Биологиялық әртүрлілікке қауіптерді зерттеу

Кіріспе

Биологиялық әртүрлілікке қауіп төндіретін факторларды зерттеу

Қорғау биологиясы – табиғатты және Жердің биологиялық әртүрлілігін сақтауды зерттейтін ғылым, мақсаты түрлерді, олардың мекендеу орындарын және экожүйелерді жоғары деңгейдегі жойылу қаупінен және биотикалық өзара әрекеттердің жойылуынан қорғау. Бұл табиғи және әлеуметтік ғылымдарға, сондай-ақ табиғи ресурстарды басқару тәжірибесіне сүйенетін салааралық ғылым. Қорғау этикасы қорғау биологиясының нәтижелеріне негізделген.

Шығу тегі

Консервациялық биология термині және оның жаңа ғылым саласы ретіндегі тұжырымдамасы 1978 жылы Калифорния университетінде Сан-Диего қаласының Ла-Холла аймағында өткен "Консервациялық биология саласындағы алғашқы халықаралық конференциясы" кезінде қалыптасты. Конференцияны американдық биологтар Брюс А. Уилкокс және Майкл Е. Суле бастады, оған жетекші университеттер мен хайуанаттар бағының ғалымдары мен табиғатты қорғаушылар, соның ішінде Курт Бениршке, сэр Отто Франкель, Томас Лавджой және Джаред Даймонд қатысты. Кездесу тропикалық орманның қырылуы, түрлердің жоғалуы және түрлер ішіндегі генетикалық әртүрліліктің азаюына байланысты туындаған алаңдаушылықтың нәтижесі болды. Конференция мен оның нәтижесінде жарияланған материалдар табиғатты қорғау биологиясы мен биологиялық әртүрлілік (биоәртүрлілік) ұғымдарының бірге дамуына ықпал етті, бұл қазіргі заманғы табиғатты қорғау ғылымы мен саясатын қалыптастыруға көмектесті. Табиғатты қорғау биологиясының көпсалалы негізі табиғатты қорғаудың әлеуметтік ғылымдары, табиғатты қорғау мінез-құлқы және табиғатты қорғау физиологиясы сияқты жаңа салалардың пайда болуына әкелді. Бұл Отто Франкель бастаған консервациялық генетиканың одан әрі дамуын күшейтті, бірақ қазір ол көбінесе осы саланың бір бөлігі деп есептеледі.

