Кіріспе

Әр Риманн көптүрлілігі белгілі бір Евклид кеңістігіне изометриялық түрде енгізілуі мүмкін. Джон Форбс Нэш кішісінің есімімен аталған Нэштің енгізу теоремалары (немесе енгізу теоремалары) әр Риманн көптүрлілігінің белгілі бір Евклид кеңістігіне изометриялық түрде енгізілуін көрсетеді. Изометриялық – дегеніміз, кез келген жолдың ұзындығын сақтау. Мысалы, қағаз бетін созу немесе жырту емес, тек бүгілу арқылы, беттің Евклид кеңістігіне изометриялық енгізілуін қамтамасыз етуге болады, себебі бетке салынған қисықтар бет бүгілгеніне қарамастан, бірдей доға ұзындығын сақтайды. Бірінші теорема үздіксіз дифференциалданатын (C1) енгізулер үшін, ал екіншісі – Ck, 3 ≤ k ≤ ∞ класындағы аналитикалық немесе тегіс енгізулер үшін жарамды. Бұл екі теорема бір-бірінен мүлдем өзгеше. Бірінші теореманың өте қарапайым дәлелі бар, бірақ ол кейбір интуицияға қарсы қорытындыларға әкеледі, ал екінші теореманың дәлелі техникалық және интуицияға қарсы болғанымен, көңіл көншітпейтін нәтиже береді. C1 теоремасы 1954 жылы, ал Ck теоремасы 1956 жылы жарияланды. Нақты аналитикалық теореманы алғаш рет 1966 жылы Нэш қарастырды; оның аргументі айтарлықтай жеңілдетілді (Осы нәтиженің жергілікті нұсқасын 1920 жылдары Эли Картан мен Морис Джанет дәлелдеді). Нақты аналитикалық жағдайда, Нэш кері функциясының аргументіндегі тегістеу операторларын Коши бағалауларымен алмастыруға болады. Нэштің Ck жағдайындағы дәлелі кейін h принципіне және Нэш-Мозердің имплицитті функция теоремасына көшірілді. Екінші Нэш енгізу теоремасының қарапайым дәлелін [автор аты] тапты, ол сызықты емес дербес дифференциалдық теңдеулер жиынтығын эллиптикалық жүйеге дейін қысқартты, оған ықшамдау карталау теоремасын қолдануға болады.

Нэш-Куйпер теоремасы (қосылған теоремасы)

m өлшемді Риман көптүрлілігі (M, g) берілген жағдайда, изометриялық ендіру – үздіксіз дифференциалданатын топологиялық ендіру f: M → ℝ^(n), мұндағы Евклид метрикасының кері тартылуы g-ге тең. Анализдік тұрғыдан алғанда, бұл (тегіс координаттар диаграммасына қатысты x) n белгісіз (нақты мәнді) функциялар үшін көптеген бірінші реттік дербес дифференциалдық теңдеулер жүйесі ретінде қарастырылуы мүмкін: Егер n саны m-ден кем болса, онда белгісіздер санынан гөрі теңдеулер саны көп болады. Осы тұрғыдан алғанда, келесі теоремамен берілген изометриялық ендірулердің болуы таң қалдырады. Нэш–Куйпер теоремасы. (M, g) m өлшемді Риман көптүрлілігі болсын және f: M → ℝ^(n) – Евклид кеңістігіне қысқа тегіс ендіру (немесе батыру), мұндағы n ≥ m + 1. Бұл бейнелеудің изометриялық болуы міндетті емес. Онда g-нің үздіксіз дифференциалданатын изометриялық ендірулері (немесе батырулары) M → ℝ^(n) табылады, олар біркелкі f-ке жуықтасады. Теореманы бастапқыда Джон Нэш n ≥ m + 2 күшейтілген шартпен дәлелдеді. Оның әдісін Николас Куйпер жоғарыда аталған теореманы алу үшін өзгертті. Нэш–Куйпер теоремасымен жасалған изометриялық ендірулер көбінесе интуицияға қайшы және патологиялық болып саналады. Олар көбінесе тегіс дифференциалданатын болмайды. Мысалы, Дэвид Гильберттің белгілі теоремасы гиперболалық жазықтықты ℝ^(3) кеңістігіне тегіс изометриялық түрде батыру мүмкін емес екенін көрсетеді. Кез келген теріс скалярлық қисықтығы бар Айнштейн көптүрлігі гипербет ретінде тегіс изометриялық түрде батырыла алмайды, ал Шиң Шен Черн мен Куйпердің теоремасы тіпті оң емес қималық қисықтығы бар кез келген жабық m өлшемді көптүрлікті ℝ^(2m – 1) кеңістігіне тегіс изометриялық түрде батыру мүмкін емес екенін айтады. Сонымен қатар, кейбір тегіс изометриялық ендірулер қаттылық құбылыстарын көрсетеді, олар Нэш–Куйпер теоремасындағы f-тің негізінен шектеусіз таңдауымен бұзылады. Мысалы, дөңгелек сфераның кез келген тегіс изометриялық гипербеттік батыруының бейнесі өзі дөңгелек сфера болуы керек. Керісінше, Нэш–Куйпер теоремасы шардың үздіксіз дифференциалданатын изометриялық гипербеттік батыруларының болуын қамтамасыз етеді, олар шардың топологиялық ендіруіне (мысалы) шағын эллипсоид ретінде кездейсоқ жақын болады. Кез келген жабық және бағдарланған екі өлшемді көптүрліні ℝ^(3) кеңістігіне тегіс ендіруге болады. Кез келген осындай ендіру беттегі кез келген берілген Риман метрикасына қатысты қысқа болу үшін кез келген кішкентай тұрақтымен масштабталуы мүмкін. Нэш–Куйпер теоремасынан белгілі болғандай, кез келген Риман бетінде, егер оны қоршап тұрған шардың радиусы кездейсоқ шағын болса, үздіксіз дифференциалданатын изометриялық ендірулер болады. Керісінше, теріс иілген жабық бетті ℝ^(3) кеңістігіне тегіс изометриялық түрде ендіруге болмайды. Сонымен қатар, кез келген тегіс (немесе тіпті C^(2)) изометриялық ендіру үшін кез келген жабық Риман беті үшін, ендірілген метриканың бетінің ауданы мен қисықтығы тұрғысынан шектелген шардың радиусында сандық (оң) төменгі шек бар. Жоғары өлшемде, Уитнидің ендіру теоремасынан көрініп тұрғандай, Нэш–Куйпер теоремасы кез келген жабық m өлшемді Риман көптүрлігінің 2m өлшемді Евклид кеңістігінде кез келген шағын аймақта үздіксіз дифференциалданатын изометриялық ендіруге ие екенін көрсетеді. Уитни теоремасы компакт емес көптүрліліктерге де қатысты болса да, мұндай ендірулерді қысқа болу үшін кішкентай тұрақтымен жай ғана масштабтауға болмайды. Нэш әр m өлшемді Риман көптүрлігінің ℝ^(2m + 1) кеңістігіне үздіксіз дифференциалданатын изометриялық ендіруге ие екенін дәлелдеді. Нэштің жұмысы кезінде оның теоремасы математикалық қызығушылық тудырды. Нәтижесінің өзі үлкен қолданыс тапқан жоқ. Алайда, Нэштің дәлелдеу әдісін Камилло Де Леллис пен Ласло Секелихиди сұйықтық механикасының математикалық зерттеуінен Эйлер теңдеулерінің белгіленген кинетикалық энергиясы бар төменгі тұрақтылықтағы шешімдерін құру үшін бейімдеді. Анализдік тұрғыдан алғанда, Эйлер теңдеулері белгісіз функцияның бірінші туындыларындағы квадраттық сызықтықсыздық арқылы изометриялық ендіру теңдеулеріне формальды ұқсастығы бар. Наштың дәлелінің идеяларын Михаил Громов конвекс интеграция принципіне сәйкес h принципімен абстракциялады. Бұл Стефан Мюллер мен Владимир Шверак Гильберттің он тоғызыншы проблемасына қолданды, вариациялар калькулісінде минималды дифференциалдануды азайтушыларды құрды.

