Кіріспе
1816 жылы Африка жағалауында сүңгіп кеткен француз әскери-теңіз кемесі. «Медуза» 1810 жылы суға түскен, 40 зеңбірекке ие француз әскери-теңіз фрегаты болды. Ол 1809–1811 жылдардағы Маврикий науқанының соңғы кезеңдерінде және Кариб теңізіндегі шабуылдарға қатысты. 1816 жылы Бурбон монархиясы қайта орнатылғаннан кейін, «Медуза» француз шенеуніктерін Сенегалдағы Сент-Луи портына жеткізу үшін қаруланды, Париждің бірінші бейбіт шартының талаптарына сәйкес колониядағы француз билігін қайта орнату мақсатында. Капитаны Хьюг Дюрой де Шомарейдің нашар навигациялық қателігінен, оған Бурбон монархиясы қайта орнатылғаннан кейін саяси себептермен команда берілген және 20 жылдан бері теңізде жүрмегендіктен, «Медуза» қазіргі Мавритания жағалауындағы Аргин банкісіне соқтығып, толығымен жойылды. Кемедегі 400 жолаушының көпшілігі эвакуацияланды, 146 ер адам мен 1 әйел фрегаттың шлюпкаларымен сүйретілген қолдан жасалған салға тығылды. Бірақ сүйреу мүмкін емес болып шықты, сондықтан шлюпкалар көп ұзамай сал мен жолаушыларын ашық теңізде тастап кетті. Жағаға жеткізілудің қандай да бір мүмкіндігі болмағандықтан, салдағы жағдай тез арада апатқа ұшырады. Оннан астам адам дауыл кезінде теңізге шайылып кетті, ал басқалары шараптан мас болып, көтеріліс жасап, офицерлер тарапынан өлтірілді. Көрсеткіштер азайған кезде, бірнеше жаралылар теңізге лақтырылды, ал аман қалғандардың кейбіреулері «Теңіз әдет-ғұрыптарына» жүгінді, яғни каннибализмге барып жетті. 13 күн теңізде жүзгеннен кейін, сал тек 15 адамның тірі қалған күйінде табылған. Оқиға туралы жаңалық көптеген адамдардың сезімдерін қоздырып, «Медузаны» желкенді кезеңдегі ең танымал кеме апаттарының біріне айналдырды. Екі аман қалған – хирург пен офицер оқиға туралы кеңінен таралған кітап жазды, ал Теодор Жерико «Медуза сал» картинасын салғанда, оқиға мәңгілікке сақталды, бұл француз романтизмінің көрнекті туындысы болды.
Méduse was a 40 gun frigate of the French Navy, launched in 1810. She took part in the Napoleonic Wars during the late stages of the Mauritius campaign of 1809–1811 and in raids in the Caribbean. In 1816, following the Bourbon Restoration, Méduse was armed en flûte to ferry French officials to the port of Saint Louis, in Senegal, to formally re establish French occupation of the colony under the terms of the First Peace of Paris. Through inept navigation by her captain, Hugues Duroy de Chaumareys, who had been given command after the Bourbon Restoration for political reasons and even though he had hardly sailed in 20 years, Méduse struck the Bank of Arguin off the coast of present day Mauritania and became a total loss. Most of the 400 passengers on board evacuated, with 146 men and 1 woman forced to take refuge on an improvised raft towed by the frigate's launches. The towing proved impractical, however, and the boats soon abandoned the raft and its passengers in the open ocean. Without any means of navigating to shore, the situation aboard the raft rapidly turned disastrous. Dozens were washed into the sea by a storm, while others, drunk from wine, rebelled and were killed by officers. When supplies ran low, several of the injured were thrown into the sea, and some of the survivors resorted to the Custom of the Sea, engaging in cannibalism. After 13 days at sea, the raft was discovered with only 15 people still alive. News of the tragedy stirred considerable public emotion, making Méduse one of the most infamous shipwrecks of the Age of Sail. Two survivors, a surgeon and an officer, wrote a widely read book about the incident, and the episode was immortalised when Théodore Géricault painted The Raft of the Medusa, which became a notable artwork of French Romanticism.
Қызмет
Медуза 1807 жылдың 26 қыркүйегінде Нант қаласында қолданысқа берілді.