Табиғи ресурстарды қорғау

Әлемдегі биологиялық әртүрлілікті сақтау және қорғау жөніндегі саналы күш-жігерлер салыстырмалы түрде жаңа құбылыс. Дегенмен, табиғи ресурстарды қорғау табиғатты қорғау дәуірінен бұрынғы тарихқа ие. Ресурс этикасы табиғатпен тікелей байланыс арқылы туындаған қажеттіліктен өркендеді. Өзімшілдік ниеттердің жергілікті деңгейде қол жеткізе алатыннан артық ресурстарды алуына жол бермеу үшін реттеу немесе қоғамдық шектеулер қажет болды, бұл қоғамның қалған бөлігі үшін ұзақ мерзімді жабдықтауға қауіп төндірді. Осы қағидаттан бастап, табиғатты сақтау мамандары мәдениеттердегі ортақ ресурстарға негізделген этиканы ортақ ресурстарға байланысты дауларды шешу жолы ретінде анықтай алады. Тарихта, табиғи ресурстарды басқаруға қатысты ережелерді, рәсімдерді және ұйымдастырылған тәжірибені сақтаған мәдениеттердің көптеген мысалдары бар. Шамамен 250 жыл бұрын Маурия императоры Ашока жануарлар мен құстардың белгілі бір түрлерін союға тыйым салатын жарлықтар шығарды және ветеринариялық клиникалар ашты. Табиғатты қорғау этикасы ерте діни және философиялық жазбаларда да кездеседі. Даосизм, синтоизм, индуизм, ислам және буддизм дәстүрлерінде осыған қатысты мысалдар бар. Грек философы Платон жайылымдық жерлердің нашарлауына қатысты реніш білдірді: «Қазіргі кезде, аурудан зардап шеккен дененің қаңқасы ғана қалды, бай және жұмсақ топырақ кетіп, ауданның тек қаңқасы ғана қалды». Киелі кітапта, Мұса арқылы Құдай жеті жыл сайын жерді өңдеуден тынықтыруды бұйырды. Алайда, 18 ғасырға дейін Еуропа мәдениетінің көп бөлігі табиғатқа ғибадат етуді жазық дін деп есептеді. Жабайы табиғат кемсітілді, ал ауыл шаруашылығының дамуы мақталып, жоғары бағаланды. Дегенмен, 680 жылы әулие Кутберт Фарен аралдарында діни сенімдеріне жауап ретінде жабайы табиғатты қорғау орталығын құрды. Табиғатты сақтау немесе табиғатты қорғау идеялары 18-19 ғасырлардың соңында дамыды. Чарльз Дарвин «Бигль» кемесімен саяхаттағанға дейін, Дарвиннің өзі сияқты, әлемдегі көптеген адамдар ерекше жаратылысқа және барлық түрлер өзгермейтініне сенді. Жорж Луи Леклерк бұл сенімге күмән келтірген алғашқы натуралистердің бірі болды. Ол 44 томдық табиғат тарихы кітабында түрлердің қоршаған ортаның әсерінен эволюцияға ұшырайтынын ұсынды. 19 ғасырдағы табиғат тарихына деген қызығушылық, басқа коллекционерлер оларды жойып жібермес бұрын сирек кездесетін үлгілерді жинауға деген құштарлықты тудырды. Лорд Монбодо сияқты ойшылдар «табиғатты сақтаудың» маңыздылығын атап өтті, мұндай ерте басымдықтардың көп бөлігі христиан теологиясынан бастау алды. Мадрас кірістері жөніндегі кеңес 1842 жылы Александр Гибсон басшылығымен жергілікті орманды қорғау жұмыстарын бастады, ол ғылыми принциптерге негізделген орманды қорғау бағдарламасын жүйелі түрде қабылдады. Бұл әлемдегі орманды мемлекеттік басқарудың алғашқы мысалы болды. 1855 жылы генерал-губернатор лорд Далхаузи әлемдегі алғашқы тұрақты және кең ауқымды орманды қорғау бағдарламасын енгізді, бұл модель көп ұзамай басқа колонияларға, сондай-ақ 1872 жылы әлемдегі алғашқы ұлттық парк ретінде Йеллоустоун Ұлттық паркі ашылған АҚШ-қа тарады. «Қорғау» термині 19 ғасырдың соңында кеңінен қолданыла бастады және негізінен экономикалық себептермен ағаш, балық, аң, топырақ, жайылым және минералдар сияқты табиғи ресурстарды басқаруға қатысты. Бұған орманды (орман шаруашылығы), жабайы табиғатты (жабайы табиғат панасы), саябақтарды, жабайы жерлерді және су алаптарын сақтау да кірді. Осы кезеңде алғашқы табиғатты қорғау заңдары қабылданды және алғашқы табиғатты қорғау қоғамдары құрылды. 1869 жылы Ұлыбританияда Теңіз құстарын қорғау туралы заң қабылданды, бұл әлемдегі алғашқы табиғатты қорғау заңы болды. Ньютон 1872 жылғы алғашқы аң аулау заңдарын қабылдауда да маңызды рөл атқарды, ол жануарларды олардың көбейту маусымында қорғады, осылайша олардың жойылып кетуіне жол бермеу үшін. Ең алғашқы қорғау қоғамдарының бірі 1889 жылы Манчестерде құрылған Құстарды қорғау жөніндегі корольдік қоғам болды, ол үлкен гребнелі қаз бен китивак терісі мен қауырсындарын тері киімдерінде пайдалануға қарсы науқан жүргізді. Бастапқыда «Плюмаж Лигасы» деп аталған бұл топ танымалдылыққа ие болды және ақырында Кройдондағы Fur and Feather League-пен бірігіп, RSPB-ні құрды. 1895 жылы құрылған Ұлттық қордың манифесті «елдің игілігі үшін жерлерді тұрақты сақтауды және олардың табиғи ерекшеліктерін (мүмкіндігінше) сақтауды ынталандыру» болды. 1912 жылдың мамыр айында, «Титаник» кемесінің қазасына бір ай қалғанда, банкир және тәжірибелі натуралист Чарльз Ротшильд Лондонның Табиғат тарихы мұражайында Ұлыбритания аралдарындағы жабайы табиғаттың ең жақсы жерлерін сақтау үшін жаңа ұйым құру туралы идеясын талқылау үшін жиын өткізді. Бұл жиын нәтижесінде Табиғат резерваттарын ілгерілету қоғамы құрылды, кейіннен ол Wildlife Trusts болып өзгерді. АҚШ-та 1891 жылғы Орман резерві заңы Президентке мемлекеттік жерлерден орман резерваттарын бөліп беруге өкілеттік берді. Джон Мьюир 1892 жылы Sierra Club-ты құрды, ал 1895 жылы Нью-Йорк зоологиялық қоғамы құрылды. Теодор Рузвельт 1901 жылдан 1909 жылға дейін бірқатар ұлттық орманды және қорықтарды құрды. 1916 жылғы Ұлттық парктері заңы, Джон Мьюир ұсынған «зақымсыздан пайдалану» ережесін қамтыды, бұл 1959 жылы Динозавр Ұлттық ескерткішінде бөгет салу туралы ұсыныстың тоқтатылуына әкелді. 20 ғасырда Канада мемлекеттік қызметкерлері, соның ішінде Чарльз Гордон Хьюитт және Джеймс Харкин, жабайы табиғатты қорғау қозғалысын жетекшілік етті. 21 ғасырда кәсіби табиғатты қорғау мамандары Канадада жабайы табиғатты қорғау үшін үнді қауымдастықтарымен ынтымақтастық ете бастады. Кейбір табиғатты қорғау жұмыстары экологиялық бейтараптық салдарынан толыққанды жүзеге аспады. Мысалы, АҚШ-та 21 ғасырдың басында туған жергілікті балықтарды садақпен ату, бұл жабайы жануарларды ойын-сауық үшін өлтіру және оларды дереу кездерге тастау, реттелмеген және басқарылмаған күйде қалып отыр. 20 ғасырдың басында Нью-Йорк зоологиялық қоғамы белгілі бір түрлер үшін қорықтар құру және осы мақсаттарға ең қолайлы жерлерді анықтау үшін қажетті табиғатты қорғау зерттеулерін жүргізу тұжырымдамасын дамытуда маңызды рөл атқарды. Генри Фэрфилд Осборн кіші, Карл Э. Акели, Арчи Карр және оның ұлы Арчи Карр III осы дәуірде ерекше көзге түсті. Мысалы, Вирунга тауларына экспедициялар ұйымдастырып, тау горилласын табиғатта байқаған Акели, түрлер мен аймақты сақтау қажеттігіне көз жеткізді. Ол Бельгияның Альберт I-ін тау горилласын қорғауға және қазіргі Демократиялық Республика Конго аумағында Альберт Ұлттық паркін (кейін Вирунга Ұлттық паркі деп аталды) құруға ықпал етті. 1970 жылдарға қарай, негізінен АҚШ-тағы жұмыстардың нәтижесінде, Құрметті түрлер заңымен (Endangered Species Act) және Канаданың Қауіп астындағы түрлер заңымен (SARA) бірге, Австралия, Швеция, Ұлыбританияда әзірленген Биологиялық әрекет жоспарлары жүздеген түрлерге қатысты қорғау жоспарларын қамтыды. Бірқатар БҰҰ ортақ мұраға жататын ерекше мәдени немесе табиғи маңызы бар орындарды сақтау үшін шаралар қабылдады. Бұл бағдарлама 1972 жылы ЮНЕСКО Бас конференциясымен қабылданды. 2006 жылдың мәліметі бойынша, жалпы саны 830 орын тізілген: 644 мәдени, 162 табиғи. Ұлттық заңнама арқылы белсенді биологиялық сақтауды жүргізуді бастаған алғашқы ел АҚШ болды, ол 1966 жылғы Құрметті түрлер заңы мен 1970 жылғы Ұлттық қоршаған ортаны сақтау заңын қабылдады, бұл кең ауқымды мекенжайларды қорғауға және қауіп астындағы түрлерді зерттеуге маңызды қаржыландыру мен қорғау шараларын енгізді. Дегенмен, басқа табиғатты қорғау дамулары да бүкіл әлемде орын алды. Мысалы, Үндістан 197... жылы Жабайы табиғатты қорғау заңын қабылдады.

