Кіріспе

"Жолға із қалдырмау" (Leave No Trace) – табиғатты қорғауға бағытталған сыртқы орта этикасының жиынтығы. Бұл ұғым 20-шы ғасырдың ортасында АҚШ-та жабайы табиғатты пайдаланудан туындаған экологиялық зиянға жауап ретінде пайда болған қозғалыс ретінде бастау алды. 1994 жылы "Жолға із қалдырмау" (Leave No Trace) сыртқы орта этикасы орталығы құрылып, LNT бойынша білім беру ресурстарын жасаумен және LNT аясын жеті қағидаға жүйелеумен айналысты. Алдын ала жоспарлап, дайындалыңыз. Саяхаттаңыз және берік беттерге орналасыңыз. Қалдықтарды тиісінше тастаңыз. Тапқан нәрсеңізді өз орнында қалдырыңыз. Оттың зиянын азайтыңыз. Жабайы жануарларды құрметтеңіз. Басқа келушілерді ескеріңіз. "Жолға із қалдырмау" қағидаларының мақсаты – адамның араласуынан жабайы табиғаттың өзгеруін болдырмау.

Тарих

1960-1970 жылдары синтетикалық шатырлар мен ұйықтайтын төсеніштер сияқты жабдықтардың жасалуымен ашық ауада демалу кеңінен танымал болды. Ашық ауаға коммерциялық қызығушылық артқаннан кейін ұлттық саябақтарға келушілер саны көбейді, Ұлттық саябақтар қызметі (NPS) 1950 мен 1970 жылдар аралығында 33 миллионнан 172 миллионға дейін бес есеге өсті. Жапайы табиғаттың "көп сүйіліп тозуы", тығыздық және экологиялық зиян, сондай-ақ оны басқару қажеттілігі туралы мақалалар жарық көрді. Бұл мәселені шешу үшін топтардың саны мен кемпингке рұқсат етілген орындарға шектеулер қойылды. Бұл шаралар жағымсыз қарсы алынды, адамдар бұл жабайы табиғатта демалудың қуанышы мен спонтандығын кетіреді деп жазды. Назар білім беруге аударылды, Ұлттық саябақтар қызметі (NPS), АҚШ Орман шаруашылығы қызметі (USFS) және Жерді басқару бюросы (BLM) келушілерге минималды әсер ететін кемпинг туралы білім беру үшін Wilderness ақпараттық мамандарын даярлады. 1987 жылы үш ведомство бірлесіп "Із қалдырмау" атты буклет жасады. Сонымен қатар, саяхатшылар қолда бар табиғи ресурстарды пайдалану шеберлігімен мақтан тұтқан ағаш өңдеуден ауладағы этиканың мәдени серпілісі болды, бұл жабайы табиғат арқылы өтетін саяхатшылардың қоршаған ортаға минималды әсер етуіне ауысты. Алайда, 1999 жылы тізім жеті принцип ретінде бекітіліп, сол күйінде сақталды.

Ұйым

1994 жылдан бері «Із қалдырма» бағдарламасын «Ашық ауа этикасы» орталығы басқарып келеді, ол 501(c)(3) коммерциялық емес ұйым болып табылады және бүкіл әлемде табиғаттан жауапты пайдалану мен оны қорғауға арналған. «Із қалдырма» білім беру, зерттеу, еріктілік және әріптестік арқылы жабайы жерлерге құрмет, бағалау және сыйлау сезімін арттыруға жұмыс істейді. Орталықта «Әр балаға із қалдырма» деген жастарға білім беру жобасы да бар, ол сыртқы ортаны қорғау арқылы жастардың дамуына баса назар аударады. Орталық Ұлттық саябақтар қызметі, АҚШ Орман шаруашылығы қызметі, Жерді басқару бюросы, АҚШ Балық және жабайы табиғат қызметі, АҚШ Армиясының инженерлік корпусы, сондай-ақ колледждер, университеттер, тур жетекшілік қызметтер, шағын бизнес, коммерциялық емес ұйымдар және Американың бойскауттары мен Америка лагерьлер қауымдастығы сияқты жастарға қызмет ететін ұйымдармен серіктестік байланыста. 2019 жылы ұйымның кірісінің 20 пайызынан астамы директорлар кеңесінің үш мүшесіне бөлінді. Австралия, Канада, Ирландия және Жаңа Зеландияда да «Із қалдырма» ресми ұйымдары бар.