Ck теоремасын ендіру

Нэштің түпнұсқалық мақаласында келтірілген техникалық тұжырымдама былай: егер M – берілген m өлшемді Римандық көпқырлылық болса (аналитикалық немесе Ck класы, 3 ≤ k ≤ ∞), онда n саны бар (n ≤ m(3m+11)/2 егер M компактты көпқырлылық болса, және n ≤ m(m+1)(3m+11)/2 егер M компактты емес көпқырлылық болса) және ƒ: M → Rn изометриялық енгізуі бар (сондай-ақ аналитикалық немесе Ck класы). Яғни, ƒ – Ck көпқырлылықтарының енгізілуі және M-нің кез келген p нүктесі үшін dƒp туындысы TpM жанама кеңістігінен Rn-ге дейінгі сызықтық түрлендіру болып табылады, ол TpM-дегі берілген ішкі көбейтумен және Rn-нің стандартты скалярлық көбейтуімен келесі мағынада сәйкес келеді: TpM-дегі барлық u және v векторлары үшін. Егер n мәні үлкен болса, онда бұл – ішінара дифференциалдық теңдеулердің (PDE) шешімі жоқ жүйесі. Нэш енгізу теоремасы – жаһандық теорема, себебі бүкіл көпқырлылық Rn-ге енгізіледі. Жергілікті енгізу теоремасы әлдеқайда қарапайым және оны жоғары дәрежелі математиканың жасырын функция теоремасын қолдану арқылы көпқырлылықтың координаталық аймағында дәлелдеуге болады. Жаһандық енгізу теоремасының дәлелі изометриялық енгізулер үшін Нэштің жасырын функция теоремасына негізделген. Бұл теорема басқа авторлар тарапынан абстрактілі контекстерде жалпыландырылды, онда ол Нэш-Мозер теоремасы ретінде белгілі. Нэштің жасырын функция теоремасын дәлелдеудегі негізгі идея – Ньютон әдісін қолдану. Стандартты Ньютон әдісі жүйеге қолданылғанда конвергенцияланбайды; Нэш Ньютон итерациясын конвергенцияға жеткізу үшін конволюциямен анықталған тегістеу операторларын қолданады: бұл – посткондицияланған Ньютон әдісі. Бұл техника шешім табу фактісі өзінің болмысы туралы теорема болып табылады және тәуелсіз қызығушылық тудырады. Басқа контекстерде стандартты Ньютон әдісінің конвергенциясы Леонид Канторович бұрын дәлелдеген.