Conscious efforts to conserve and protect global biodiversity are a recent phenomenon. Natural resource conservation, however, has a history that extends prior to the age of conservation. Resource ethics grew out of necessity through direct relations with nature. Regulation or communal restraint became necessary to prevent selfish motives from taking more than could be locally sustained, therefore compromising the long term supply for the rest of the community. From this principle, conservation biologists can trace communal resource based ethics throughout cultures as a solution to communal resource conflict. There are numerous examples in history where cultures have followed rules, rituals, and organized practice with respect to communal natural resource management. The Mauryan emperor Ashoka around 250 BC issued edicts restricting the slaughter of animals and certain kinds of birds, as well as opened veterinary clinics. Conservation ethics are also found in early religious and philosophical writings. There are examples in the Tao, Shinto, Hindu, Islamic and Buddhist traditions. In Greek philosophy, Plato lamented about pasture land degradation: "What is left now is, so to say, the skeleton of a body wasted by disease; the rich, soft soil has been carried off and only the bare framework of the district left." In the bible, through Moses, God commanded to let the land rest from cultivation every seventh year. Before the 18th century, however, much of European culture considered it a pagan view to admire nature. Wilderness was denigrated while agricultural development was praised. However, as early as AD 680 a wildlife sanctuary was founded on the Farne Islands by St Cuthbert in response to his religious beliefs. Preservationist or conservationist sentiments are a development of the late 18th to early 20th centuries. Before Charles Darwin set sail on HMS Beagle, most people in the world, including Darwin, believed in special creation and that all species were unchanged. George Louis Leclerc was one of the first naturalist that questioned this belief. He proposed in his 44 volume natural history book that species evolve due to environmental influences. The 19th century fascination with natural history engendered a fervor to be the first to collect rare specimens with the goal of doing so before they became extinct by other such collectors. Thinkers including Lord Monboddo described the importance of "preserving nature"; much of this early emphasis had its origins in Christian theology. The Madras Board of Revenue started local conservation efforts in 1842, headed by Alexander Gibson, a professional botanist who systematically adopted a forest conservation program based on scientific principles. This was the first case of state conservation management of forests in the world. Governor General Lord Dalhousie introduced the first permanent and large scale forest conservation program in the world in 1855, a model that soon spread to other colonies, as well the United States, where Yellowstone National Park was opened in 1872 as the world's first national park. The term conservation came into widespread use in the late 19th century and referred to the management, mainly for economic reasons, of such natural resources as timber, fish, game, topsoil, pastureland, and minerals. In addition it referred to the preservation of forests (forestry), wildlife (wildlife refuge), parkland, wilderness, and watersheds. This period also saw the passage of the first conservation legislation and the establishment of the first nature conservation societies. The Sea Birds Preservation Act of 1869 was passed in Britain as the first nature protection law in the world after extensive lobbying from the Association for the Protection of Seabirds and the respected ornithologist Alfred Newton. Newton was also instrumental in the passage of the first Game laws from 1872, which protected animals during their breeding season so as to prevent the stock from being brought close to extinction. One of the first conservation societies was the Royal Society for the Protection of Birds, founded in 1889 in Manchester as a protest group campaigning against the use of great crested grebe and kittiwake skins and feathers in fur clothing. Originally known as "the Plumage League", the group gained popularity and eventually amalgamated with the Fur and Feather League in Croydon, and formed the RSPB. The National Trust formed in 1895 with the manifesto to " promote the permanent preservation, for the benefit of the nation, of lands, to preserve (so far practicable) their natural aspect." In May 1912, a month after the Titanic sank, banker and expert naturalist Charles Rothschild held a meeting at the Natural History Museum in London to discuss his idea for a new organisation to save the best places for wildlife in the British Isles. This meeting led to the formation of the Society for the Promotion of Nature Reserves, which later became the Wildlife Trusts. In the United States, the Forest Reserve Act of 1891 gave the President power to set aside forest reserves from the land in the public domain. John Muir founded the Sierra Club in 1892, and the New York Zoological Society was set up in 1895. A series of national forests and preserves were established by Theodore Roosevelt from 1901 to 1909. The 1916 National Parks Act, included a 'use without impairment' clause, sought by John Muir, which eventually resulted in the removal of a proposal to build a dam in Dinosaur National Monument in 1959. In the 20th century, Canadian civil servants, including Charles Gordon Hewitt and James Harkin, spearheaded the movement toward wildlife conservation. In the 21st century professional conservation officers have begun to collaborate with indigenous communities for protecting wildlife in Canada. Some conservation efforts are yet to fully take hold due to ecological neglect. For example in the USA, 21st century bowfishing of native fishes, which amounts to killing wild animals for recreation and disposing of them immediately afterwards, remains unregulated and unmanaged. In the early 20th century the New York Zoological Society was instrumental in developing concepts of establishing preserves for particular species and conducting the necessary conservation studies to determine the suitability of locations that are most appropriate as conservation priorities; the work of Henry Fairfield Osborn Jr., Carl E. Akeley, Archie Carr and his son Archie Carr III is notable in this era. Akeley for example, having led expeditions to the Virunga Mountains and observed the mountain gorilla in the wild, became convinced that the species and the area were conservation priorities. He was instrumental in persuading Albert I of Belgium to act in defense of the mountain gorilla and establish Albert National Park (since renamed Virunga National Park) in what is now Democratic Republic of Congo. By the 1970s, led primarily by work in the United States under the Endangered Species Act along with the Species at Risk Act (SARA) of Canada, Biodiversity Action Plans developed in Australia, Sweden, the United Kingdom, hundreds of species specific protection plans ensued. Notably the United Nations acted to conserve sites of outstanding cultural or natural importance to the common heritage of mankind. The programme was adopted by the General Conference of UNESCO in 1972. As of 2006, a total of 830 sites are listed: 644 cultural, 162 natural. The first country to pursue aggressive biological conservation through national legislation was the United States, which passed back to back legislation in the Endangered Species Act (1966) and National Environmental Policy Act (1970), which together injected major funding and protection measures to large scale habitat protection and threatened species research. Other conservation developments, however, have taken hold throughout the world. India, for example, passed the Wildlife Protection Act of 1972. In 1980, a significant development was the emergence of the urban conservation movement. A local organization was established in Birmingham, UK, a development followed in rapid succession in cities across the UK, then overseas. Although perceived as a grassroots movement, its early development was driven by academic research into urban wildlife. Initially perceived as radical, the movement's view of conservation being inextricably linked with other human activity has now become mainstream in conservation thought. Considerable research effort is now directed at urban conservation biology. The Society for Conservation Biology originated in 1985. subsequently many countries began programmes of Biodiversity Action Plans to identify and conserve threatened species within their borders, as well as protect associated habitats. The late 1990s saw increasing professionalism in the sector, with the maturing of organisations such as the Institute of Ecology and Environmental Management and the Society for the Environment. Since 2000, the concept of landscape scale conservation has risen to prominence, with less emphasis being given to single species or even single habitat focused actions. Instead an ecosystem approach is advocated by most mainstream conservationists, although concerns have been expressed by those working to protect some high profile species. Ecology has clarified the workings of the biosphere; i. e., the complex interrelationships among humans, other species, and the physical environment. The burgeoning human population and associated agriculture, industry, and the ensuing pollution, have demonstrated how easily ecological relationships can be disrupted. The last word in ignorance is the man who says of an animal or plant: "What good is it?" If the land mechanism as a whole is good, then every part is good, whether we understand it or not. If the biota, in the course of aeons, has built something we like but do not understand, then who but a fool would discard seemingly useless parts? To keep every cog and wheel is the first precaution of intelligent tinkering.

