Кіріспе
Каратэ стилі Годзю рю (剛柔流), япониялық "қатты-жұмсақ стиль" – қаратэнің негізгі дәстүрлі Окинава стильдерінің бірі, қатты және жұмсақ техникалардың үйлесімін қамтиды. Қатты және жұмсақ принциптерінің екеуі де 19-шы және 20-шы ғасырларда Окинава шеберлері қолданған белгілі жекпе-жек өнері кітабынан, яғни Бубиси Годан алынған. "Го" сөзі "қатты" мағынасын білдіріп, жабық қол техникаларына немесе тікелей сызықты шабуылдарға қатысты; ал "дзю" сөзі "жұмсақ" мағынасын білдіріп, ашық қол техникалары мен дөңгелек қозғалыстарға қатысты. Годзю рю өз оқу бағдарламасына дөңгелек және сызықтық қозғалыстардың екеуін де енгізеді, соның ішінде қатты соққылар, мысалы, тепкілер және жақын арадағы соққылар, қарсыласқа шабуыл жасау, қорғану және оны бақылау үшін жұмсақ ашық қолмен жасалатын дөңгелек техникалар, оның ішінде буынларды бұру, күрес, құлату және лақтыру. Барлық ката түрлерінде дұрыс тыныс алуға ерекше мән беріледі, әсіресе осы стильдің екі негізгі катасының бірі саналатын Санчин катасында. Екінші ката – Теншо, ол студентке жүйенің жұмсақ стилі туралы білім беруге арналған. Годзю рю дене күшін арттыру және дайындау, күреске қатысты негізгі көзқарас (қашықтық, жабысқақтық, күшті дамыту және т.б.) және серіктеспен жаттығулар сияқты әдістерді қолданады.
Gōjū ryū (剛柔流), Japanese for "hard soft style", is one of the main traditional Okinawa styles of karate, featuring a combination of hard and soft techniques. Both principles, hard and soft, come from the famous martial arts book used by Okinawan masters during the 19th and 20th centuries, the Bubishi Gō, which means hard, refers to closed hand techniques or straight linear attacks; jū, which means soft, refers to open hand techniques and circular movements. Gōjū ryū incorporates both circular and linear movements into its curriculum, combining hard striking attacks such as kicks and close hand punches with softer open hand circular techniques for attacking, blocking, and controlling the opponent, including joint locks, grappling, takedowns, and throws. Major emphasis is given to breathing correctly in all of the kata but particularly in the Sanchin kata which is one of two core kata of this style. The second kata is called Tensho, meant to teach the student about the soft style of the system. Gōjū ryū practices methods that include body strengthening and conditioning, its basic approach to fighting (distance, stickiness, power generation, etc. ), and partner drills.
Тарих
Годзю-рюдің дамуы Окинавадағы Наха қаласының тумасы Хигаонна Канрёға (1853–1916) барып тоқталады. Хигаонна бала кезінен Шури-теді оқумен айналысты. Ол алғаш рет 1867 жылы, Рюкю корольдігінің сарайындағы қытай тілін білетін және аудармашы Аракаки Сейшодан Луохан немесе "Архат боксын" үйренген кезде, жекпе-жек өнерімен танысты. 