джордж Шерманның 1951 жылғы «Томагавк» вестерн фильмі, Санд-Крик қырғынынан бірнеше жыл өткен соң, армия лейтенанты Роб Денси өзінің күзетіндегі Джули Мэдденнің ат көлігімен бара жатқанда, бірнеше жыл бұрын Чивингтонмен бірге болғанын мақтан тұтады. Фильмнің басты кейіпкері, шекарашы Джим Бриджер кейін Джулиге әйелінің басқарушы Қара Кетлдің қызы болғанын, ал онымен бірге жүретін жас шайен қызы Монахситаның оның әпкесі екенін және Чивингтон мен оның адамдары жасаған қырғыннан жалғыз аман қалған адам екенін айтады. Бриджер Денсиді әйелінің өліміне кінәлі деп күдіктенеді және Денси Сиуктармен болған шайқастан қашқаннан кейін оны қуалайды. Денси шайқасқа бұйрықсыз барып, осылайша қақтығыс тудырғанын мойындайды. Бриджер оны ұрып жатқанда, Денсиді оның досын Денси өлтірген (осылайша оқиғаның бастауы болған) жас Сиук атып тастайды. 1956 жылдың 27 желтоқсанында американдық «Playhouse 90» телесериалы «Санд-Крик қырғыны» атты эпизодын көрсетті. Эпизод қырғын мен Чивингтонның әскери трибуналы туралы баяндайды, бірақ қатысушылардың есімдері өзгертілді. Чивингтонның рөлін Эверетт Слоан ойнаған Джон Темплтон болды. Эйнсли Прайор 1957 жылғы «Форт-Петтикоаттың қарулары» фильмінде Чивингтон рөлін сомдады, онда Ауди Мерфи лейтенант Франк Хьюит, Хоуп Эмерсон Ханна Лейси, Жанет Нолан Кора Мелаван және Шон МакКлори Эметт Кетл рөлін ойнады. NBC-нің «Ларами» вестерн сериалының «Оттың бір уысы» (1961 жылдың 5 желтоқсаны) эпизоды тарихи оқиғаларға негізделген. Джордж Макриди ойнаған полковник Джон Баррингтон, Джон Чивингтонның бейнесімен ұқсас, 1890 жылы Оңтүстік Дакотадағы Жаралы тізе қырғынындағы рөлі үшін Форт Ларамидегі әскери сот алдында тұрып қашып құтылады. «Ларами» эпизодында сериалдың кейіпкері Слим Шерманның (Джон Смит) Жаралы тізеде болғаны және Баррингтонға қарсы куәлік бергені көрсетіледі. Содан кейін Баррингтонның қызы Мадж, оны Карен Шарп ойнайды, Слимді кепілге алады. Оның айтуынша, оның қолында әкесінің үндістерге қарсы қатал саясатын ақтауға болатын құжаттар бар. Слим қашып құтылады, бірақ Сиуктар оны тұтқынға алып, партияны қырғыннан құтқару үшін үндістермен келіссөздер жүргізуге мәжбүр болады.