Өлу деңгейін өлшеу

Құрып кету қарқыны әртүрлі әдістермен өлшенеді. Қорғау биологтары осындай бағалауларды алу үшін, табиғи ортаның жоғалу деңгейі және жердің иелену деңгейіне байланысты биологиялық әртүрліліктің жоғалуы сияқты көптеген өзгергіштермен қатар, қазба жазбаларының статистикалық өлшемдерін өлшейді және қолданады. Арал биогеографиясы теориясы – бұл процесс пен түрлердің құрып кету қарқынын өлшеуді ғылыми тұрғыдан түсінуге ең маңызды үлес болып табылады. Қазіргі кездегі табиғи құрып кету қарқыны бірнеше жылда бір түрді құрайды деп есептеледі. Нақты құрып кету қарқыны одан да әлдеқайда жоғары деп бағаланады. Бұл маңызды болғанымен, түрлердің қозғалысы, теңдесі жоқ климат, түрлердің өзара әрекеттесуінің өзгеруі, эволюциялық қарқын және көптеген кездейсоқ факторлар сияқты болжауға келмейтін факторлардың күрделілігін ескеретін модельдердің жоқтығын атап өткен жөн. Қанша түрге есім берілген (шамамен 1,5–8 миллион). Өсімдіктер тізімі түрлердің нақты саны туралы толыққанды мәліметтерді жинақтауда.

