Кіріспе

Риман қисықтығының 4 тензорының жиырылуынан алынған 2 тензор. Дифференциалдық геометрияда, Грегорио Риччи Курбастроның есімімен аталатын Риччи қисықтығы тензоры – Риман немесе псевдо-Риман көптүрлілігінде метрика таңдау арқылы анықталатын геометриялық объект. Оны жалпы алғанда, берілген метрикалық тензор геометриясының қарапайым Евклид кеңістігінен немесе псевдо-Евклид кеңістігінен қаншалықты жергілікті түрде өзгешеленетінін өлшеу ретінде қарастыруға болады. Риччи тензоры кеңістікте геодезиялық бойымен қозғалғанда нысанның қалай деформацияланатынын өлшеу арқылы сипатталады. Жалпы салыстырмалылық теориясында, псевдо-Римандық жағдайды қамтиды, бұл Рэйчхаудхури теңдеуінде Риччи тензорының болуымен көрінеді. Осы себепті Эйнштейннің өрістік теңдеулері кеңістік-уақытты псевдо-Риман метрикасымен сипаттауға болатынын ұсынады, Риччи тензоры мен ғаламның материялық мазмұны арасындағы өте қарапайым байланыс бар. Метрикалық тензор сияқты, Риччи тензоры да көптүрліліктің әр тангенциалдық кеңістігіне симметриялық билинейрлік нысанды тағайындайды. Жалпы алғанда, Риман геометриясындағы Риччи қисықтығының рөлін функциялар талдауындағы Лапласиан рөлімен салыстыруға болады; осы салыстыруда Риман қисықтығы тензоры, Риччи қисықтығының табиғи туындысы, функцияның екінші туындыларының толық матрицасына сәйкес келеді. Дегенмен, осы салыстыруды басқа тәсілдермен де жасауға болады. Үш өлшемді топологияда Риччи тензоры жоғары өлшемдерде күрделірек Риман қисықтығы тензорымен кодталған барлық ақпаратты қамтиды. Бұл қарапайымдық көптеген геометриялық және аналитикалық құралдарды қолдануға мүмкіндік береді, бұл Ричард С. Гамильтон мен Григорий Перельманның жұмысы арқылы Пуанкаре болжамын шешуге әкелді. Дифференциалдық геометрияда Риман көптүрлілігіндегі Риччи тензорының төменгі шектері, салыстыру арқылы (салыстыру теоремасына қараңыз) тұрақты қисықтық кеңістігінің геометриясымен ғаламдық геометриялық және топологиялық ақпаратты алуға мүмкіндік береді. Бұл Риччи тензорындағы төменгі шектерді Риман геометриясындағы ұзындық функционалын зерттеуде сәтті пайдалануға болады, бұл 1941 жылы Майерс теоремасы арқылы алғаш рет көрсетілді. Риччи тензорының жиі кездесетін көзі – ковариантты туындыны Лапласиан тензорымен ауыстырғанда оның пайда болуы. Бұл, мысалы, оның Риман геометриясында кеңінен қолданылатын Бохнер формуласында болуын түсіндіреді. Мысалы, бұл формула Шинг Тунг Яудың (олардың дамуы, мысалы, Ченг Яу және Ли Яу теңсіздіктері) градиенттік бағалауларының Риччи қисықтығының төменгі шегіне неге әрқашан тәуелді екенін түсіндіреді. 2007 жылы Джон Лотт, Карл Теодор Штурм және Седрик Виллани Риччи қисықтығының төменгі шектерін Риман көптүрлілігінің метрикалық кеңістіктік құрылымы мен оның көлемдік формасы тұрғысынан толық түсінуге болатынын көрсетті. Бұл Риччи қисықтығы мен Вассерштейн геометриясы және оңтайлы тасымалдау арасындағы терең байланысты орнатты, қазіргі уақытта көптеген зерттеулердің тақырыбы болып табылады.