1870 жылы Аракаки Рюкю биліктеріне аударма жасау үшін Пекинге барды. Сол кезде ол Хигаоннаны Коджо Тайтеиге ұсынды, одан кейін Хигаонна оның оқушысы болды. Тайтеи мен отбасылық досы Йошимура Чомейдің (Удун немесе ханзада) көмегімен Хигаонна Қытайға қауіпсіз өтуге, тұруға және жекпе-жек өнерін үйренуге мүмкіндік алды. 1873 жылы ол Қытайдың Фучжоу қаласына (Фуцзянь) барып, әртүрлі ұстаздардан қытай жекпе-жек өнерін үйрене бастады. 1877 жылы ол Рю Рю Кодан сабақ алды. Токашики Икен оны Ши Чжунсян деп атады, ол "Құбыжық журағы" кунг-фуының негізін қалаушы. Чжунсян Окинавадан келген бірнеше оқушыларды оқытты, олар кейіннен каратэнің аңызға айналды. Алайда, 1915 жылы Чожун Мияги Фучжоуға оны іздеп келген кезде Рю Рю Ко қайтыс болғандықтан, ал Ши Чжун Сяң 1926 жылы қайтыс болғандықтан, бұл екеуі бір адам болмауы мүмкін. Хигаонна 1882 жылы Окинаваға оралды және отын сатумен айналысатын отбасылық бизнесін жалғастырды, сонымен қатар жаңа жекпе-жек өнері мектебінде сабақ берді. Хигаонна стилі Наха-те деп аталды. Наха-теге Аракаки Сейшо және Коджо отбасы стилі сияқты басқа да ертедегі ұстаздар кірді. Бірақ, Жапония Окинаваны басып алып, Қытайды қытай-жапон соғысында жеңгеннен кейін, Наха-те меценаты Йошимура Удун мен оның Қытайды қолдаған тобы Окинава саясатындағы билігін жоғалтып, Фучжоу, Тайвань немесе Гавайиге көшіп кетті, ал Наха-те мектебінің ескі дәстүрлері көбінесе жоғалып кетті. 1905 жылға дейін каратэ Окинава мектептерінде ашық оқытылатын болғанша, Канрё Хигаонна оқушыларына жеке сабақтар беріп, Наха-те дәстүрін сақтап қалды. Годзю-кай тарихы бойынша, қытайлық Нанпа Шорин кен осы стильге әсер еткен кунг-фу түрі болды. Хигаонна Морио (Канрёның отбасымен байланысы жоқ) 1905 жылы Хигаонна Канрёның оқушының түріне қарай екі түрлі тәсілмен жекпе-жек өнерін үйреткенін айтты: үйде ол Наха-теді қарсыласты өлтіруді мақсат тұтатын жекпе-жек өнері ретінде үйретті, ал Наха коммерциялық жоғары мектебінде ол каратэні дене, зиялы және рухани білім беру түрі ретінде үйретті. Хигаонна Канрёның ең белгілі оқушысы - Нахадағы бай дүкен иесінің ұлы Чожун Мияги (1888–1953). Мияги 11 жасында Рюко Аракакиден жекпе-жек өнерін үйрене бастады, ал Рюко Аракаки арқылы Хигаоннамен танысты. Мияги Хигаоннадан 1916 жылы Хигаонна қайтыс болғанға дейін 15 жыл бойы оқыды. 1915 жылы Мияги досы Гокенкимен бірге Хигаоннаның ұстазын іздеп Фучжоуға барды. Олар бір жыл бойы сол жерде тұрып, бірнеше ұстаздан білім алды, бірақ Боксшылар көтерілісі салдарынан ескі мектеп жойылды. Олар оралғаннан кейін Хигаонна қайтыс болды. 1917 жылы Чожун Мияги жергілікті жекпе-жек өнерін зерттеу үшін Фучжоуға қысқа сапармен қайтадан барды. Ол қайтып келгеннен кейін Хигаоннаның көптеген оқушылары Миягимен жаттығуды жалғастырды, ол 1918 жыл шамасында Фуцзянь ақ журағының Роккишуінен бейімдеген Теншо катасын енгізді. 