Консервациялық физиология: консервацияға механикалық көзқарас

Консервациялық физиологияны Стивен Кук және оның әріптестері былай анықтады: Бұл қозғалыс адаптивті басқару тәсілімен қатар жүретін адаптивті көшбасшылық тәсілін ұсынады. Бұл концепция билік, құқық және үстемдік туралы тарихи көзқарастардан бас тартатын жаңа философия немесе көшбасшылық теориясына негізделген. Адаптивті табиғатты қорғау көшбасшылығы – бұл ойлы және теңдікке бағытталған тәсіл, ол қоғамның кез келген мүшесіне, шабылдайтын, мақсатты және әріптестік қарым-қатынас арқылы мағыналы өзгерістерге жұмылдыруға мүмкіндік береді. Адаптивті табиғатты қорғау көшбасшылығы және оқыту бағдарламалары Aldo Leopold Leadership Program сияқты ұйымдар арқылы табиғатты қорғау саласындағы ғалымдар тарапынан іске асырылуда.

Қадамдар

Қорғауды in situ қорғау, яғни жойылып бара жатқан түрді табиғи ортасында қорғау, немесе ex situ қорғау деп жіктеуге болады, ол табиғи ортасынан тыс жерде жүзеге асады. In situ қорғау тіршілік ортасын қорғауды немесе қалпына келтіруді қамтиды. Ал ex situ қорғау организмнің табиғи тіршілік ортасынан тыс, мысалы, қорықтарда немесе гендік банктерде қорғалуын қамтиды, мұндай жағдайларда табиғи ортада тірі қала алатын популяциялар болмауы мүмкін. Кез келген сәтті қорғау жобасының маңызды бөлігі – қоршаған орта мен экологиялық көрсеткіштерді ұзақ мерзімді бақылау. Өкінішке орай, көптеген түрлер мен тіршілік орындары туралы ұзақ мерзімді деректердің көп бөлігі қолжетімді емес. Түрлердің популяциясы, тіршілік орындары және экожүйелер туралы тарихи деректердің жетіспеуі, қазіргі және болашақ қорғау жұмыстары популяцияның немесе экожүйенің денсаулығына қандай әсер ететінін анықтау үшін болжамдар жасауға мәжбүр етеді. Экологиялық мониторинг экожүйеге және оның түрлеріне зиянды әсерлердің (адам қызметінен немесе қоршаған ортаның табиғи өзгерістерінен) алдын ала ескерту белгілерін беруге мүмкіндік береді. Экологиялық мониторингтің нақты мақсаты болуы керек; қорғау контекстінде, бұл мақсат көбінесе түрлердің немесе тіршілік ортасының нашарлауынан қалпына келуіне және/немесе тұтастығын сақтауға көмектесу үшін қорғау шаралары қолданылғанға дейін, оның ішінде немесе кейін өзгерістерді қадағалау болып табылады. Амфибиялар мен құстар сияқты түрлер олардың мінез-құлқы мен физиологиялық ерекшеліктеріне байланысты қоршаған ортадағы ластаушы заттарға өте сезімтал, бұл оларды басқа түрлерге қарағанда ластаушы заттарды жылдам сіңіруге бейім етеді. Амфибиялар өмірінің бір бөлігін суда және құрлықта өткізеді, сондықтан олар екі ортадағы өзгерістерге де осал. Олардың терісі өте өткір, бұл оларға дем алуға және су сіңіруге мүмкіндік береді, сонымен қатар ауадағы және судағы ерігіш ластаушы заттарды да сіңіреді. Құстар жыл сайын әртүрлі мекендеу типтерін қамтиды және әдетте әр жыл сайын бір ұя салу орнына оралады. Бұл зерттеушілерге түрдің жеке және популяциялық деңгейіндегі экологиялық әсерлерді бақылауды жеңілдетеді. Көптеген табиғат қорғау зерттеушілері ұзақ мерзімді экологиялық мониторинг бағдарламасын қорғау жобалары, қорғалған аумақтар және экологиялық зиянды азайту шаралары қолданылатын аймақтар үшін басымдыққа ие болуы керек деп санайды.

Conservation may be classified as either in situ conservation, which is protecting an endangered species in its natural habitat, or ex situ conservation, which occurs outside the natural habitat. In situ conservation involves protecting or restoring the habitat. Ex situ conservation, on the other hand, involves protection outside of an organism's natural habitat, such as on reservations or in gene banks, in circumstances where viable populations may not be present in the natural habitat. Long term monitoring for environmental and ecological metrics is an important part of any successful conservation initiative. Unfortunately, long term data for many species and habitats is not available in many cases. A lack of historical data on species populations, habitats, and ecosystems means that any current or future conservation work will have to make assumptions to determine if the work is having any effect on the population or ecosystem health. Ecological monitoring can provide early warning signals of deleterious effects (from human activities or natural changes in an environment) on an ecosystem and its species. It is important to have a precise reason for why ecological monitoring is implemented; within the context of conservation, this reasoning is often to track changes before, during, or after conservation measures are put in place to help a species or habitat recover from degradation and/or maintain integrity. Species like amphibians and birds are highly susceptible to pollutants in their environment due to their behaviours and physiological features that cause them to absorb pollutants at a faster rate than other species. Amphibians spend parts of their time in the water and on land, making them susceptible to changes in both environments. They also have very permeable skin that allows them to breath and intake water, which means they also take any air or water soluble pollutants in as well. Birds often cover a wide range in habitat types annually, and also generally revisit the same nesting site each year. This makes it easier for researchers to track ecological effects at both an individual and a population level for the species. Many conservation researchers believe that having a long term ecological monitoring program should be a priority for conservation projects, protected areas, and regions where environmental harm mitigation is used.