Наполеон соғыстары
1811 жылы ол Жозеф Франсуа Раульдің басқаруындағы фрегат дивизиясында француз фрегаты «Нимфпен» бірге Яваға жіберілді. 2 қыркүйекте фрегаттар Сурабаяға келді, ал оларды 32 зеңбірекке ие HMS «Bucephalus» фрегаты ілесіп келді. Екі күннен кейін тағы бір британдық кеме, HMS «Barracouta», қуғынға қосылды, бірақ 8 қыркүйекте байланыс үзілді. 12 қыркүйекте «Медуза» мен «Нимф» «Bucephalus» фрегатын қуып, ол қашып, келесі күні байланыс жоғалды. «Медуза» 1811 жылғы 22 желтоқсанда Брестке қайтып келді. Одан кейін ол Атлантика мұхитындағы қызметін жалғастырды. 1813 жылғы 27-29 желтоқсанда француз фрегаттары «Нимф» және «Медуза» бірнеше британдық сауда кемелерін жаулап алды. Жаулап алынған кемелер: «Принс Джордж», «Леди Каролина Бархам» және «Потсдам» – үшеуі де Лондоннан Ямайкаға бағыт алған; «Флора» – Лондоннан Мартиникаға; «Бразилия Пакет» – Мадейрадан; және «Росарио» мен «Тетис» – Кабо-Вердеден. Француздар жаулап алған барлық кемелерді, «Принс Джордждан» басқа, өртеп жіберді. Олар тұтқындарын оған салып, оны Барбадосқа картель ретінде жіберді, ол 1814 жылғы 10 қаңтарда жетті.
Бурбондық реставрация
1814 жылы француз монархиясы қайта жаңғырылғаннан кейін, Людовик XVIII француз флоты мен армиясының жоғары шендерінде роялистер мен аристократияның басымдығын қайта орнатуға шешім қабылдады. Осының нәтижесінде, Хьюг виконт Дюрой де Шомарей фрегат капитаны қызметіне тағайындалып, «Медуза» кемесіне командир болып қойылды; де Шомарейдің бұрын тәжірибесі болғанмен, ол шамамен 20 жылға жуық зейнетте болған еді.
Сенегал бағыты
17 маусым күні 1816 жылы Хью Дюрой де Шомарей басқаруымен конвой Рошфорттен шығып, Сенегалдағы Сен-Луи портын британдықтардан қабылдау үшін бағыт алды. Флейтамен қаруланған «Медуза» кемесінде Сенегалдың тағайындалған француз губернаторы полковник Жюльен Дезире Шмалц, оның әйелі Рейн Шмалц және хатшысы Жозеф Жан Батист Александр Гриффон дю Беллей сияқты көптеген жолаушылар болды. «Медуза» экипажының жалпы саны 400 адамды құрады, оның ішінде 160 экипаж мүшесі және Сен-Луи гарнизоны ретінде қызмет етуге ниеттенген теңіз жаяу әскерлерінің бөлімі кірді. Кеме 27 маусымда Мадейра аралына жетті. Шмалц Сен-Луиге мүмкіндігінше жылдам, тікелей бағытпен жетуді қалады, бірақ бұл флотты көптеген құмдар мен рифтерге толы жағалауға қауіпті жақындатуы мүмкін еді. Тәжірибелі экипаждар әдетте жағалаудан алыс жүзеді. «Медуза» конвойдың ең жылдам кемесі болды және капитан Шомарей конвойды ұстап тұру туралы бұйрыққа қарамастан, «Луар» және «Аргус» кемелерімен байланысын жоғалтты. «Эхо» кемесі «Медузаға» жете алды және бағыт көрсетуге тырысты, бірақ сәттілік болмады; кішкентай кеме ақырында бас тартып, алыстады. Шомарей нашар шешімдерін одан әрі ушықтырып, тәжірибесіз жолаушы Ришефортқа навигатор болып қызмет етуге рұқсат берді. Ришефорт философ және Кабо-Верде филантропиялық қоғамының мүшесі болды; оның тағайындалуы теңіз қызметі ережелерін бұзу болды. «Медуза» Африка жағалауына жақындағанда, Ришефорт көкжиектегі үлкен бұлтты Африка жағалауындағы Бланко мүйісі деп жаңылыстырып, Мавритания жағалауындағы Аргин банкісінің жақындығын дұрыс бағаламады. 1816 жылдың 2 шілдесінде, бағытынан ауысқан «Медуза» судың тереңдігінің азайып бара жатқан жеріне кезікті, бірақ капитан мен навигатор қауіпті белгілерге, мысалы, лайлы түбінің көріне бастағанына назар аударған жоқ. Ақырында, бірінші лейтенант Моде кеменің бауынан тереңдікті өлшеуге кірісті және тек қана өлшегеннен кейін қауіптілікті анықтады. Шомарей кемені желге қарсы бұруға бұйрық берді, бірақ ол кеш болды, және «Медуза» жағалаудан шамалы қашықтықта қалды. Апат көктемгі толысу кезінде болды, сондықтан кемені үлкен су шайып кетпестен қайтадан жүзете алмайтын еді. Капитан кеменің үш тонналық 14 қаруын түсірмеді, сондықтан кеме батпаққа терең сіңіп кетті.