1929 жылы бүкіл Жапониядан келген делегаттар Киотода Бүкілжапондық жекпе-жек өнерінің көрсетіліміне жиналды. Мияги қатыса алмады, сондықтан ол өзінің үздік оқушысы Цзиньань Синзатоны жіберді. Синзато сол жерде болғанда, басқа бір көрсетуші одан өзінің жекпе-жек өнерінің атын сұрады. Бұл кезде Мияги өзінің стилін әлі атамаған еді. Ұялмау үшін Синзато "ханко рю" ("жартылай қатты стиль") деген атауды ойлап тапты. Окинава префектурасына оралғаннан кейін ол бұл оқиға туралы Чожун Миягиге хабарлаған, ол өзінің стиліне Годзю-рю ("қатты-жұмсақ стиль") деген атауды таңдады. Чожун Мияги атауды "Хаку Кенпо" поэмасының бір жолынан алды, ол шамамен "Бестің сегіз заңы" дегенді білдіреді және жекпе-жек өнерінің сегіз қағидасын сипаттайды. Бұл өлең Бубишидің бір бөлігі болды және былай делінген: "Хо ва Годзю ва Донто су" - "тыныс алу және дем шығарудың жолы - қаттылық және жұмсақтық", немесе "әлемдегі барлық нәрсе жұмсақ дем алып, қатты дем шығарады". 1934 жылдың наурыз айында Мияги "Каратэ до Гайсецу" ("Каратэ до (қытай қол жолы) конспектісі") деген мақала жазды, ол каратэ домен таныстыру және оның тарихы, философиясы және қолданылуы туралы жалпы түсінік беру үшін жазылған. Бұл қолжазбалық монография Миягидің өзі жазған бірнеше жазбалардың бірі. Миягидің үйі Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қирады. 1950 жылы оның бірнеше оқушылары Нахада оған үй және доджо салуға кірісті, олар 1951 жылы аяқтады. 1952 жылы олар Годзю-рюдің өсуін ілгерілету үшін ұйым құру туралы ойлады. Бұл ұйым "Годзю-рю Синкокай" ("Годзю-рюді ілгерілету қауымдастығы") деп аталды. Ұйымға негіз салушылар Секо Хига, Кейё Матанбаси, Джинсей Камия және Генкай Накаима кірді. 1940 жылы Чожун Мияги Гэки Сай Дай Ичи және Гэки Сай Дай Ни каталарын жасады. Гэки Сай Дай Ичи сонымен қатар Окинава каратэ дәстүріне Фукюгата Дай Ни ретінде енгізілді. Фукюгата Дай Ни басқа мектептерде де қолданылады, мысалы Кобаяси Шорин Рю және Мацубаяси Шорин Рю. Годзю-рюдің жапондық билік тарапынан қалай қаралатындығын анықтайтын екі жыл бар: біріншісі, 1933 жыл, Годзю-рю Жапониядағы DNBK Дай Ниппон Бутоку Кай арқылы будо ретінде ресми түрде танылған жыл, яғни ол жапон үкіметі тарапынан заманауи жекпе-жек өнері немесе гендай будо ретінде танылды. Екінші жыл, 1998 жыл, Жапония Мәдениет министрлігінің басқаруындағы жартылай мемлекеттік Ниппон Кобудо Кёкай (Жапония дәстүрлі жекпе-жек өнері қауымдастығы) Годзю-рю Каратэ доды ежегі дәстүрлі жекпе-жек өнері (корю) және будзюцу ретінде таныған жыл. Бұл корю будзюцу ретінде танылу Жапония қоғамының Жапония, Окинава және Қытай арасындағы қарым-қатынасқа деген көзқарасының өзгергенін көрсетеді. Миягидің қайтысынан кейін (1953), кейбір дереккөздерге сәйкес, отбасы Хигаонна Эичидің оның орнын басуын қалаған. Миягидің ірі оқушыларынан (олардың ішінде Накаима, Маданбаси, Мейтоку Яги, Иха Косин) құралған Годзю-рю комитеті 1954 жылдың ақпанында өткен отырыста Эичи Миязатоны Чожун Миягидің ресми ізбасары ретінде бірауыздан дауыс берді. Алайда, басқа дереккөздерге, соның ішінде Эичи Миязатоның оқушылары мен мұрагерлеріне сәйкес, Чожун Миягидің ресми ізбасары ешқашан тағайындалмаған. 1998 жылға дейін Ниппон Кобудо Кёкай (NKK) таныған жалғыз каратэ стилі Жапонияда негізделген жаңа стильдер болды, мысалы Вадо Рю және Итосу Рю. Годзю-рю NKK таныған алғашқы стиль болды, ал Годзю-рюдің NKK өкілі Морио Хигаонна болды, ал ол құрған IOGKF NKK-де Годзю-рю өкілдік ұйымы болды.