Этика және құндылықтар

Консервациялық биологтар – биологиялық және әлеуметтік ғылымдардағы этиканы сақтайтын салааралық зерттеушілер. Чан консерваторлар биологиялық әртүрлілікті қорғауға ұмтылатынын және басқа бәсекелес құндылықтарға қарсы бірдей қолдау көрсетпеу арқылы ғылыми тұрғыдан этикалық әрекет ете алатынын айтады. Консерваторлар ресурстарды сақтау этикасынан шабыт алады. IUCN Қызыл тізімі – халықаралық консервация құралы ретінде, ең көп назар қажетті түрлерді анықтау және биологиялық әртүрліліктің жағдайы туралы жаһандық мәліметтер беру үшін қолданылады. Дегенмен, консервация ғалымдары түрлердің жоғалу қарқынынан гөрі, алтыншы жаппай жойылу – биологиялық әртүрлілік дағдарысы екенін, ол сирек, эндемикалық немесе құрып кету қаупі төнген түрлерге басымдық беруден гөрі көбірек шараларды қажет етеді деп атап көрсетеді. Биологиялық әртүрліліктің жоғалуына қатысты алаңдаушылықтар экологиялық процестерді, мысалы, көші-қонды, және түрлер деңгейінен жоғары биологиялық әртүрлілікті, соның ішінде генетикалық, популяциялық және экожүйелік әртүрлілікті қарастыратын кең ауқымды консервациялық міндеттемені қамтиды. Биологиялық әртүрліліктің кең ауқымды, жүйелі және жылдам жоғалуы генетикалық және экожүйелік әртүрліліктің күрделі және дамитын тұтас желісі арқылы қалпына келтірілетін экожүйелік қызметтерді шектеу арқылы адамзаттың тұрақты әл-ауқатын қауіпке ұшыратады. Түрлердің консервациялық жағдайы консервациялық басқаруда кеңінен қолданылса да, консервация ғылымы қауымдастығының көпшілігі биологиялық әртүрлілікті сақтаудың маңыздылығын атап көрсеткенмен, гендерге, түрлерге немесе экожүйелерге, биологиялық әртүрліліктің құрамдас бөліктеріне қалай басымдық беру керектігі туралы пікірталас жүріп жатыр (мысалы, Боуэн, 1999). Бүгінгі күнге дейін басымдық тәсіл биологиялық әртүрліліктің ыстық нүктелерін сақтау арқылы жойылып бара жатқан түрлерге күш-жігерді бағыттау болса, кейбір ғалымдар және «Табиғатты қорғау» сияқты консервациялық ұйымдар биологиялық әртүрліліктің суық нүктелеріне инвестиция салу тиімді, логикалық және әлеуметтік тұрғыдан маңызды деп санайды. Олардың пікірінше, әр түрдің таралуын анықтау, атау және картаға түсіру – ақылға сыймас консервациялық іс-шара. Олар түрлердің экологиялық рөлінің маңыздылығын түсіну жақсы деп санайды. Мысалы, «су тамырлы өсімдіктердің барлық түрлерінің 44% және омыртқалы жануарлардың төрт тобындағы барлық түрлердің 35% Жер бетінің тек 1,4% құрайтын 25 ыстық нүктеге шоғырланған». Суық нүктелерге басымдық беруді жақтаушылар биологиялық әртүрліліктен басқа да өлшемдерді қарастыру қажеттігін айтады. Олар ыстық нүктелерге басымдық беру Жер экожүйесінің кең аумақтарындағы әлеуметтік және экологиялық байланыстардың маңыздылығын төмендетеді, онда биомасса, емес биологиялық әртүрлілік басымды екенін атап көрсетеді. Жер бетінің 36% -ы, омыртқалы жануарлардың 38,9% -ын қамтиды, биологиялық әртүрліліктің ыстық нүктесі ретінде саналатын эндемикалық түрлерге ие емес. Сонымен қатар, биологиялық әртүрлілікті барынша қорғау кездейсоқ таңдалған аймақтарды мақсат етуден гөрі экожүйелік қызметтерді жақсырақ қамтамасыз етпейді. Халық деңгейіндегі биологиялық әртүрлілік (көбінесе суық нүктелерде) түрлер деңгейінен он есе жылдам жоғалып барады. Олар стептер, Серенгети, Арктика немесе тайга сияқты жерлерге көп инвестиция жасамайды. Бұл аймақтар халық (түрлер емес) деңгейіндегі биологиялық әртүрлілік пен экожүйелік қызметтерге, соның ішінде мәдени құндылық пен планеталық зат алмасу цикліне үлкен үлес қосады. Бұл ыстық нүктеге қатысты тәсіл, өйткені басымдық популяция деңгейі немесе биомасса деңгейінен гөрі түрлер деңгейіндегі мәселелерге бағытталған. Алайда, екі тарап та биологиялық әртүрлілікті сақтау жойылу деңгейін төмендету және табиғаттың өзіндік құндылығын анықтау үшін қажет екендігіне келіседі, пікірталас шектеулі консервациялық ресурстарды тиімдірек жолмен қалай басымдық беруге байланысты.