Анықтамаларды салыстыру

Жоғарыда келтірілген екі анықтама бірдей. Координаталық тәсілдегі және оны анықтайтын формулалар, Леви-Чивита байланысын және Леви-Чивита байланысы арқылы Риман қисықтығын анықтайтын формулалармен толық сәйкес келеді. Мүмкін, жергілікті координаттарды тікелей пайдаланатын анықтамалар қолайлырақ, себебі жоғарыда айтылған Риман тензорының "маңызды қасиеті" орындалуы үшін кеңістік Хаусдорф кеңістігі болуы керек. Ал жергілікті координаттық тәсілге тек тегіс атлас қана жеткілікті. Сондай-ақ, жергілікті тәсілге негіз болатын "өзгермейтін" философияны спинорлық өрістер сияқты ерекше геометриялық объектілерді құру әдістерімен байланыстыру оңайырақ. Кіріспе бөлімде берілген күрделі формула, келесі бөлімдегідей. Тек терминдер топтастырылған, осылайша оларды қарастыру ыңғайлы.

Глобалды геометрия және топология

Мұнда Риккидің оң қисықтығы бар көптіктерге қатысты жаһандық нәтижелердің қысқаша тізімі берілген; сонымен қатар Риман геометриясының классикалық теоремаларын қараңыз. Қысқаша айтқанда, Риман көптүрлілігінің оң Риччи қисықтығы күшті топологиялық салдарларға ие, ал (кем дегенде 3 өлшем үшін) теріс Риччи қисықтығы топологиялық салдарларға ие емес. (Риччи қисықтығы функциясы нөлге тең емес жанама векторлар жиынында оң болса, Риччи қисықтығы оң деп аталады.) Кейбір нәтижелер псевдо-Риманн көптүрліліктері үшін де белгілі. Майерс теоремасы (1941) Риччи қисықтығы толық Риманн n-көптігінде төменнен шектелген болса, онда көптіктің диаметрі болады. Ченг (1975) диаметр теңсіздігіндегі теңдік тек қана көптік тұрақты қисықтығы бар сфераға изометриялық болғанда ғана пайда болатынын көрсетті. Бишоп–Громов теңсіздігі толық өлшемді Риманн көптүрлілігі Риччидің теріс емес қисықтығына ие болса, онда геодезиялық шардың көлемі Евклид кеңістігіндегі бірдей радиустағы геодезиялық шардың көлеміне тең немесе одан кем болады. Сонымен қатар, егер көптіктердегі ортасы және радиусы бар шардың көлемін білдірсе, ал Евклид кеңістігіндегі радиусы бар шардың көлемін білдірсе, онда функция кемімейді. Бұл Риччи қисықтығының төменгі шегіне (тек теріс емес) жалпыланады және Громовтың тығыздық теоремасын дәлелдеудегі негізгі нүкте болып табылады.) Чигер–Громолл бөлу теоремасы бойынша, егер толық Риманн көптігінде сызық болса, яғни барлық үшін геодезиялық болса, онда ол өнім кеңістігіне изометриялық. Нәтижесінде, оң Риччи қисықтығының толық көптігінде ең көп дегенде бір топологиялық ұшы болуы мүмкін. Теорема сондай-ақ кейбір қосымша гипотезалар бойынша толық Лоренцтік көптүрліліктерге (метриялық қолтаңбасы бар) теріс емес Риччи тензорымен де қолданылады. Хамильтонның Риччи ағыны үшін бірінші конвергенция теоремасы, Риччи ағынының оң Риманндық метрикасы бар жалғыз компактты 3-көптүрліліктері – бұл 3-сфераның дискретті кіші топтары арқылы SO(4)-тің үзіліссіз әрекет ететін үлестері екенін көрсетеді. Кейіннен ол бұны Риччидің теріс емес қисықтығына мүмкіндік беру үшін кеңейтті. Әсіресе, жалғыз жай байланысқан мүмкіндік – 3-сфераның өзі. Бұл нәтижелер, әсіресе Майерс пен Хамильтонның, оң Риччи қисықтығының күшті топологиялық салдарлары бар екенін көрсетеді. Керісінше, беттерді қоспағанда, теріс Риччи қисықтығының топологиялық салдары жоқ екені белгілі; екіден үлкен өлшемді кез келген көптік теріс Риччи қисықтығының толық Риманн метрикасын қабылдайды. Екі өлшемді көптүрліліктер жағдайында Риччи қисықтығының терісдігі Гаусс қисықтығының терісдігімен синоним болып табылады, бұл өте айқын топологиялық салдарға ие. Риманндық метрикаларды теріс Гаусс қисықтығына қабылдамайтын екі өлшемді көптүрліліктер өте аз.