Жағажай
"Медуза" кемесінде барлық жолаушыларды бір рет қауіпсіз жерге жеткізуге жеткілікті құтқару шөлмектері болмады. Оның орнына, кеменің қайықтарымен жолаушылар мен экипажды жағаға екі рет қабаттап жеткізу ұсынылды. "Медузаны" рифтен көтеру үшін оны жеңілдетудің көптеген жолдары да ұсынылды, мысалы, жүкті қауіпсіз түрде шығару үшін сал жасау. Құтқарылған ағаш тақтайшалардан ұзындығы және ені белгілі бір өлшемде сал жасалды және экипаж оны "la Machine" деп атады.
Салдары
Аргус салдан аман қалғандарды Сент-Луиске жеткізіп, жазылуларына көмектесті. Олардың бесеуі, соның ішінде соңғы африкалық экипаж мүшесі Жан Чарльз, бірнеше күн ішінде қайтыс болды. Шомарис «Медуза» кемесінде қалған алтынды құтқаруға шешім қабылдады және құтқару тобын жіберді. Олар «Медуза» кемесінің көп бөлігінің әлі де зақымдалмағанын анықтады. 54 күннен кейін «Медузада» қалуға шешім қабылдаған 17 адамның тек үшеуі ғана тірі қалды. Британдық теңіз офицерлері аман қалғандарға Францияға оралуға көмектесті, себебі француз теңіз министрлігінен ешқандай көмек келмеді. «Медуза» кемесінен аман қалған хирург Анри Савиньи және губернатордың хатшысы оқиға туралы есептерін билік органдарына ұсынды. Бұл есеп Бурбон әулетіне қарсы «Journal des débats» газетіне берілді және 1816 жылдың 13 қыркүйегінде жарияланды. Оқиға француз саясатында тез арада дау тудырды, ал Бурбон шенеуніктері оны жасыруға тырысты. 1817 жылы Порт-де-Рошфордағы әскери сотта Шомарис бес айып тағылды, бірақ ол эскадрильясын тастап кеткені, кемесін қайта жүзбеге келтірмегені және салдан бас тартқаны үшін ақталды. Дегенмен, ол нашар және немқұрайлы навигация жасағаны және барлық жолаушылары түсірілместен бұрын «Медузаны» тастап кеткені үшін кінәлі деп танылды. Бұл үкім оған өлім жазасын беруге мүмкіндік берсе де, Шомарис үш жылға ғана түрмеге кесілді. Әскери соттың көпшілік пікірінде «жасырылған» деп есептелді. Кейіннен Гувион де Сен-Сир заңы француз әскеріндегі лауазымға тағайындаулар енді лайықтылық негізінде жүзеге асырылатынын қамтамасыз етті. Савиньи және тағы бір аман қалған, инженер-географ Александр Корреард, оқиға туралы өздерінің есебімен «Naufrage de la frégate la Méduse» атты кітап жазды, ол 1817 жылы жарық көрді. 1821 жылға қарай кітап бес рет қайта басылды және ағылшын, неміс, голланд, итальян және корей тілдеріне аударылып, сәтті жарияланды. Кейінгі басылымдарда мәтіннің қайта қаралуы кітаптың саяси маңызын арттырды.
Кеме апатының орны
1980 жылы Жан Ив Блот басқарған француз теңіз археологиялық экспедициясы қазіргі Мавритания жағалауында "Медуза" кемесінің құлау орнын анықтады. Іздеудің басты құралы – CEA әзірлеген, теңдесі жоқ магнитометр болды. Іздеу аумағы "Медуза" апаттан құтқарылғандардың естеліктеріне, және одан да маңыздысы, 1817 жылғы француз жағалауын картографиялау экспедициясының мәліметтеріне сүйене отырып белгіленді. Осы экспедиция кеменің қалдықтарын толқындардың үстінен көрінетін күйде тауыпты. Алдын ала зерттеулердің нәтижесі өте жақсы болғандықтан, экспедиция тобы іздеудің бірінші күнінде-ақ кеме құлау орнын тапты. Содан кейін олар кеменің қалдықтары екенін нақты анықтауға және Париждегі Теңіз мұражайында көрме ұйымдастыруға жеткілікті артефактілерді алып шықты.
Жириконың суреті
Кеме апаты туралы әңгімелерге әсерленген 25 жасар суретші Теодор Жерико оқиға негізінде майлы сурет салуға шешім қабылдады және 1818 жылы жазушылармен байланысқа түсті. Оның туындысы аман қалғандардың бірі баяндаған сәтті бейнелейді: құтқарылуға дейін жолаушылар горизонтта кеме көрді және оған сигнал беруге тырысты. Бірақ ол кеме көзден жоқ болды, ал аман қалған экипаж мүшелерінің бірінің сөзімен айтқанда, "Қуаныштан ынтыққаннан кейін, біз терең қайғы мен күйзеліске түстік". Екі сағаттан соң "Аргус" кемесі қайтадан пайда болып, қалғандарды құтқарып алды. "Медузаның саласы" (ағылшын тілінде: "The Raft of the Medusa") деп аталатын бұл картина француз романтизмінің ең танымал туындысы және Жериконың шедеврі саналады. Ол Лувр мұражайында қойылған.