Conservation biologists are interdisciplinary researchers that practice ethics in the biological and social sciences. Chan states that conservationists must advocate for biodiversity and can do so in a scientifically ethical manner by not promoting simultaneous advocacy against other competing values. A conservationist may be inspired by the resource conservation ethic, The IUCN Red List serves as an international conservation tool to identify those species most in need of conservation attention and by providing a global index on the status of biodiversity. More than the dramatic rates of species loss, however, conservation scientists note that the sixth mass extinction is a biodiversity crisis requiring far more action than a priority focus on rare, endemic or endangered species. Concerns for biodiversity loss covers a broader conservation mandate that looks at ecological processes, such as migration, and a holistic examination of biodiversity at levels beyond the species, including genetic, population and ecosystem diversity. Extensive, systematic, and rapid rates of biodiversity loss threatens the sustained well being of humanity by limiting supply of ecosystem services that are otherwise regenerated by the complex and evolving holistic network of genetic and ecosystem diversity. While the conservation status of species is employed extensively in conservation management,

While most in the community of conservation science "stress the importance" of sustaining biodiversity, there is debate on how to prioritize genes, species, or ecosystems, which are all components of biodiversity (e. g. Bowen, 1999). While the predominant approach to date has been to focus efforts on endangered species by conserving biodiversity hotspots, some scientists (e. g) and conservation organizations, such as the Nature Conservancy, argue that it is more cost effective, logical, and socially relevant to invest in biodiversity coldspots. The costs of discovering, naming, and mapping out the distribution of every species, they argue, is an ill advised conservation venture. They reason it is better to understand the significance of the ecological roles of species. For example, " 44% of all species of vascular plants and 35% of all species in four vertebrate groups are confined to 25 hotspots comprising only 1.4% of the land surface of the Earth." Those arguing in favor of setting priorities for coldspots point out that there are other measures to consider beyond biodiversity. They point out that emphasizing hotspots downplays the importance of the social and ecological connections to vast areas of the Earth's ecosystems where biomass, not biodiversity, reigns supreme. It is estimated that 36% of the Earth's surface, encompassing 38.9% of the worlds vertebrates, lacks the endemic species to qualify as biodiversity hotspot. Moreover, measures show that maximizing protections for biodiversity does not capture ecosystem services any better than targeting randomly chosen regions. Population level biodiversity (mostly in coldspots) are disappearing at a rate that is ten times that at the species level. would not invest so heavily in places such as steppes, the Serengeti, the Arctic, or taiga. These areas contribute a great abundance of population (not species) level biodiversity and ecosystem services, including cultural value and planetary nutrient cycling. This is a hotspot approach because the priority is set to target species level concerns over population level or biomass. Both sides agree, however, that conserving biodiversity is necessary to reduce the extinction rate and identify an inherent value in nature; the debate hinges on how to prioritize limited conservation resources in the most cost effective way.

Негізгі түрлер

Кейбір түрлер, "кілт тасы түрлері" деп аталады, олар өз экожүйесіне тән, орталық қолдаушы орталық құрайды. Мұндай түрдің жоғалуы экожүйе функцияларының күйреуіне, сондай-ақ бірге тіршілік ететін түрлердің жоғалуына алып келеді. Бұрын теңіз суыры – кілт тасы түрі деп есептелді, себебі теңіз қызыл балдырларындағы көптеген экологиялық байланысты түрлердің тіршілігі оның болуына тәуелді болды. Алайда, кейінірек Терви мен Рисли бұл тұжырымды күдікке түсірді, олар Стеллер теңіз сиырының жоғалуына тек аң ауру салдарынан болатындығын көрсетті.

Көрсеткіш түрлер

Индикатор түрлерінің экологиялық талаптары тар шеңберде болады, сондықтан олар экожүйенің денсаулығын бақылау үшін пайдалы нысаналарға айналады. Амфибиялар сияқты кейбір жануарлар, жартылай өткізгіш терілері мен су батпақтарына байланыстылығы арқасында, қоршаған ортаның зиянды әсерлеріне өте сезімтал және осылайша "кеншінің канаригі" рөлін атқара алады. Индикатор түрлерін қоршаған ортаның нашарлауын, ластануды немесе адамның тікелей әрекеттерін анықтау мақсатымен бақылау жүргізіледі. Экожүйе динамикасының күрделі және көбінесе болжауға қиын жауабына зиян келтірмеу үшін тиімді сақтау шараларын өлшеу үшін бірнеше индикаторларды (гендер, популяциялар, түрлер, қоғамдастықтар және ландшафт) бақылау ұсынылады (Noss, 1997).

Көшелік және флагмандық түрлері

Монарх көбелегі – оның ұзақ көші-қондары мен эстетикалық құндылығының арқасында қолданбалы түрдің (umbrella species) мысалы. Монарх Солтүстік Американы шарлап, көптеген экожүйелерді қамтиды, демек, өмір сүру үшін кең аумақ қажет. Монарх көбелегіне берілген қорғау шаралары бірден көптеген басқа да түрлер мен олардың мекендеу орындарын қорғайды. Қолданбалы түрлер көбінесе көпшіліктің назарын аударатын және қорғау шараларына қолдау танытатын гигант панда, көк кит, жолбарыс, тау горилласы және монарх көбелегі сияқты флагман түрлер ретінде қолданылады.

