Кіріспе
Алып тасталатын жалғау буыны ретінде жұмыс істейтін металл құралым. Жиек (немесе бұғаз), сондай-ақ гив деп аталады, – U пішіндес металл бөлік, ашылуы арқылы клейвистік тірек немесе бұғазбен бекітіледі, немесе жылдам ажыратылатын құлыптағыш тірек механизмімен бекітілген металл ілмек. Бұл термин қолғаптарға және осыған ұқсас жұмыс істейтін басқа да шектеу құрылғыларына да қолданылады. Жиектер – қайықтар мен кемелерден бастап өнеркәсіптік крандарға дейінгі барлық түрдегі арқан жүйелеріндегі негізгі жалғау буыны болып табылады, себебі олар әртүрлі арқан топтарын жылдам қосуға немесе ажыратуға мүмкіндік береді. Жиек – құлыптағыш механизммен бірге қолданылатын ұқсас пішіндес металл бөлік. Карабинер – тау шаруасында қолданылатын жиектің бір түрі.
A shackle (or shacklebolt), also known as a gyve, is a U shaped piece of metal secured with a clevis pin or bolt across the opening, or a hinged metal loop secured with a quick release locking pin mechanism. The term also applies to handcuffs and other similarly conceived restraint devices that function in a similar manner. Shackles are the primary connecting link in all manner of rigging systems, from boats and ships to industrial crane rigging, as they allow different rigging subsets to be connected or disconnected quickly. A shackle is also the similarly shaped piece of metal used with a locking mechanism in padlocks. A carabiner is a type of shackle used in mountaineering.
Бұғана бұғанасы
Ілмектің үлкен "О" пішініне ие болуы, оның көп бағыттан жүктемелерді қабылдау мүмкіндігін арттырады, соның салдарынан жанама жүктеме аз дамиды. Дегенмен, ілмектің үлкен пішіні оның жалпы күшін азайтады. Оны бекіткіш ілмек деп те атайды.
D-қапшық
Д-шатырлар, сонымен қатар тізбекті бұға ретінде де танылады, олар тізбек сақинасы тәрізді тар бұғалар, көбінесе штырь немесе бұрандалы штырь арқылы бекітіледі. Д-шатырлар өте көп қолданылады және көптеген басқа бұға түрлері Д-шатырдың өзгеру түрі болып табылады. Кішкентай сақинасы жүктемені негізінен тікелей бағытта көтере алады. Бүйірлік және қисайған жүктемелер Д-шатырды бұруы немесе бүгуі мүмкін.
Бас тақтайшаның бұғаты
D бұғатының осы ұзартылған нұсқасы желкендерге, әсіресе бас жақтаумен жабдықталған желкендерге – мысалы, Бермуда типті кемелердегідей – желкендерді ілгіштерге (гальс) бекіту үшін қолданылады. Бас жақтау бұғалары көбінесе жалпақ жолақты тот баспайтын болаттан соғылып жасалады және ілгіштің (гальс) тігілген көзіне бас жақтау тиіп, тозуын болдырмау үшін, бұғаның жоғарғы және төменгі бөлігі арасында қосымша штырғыш болады.
Шиналы бұғаз
Шыналы бұғаттама бұғатымен және шыналы тірекпен жабылады, бұл жағынан ол кливиздерге ұқсас. Сондықтан оларды өнеркәсіптік тілде көбінесе кливиздер деп атайды. Шыналы бұғаттамалармен жұмыс істеу кейде қиын болуы мүмкін, себебі бұранданың жоғалып кетпеуі үшін оны бұғаттаманың корпусына бекіту қажет, әдетте бөлшекті тірекпен немесе байланыстыру сымымен. Кранды орнатуда қолданылатын қауіпсіз нұсқасында, шыналы тіректің қасында орналасқан бекіту гайкасы (жабдық) болады. Шыналы бұғаттамалар көптеген арматуралық қолданыстарда тиімді, мұнда бұғатының айналуы күтіледі.
Снап бұғаты
Атауынан көрініп тұрғандай, жылдам құлыптағыш – бір қолмен орындалатын жылдам бекіткіш. Ол серіппелі құлыптау механизмін қолданып, шарбақты бұғаттау үшін жабылады және жүктеме кезінде ажыратылуы мүмкін. Бұл қауіпсіздік үшін қауіпті болуы мүмкін, бірақ кейде өте пайдалы. Бұл құлыптағыш басқа түрдегі құлыптағыштарға қарағанда сенімді емес, бірақ уақытша пайдалануға немесе теңізшінің қауіпсіздік арқаны сияқты жиі ауыстырылатын жағдайларда тиімді болуы мүмкін. Ескерту: Егер осы типтегі құлыптағыш үлкен жүктемені босату үшін қолданылса, ол нашар жұмыс істейді (ажырату қиын) және құлыптағыш жиынтығының немесе бөлінген сақинаның бұзылуы мүмкін.