Контекст және үрдістер

Қорғау биологтары палеонтологиялық өткеннен экологиялық қазіргіге дейінгі үрдістер мен процестерді зерттейді, түрлердің жойылуына қатысты жағдайды түсіну үшін. Яғни, орманды кесу, рифтерді қыру, батпақтарды құрғату және басқа да адамның іс-әрекеттері түрлерді бағалау жылдамдығынан әлдеқайда жоғары қарқынмен жүріп жатыр. Дүниежүзілік табиғат қоры жариялаған "Жанды планета" есебінде планетаның биорегенерациялық қабілетінен асып кеткеніміз, табиғи ресурстарымызға талапты қанағаттандыру үшін 1,6 Жер қажет екені көрсетілген.

Паразиттердің биологиясы

Паразиттер түрлерінің көп бөлігі жойылу қаупі төңкерілген. Олардың кейбіреуі адамдар мен үй жануарларына зиян келтіретін зиянкестер ретінде жойылса да, көпшілігі зиянсыз. Паразиттер жер бетіндегі түрлердің үлкен бөлігін құрайды, сондықтан олар әлемдік биологиялық әртүрліліктің маңызды бөлігі болып табылады және оларды сақтауға қызығушылық артып келеді. Қауіптерге мезгілдер популяциясының азаюы немесе фрагментациясы, немесе мезгілдер түрлерінің жойылуы жатады. Паразиттер экожүйелер мен тағамдық тізбектерге тығыз байланысқан, осылайша экожүйе құрылымы мен функциясында құнды рөл атқарады. Биологиялық әртүрлілікке ең басты қауіптер – тіршілік ортасын жою (орманды кесу, ауыл шаруашылығын кеңейту, қала құрылысы сияқты) және артық пайдалану (жабайы жануарлар саудасы сияқты). Тіршілік ортасының фрагментациясы да қиындық туғызады, себебі қорғалатын аумақтардың жаһандық желісі Жер бетінің барлық 11,5% ғана жабады. Фрагментация және байланысқан қорғалатын аумақтардың болмауының маңызды салдары – жануарлардың жаһандық деңгейде көші-қонының азаюы. Жердегі заттар айналымы үшін миллиардтаған тонна биомасса жауапты екенін ескерсек, көші-қонның азаюы – табиғатты қорғау үшін маңызды мәселе. Дегенмен, адамның қызметі биосфераға өшірілмейтін зиян келтірмейді. Барлық деңгейде – гендерден экожүйелерге дейін биологиялық әртүрлілікті сақтауды басқару және жоспарлау арқылы, адамдардың табиғатпен тұрақты өмір сүретін мысалдары бар. Биологиялық әртүрлілікке қауіп төнген жағдайда да, қазіргі жағдайды жақсартудың және жаңадан бастаудың жолдары бар. Биологиялық әртүрлілікке төнген қауіптердің көпшілігі, соның ішінде аурулар мен климаттың өзгеруі, қорғалатын аумақтардың шекарасына дейін жетіп, оларды «қорғалмаған» қалпына келтіреді (мысалы, Йеллоустоун ұлттық паркі). Мысалы, климаттың өзгеруі осы саладағы маңызды қауіп ретінде қарастырылады, себебі түрлердің жойылуы мен атмосфераға көмірқышқыл газының шығарылуы арасында кері байланыс бар. Қазіргі уақытта климаттың күрт өзгеруі, температураның өзгеруі кейбір түрлердің тіршілігін қиындатуда. Табиғатты қорғаушылар барлық түрлерді сақтап қалу мүмкін емес екенін, олардың қайсысын қорғауға күш жұмсау керектігін шешуі керек деп мәлімдеді. Бұл тұжырым «Қорғау триажы» деп аталады, немесе келесі 50 жылда барлық түрлердің 50 пайызы жойылуы мүмкін. Қазіргі жойылу қарқыны соңғы миллиардтаған жылдармен салыстырғанда 100-100 000 есе жоғары.

A large proportion of parasite species are threatened by extinction. A few of them are being eradicated as pests of humans or domestic animals; however, most of them are harmless. Parasites also make up a significant amount of global biodiversity, given that they make up a large proportion of all species on earth, making them of increasingly prevalent conservation interest. Threats include the decline or fragmentation of host populations, or the extinction of host species. Parasites are intricately woven into ecosystems and food webs, thereby occupying valuable roles in ecosystem structure and function. The primary threats to biodiversity are habitat destruction (such as deforestation, agricultural expansion, urban development), and overexploitation (such as wildlife trade). Habitat fragmentation also poses challenges, because the global network of protected areas only covers 11.5% of the Earth's surface. A significant consequence of fragmentation and lack of linked protected areas is the reduction of animal migration on a global scale. Considering that billions of tonnes of biomass are responsible for nutrient cycling across the earth, the reduction of migration is a serious matter for conservation biology. However, human activities need not necessarily cause irreparable harm to the biosphere. With conservation management and planning for biodiversity at all levels, from genes to ecosystems, there are examples where humans mutually coexist in a sustainable way with nature. Even with the current threats to biodiversity there are ways we can improve the current condition and start anew. Many of the threats to biodiversity, including disease and climate change, are reaching inside borders of protected areas, leaving them 'not so protected' (e. g. Yellowstone National Park). Climate change, for example, is often cited as a serious threat in this regard, because there is a feedback loop between species extinction and the release of carbon dioxide into the atmosphere. In present day, there have been major climate shifts with temperature changes making survival of some species difficult. Conservationists have claimed that not all the species can be saved, and they have to decide which their efforts should be used to protect. This concept is known as the Conservation Triage. or 50 percent of all species over the next 50 years. The current extinction rate is 100–100,000 times more rapid today than the last several billion years.