Қылқанды бұғаз
Шеңбердің бір аяғы бұралып бекітілген, ал екінші аяғы соғылып бекітілген. Шынақ тұтқын болуы мүмкін, яғни ол шеңбермен, әдетте сыммен біріктірілген. Егер бұрандалар тым қатты тартылса немесе тұзды ауада тоттанса, олар қызуы мүмкін, сондықтан ланолин немесе қалың майды барлық бұрандаларға жағу артық болмас. Шынақ кілті немесе металл марлиншпик – тығыз гайкаларды босатуға көмектесетін пайдалы құралдар. Қауіпсіздік үшін, шеңбердің бұрандасы босап кетпеуі үшін, оны сыммен немесе нейлондық байлағышпен байлау қалыпты жағдай. Бұл үшін бұрандадағы тесіктен сымды өткізіп, шеңбердің денесіне орау керек. Бұрандасының ұшында көлденең тесігі бар шеңберлер үшін коттерлік штифт қолдануға болады. Сымның бір кемшілігі – материалдардың өзгешелігінен сыммен байлау гальваникалық коррозияға алып келуі мүмкін, әсіресе шеңбер ауа мен суға ұшыраса, бұл жағдай нашарлай түседі. Шеңбердің көп қозғалатын жерлерінде нейлонды қолдану ұсынылмайды.
Бұрылысты бұрауыш
Бұрылыс бұғаты әдетте орташа бұғадан сәл ұзын болып келеді және 90° бұрылысқа ие, соның салдарынан ілмектің жоғарғы бөлігі шынаға перпендикуляр орналасады. Осы бұғаудың қолданылуының бір мысалы – гик-фаль блогын мачтаға немесе гик-фальді желкенге бекіту, бұл желкеннің ілмегінде бұрылысты азайтуға және желкеннің жақсырақ орналасуына мүмкіндік береді.
Жұмсақ бұғаз
Заманауи берік талшықтар, мысалы PBO (IUPAC атауы: poly(p phenylene 2,6 benzobisoxazole), арамидтер (Kevlar, Technora, Twaron), Vectran, көміртек талшықтары, ультра жоғары молекулалық полиэтилен (UHMWPE, Dyneema, Spectra) және басқа да синтетикалық талшықтар, аса берік арқандар жасауға қолданылады. Бұл арқандар сондай-ақ құлыпталатын иілгіш бұғаулар деп аталатын түйіндерге тоқуға болады. Sailmagazine.com сайтында айтылғандай, "иілгіш бұғау металл бұғаудың көптеген функцияларын орындай алады, көбінесе тіпті жақсырақ. Иілгіш бұғаулар жақсы иілгіш, жүк болмағанда дірілдемейді, палуба жиегін тоздырмайды немесе мачта мен палубаны ұрмайды, басына тисе ауыртпайды, оларды ашу оңай және маңызды сәтте кемеден құлап кетпейтін штырғылары жоқ". Қазіргі заманғы арқан, болат сымнан 3 есе қалың және одан да ауыр жүкті көтере алады. Металл бұғаулар артықшылыққа ие болуы мүмкін, себебі иілгіш бұғаулар өткір жиектермен кесілуі, өртелуі немесе кейбір жағдайларда тозуы мүмкін. Dyneema және басқа да заманауи талшықтардан жасалған иілгіш бұғаулардың бір кемшілігі – олардың ыстыққа сезімталдығы, соның ішінде үйкелістен туындаған ыстыққа. Оны максималды жүктеме кезінде үйкеліс салдарынан пайда болатын ыстықтың алдын алу үшін, біраз уақыт бойы орташа жүктемеге ұшырату ұсынылады. Иілгіш бұғаудың тоқтату түйіні – «шынайы махаббат түйіні», «алмаз түйіні», «қос жіпті кельт түйіні» немесе «қытай түйіні» (ABOK #600, ABOK #601, ABOK #603, екінші ұшы біріншісін кері бағытта орап, түйінден шығатын ұштары түйіннің негізгі бөлігіне көміліп, қытайлық саусақ тұмсығына бекітілуі мүмкін) болуы мүмкін. Тағы бір танымал тоқтату түйіні – екі арқанды біріктіретін қабырға+тәж+қабырға+тәж түйіні (екі жіпті роза түйіні). Соңғы түйіндердің ұштарының қосымша қалыңдығы бар, бұл олардың ең әлсіз жеріндегі, яғни түйін мойнындағы иілгіштікті азайтады.