Философия
Миягидің пікірінше, "каратэ-доның жоғарғы мақсаты – мінез-құлықты қалыптастыру, адамның қайғы-қасіретін жеңу және рухани бостандық табу" болған. Ол өзін-өзі қорғануға жаттығу жасаумен бірге "ақылды жаттығумен немесе каратэ-до ни сенте наши ('каратэде бірінші соққы жасау жоқ') қағидасын жетілдірумен" теңдестірудің маңыздылығын айтты; сондай-ақ, "күштен бұрын интеллектіні дамытудың" қажеттігін атап өтті. Мияги өзінің стилі "қатты" және "жұмсақ" стильдерін біріктіретінін көрсету үшін "го" (剛) – "қатты" және "жу" (柔) – "жұмсақ" мағынасын беретін "Годзю-рю" (Gōjū ryū) деген атты таңдады. Годзю тек каратэге ғана емес, жалпы өмірге де қатысты; жалғыз қаттылық немесе жалғыз жұмсақтық ғана адамға "өмірдің құбылуларымен тиімді күресуге" көмектеспейді. Қорғану кезінде "дене жұмсақ және тыныс алады", ал шабуыл жасағанда "дене қатты және тыныс шығарады". Көбінесе, бұл 5-дәрежелі қара белбеу иелері үшін (годан) тән. Морио Хигаонна: "Каратэ катадан басталады және катамен аяқталады. Ката – каратэдің мәні және негізі, ол 1000 жылдан астам жинақталған білімді білдіреді. Сансыз шеберлердің көптеген ғасырлар бойындағы арнайы жаттығулары мен зерттеулерінің нәтижесінде пайда болған ката – бізге жол көрсететін карта сияқты, сондықтан оны өзгертуге немесе бұрмалауға болмайды". Көбінесе каталардың әрқайсысының сәйкес бункай ойосы болады, ол – екі адаммен орындалатын, алдын ала дайындалған жаттығу. Бұл жаттығулар оқушыға катаның қолданылуын түсінуге, дұрыс ырғақ пен ағынды орнатуға, үнемі шабуыл мен қорғаныс жасауға және серіктеспен қауіпті әрекеттерді қауіпсіз орындауға көмектеседі.
Кихонгата
Кихонгата (基本型) – "негізгі ката" деген мағынаны білдіреді. Годзю-рюде Санчин ката барлық басқа Годзю каталарының негізі болып табылады, себебі ол негізгі қозғалыстарды, негізгі техникаларды, күшті дамытуды және цигуннан тыныс алу техникаларын үйретеді. Сонымен қатар, ол дене шынықтырудың да негізі болып есептеледі. Каратэка осы катаны неғұрлым көп жаттығса, оның Хейшугатасы соғұрлым өзгереді. Санчин катаның бірінші нұсқасы (санчин ката дай ичи) Кихонгата қызметін атқарады.
Гекисай
Гекисай (канджи: 撃砕; катакана: ゲキサイ) «шабуылдап, қирату» дегенді білдіреді. Бұл каталар 1940 жылдар шамасында Чожун Мияги және Нагамин Шошин тарапынан бастаушыларға арналған ката ретінде жасалған, Окинавадағы орта мектеп оқушыларына каратэнің негізгі формаларын (кихон) таныстыру, каратэні стандарттауға көмектесу және өзін-өзі қорғаудың негізгі техникаларын үйрету мақсатында құрылды. Гекисай каталары Миягидің Анко Итосудан үйренген Шури те техникаларының күшті ықпалында болды. Оқушылар ең алдымен гекисай дай ичиді, содан кейін гекисай дай ниді үйренеді. Дай-ичи мен дай-нидің басты айырмашылығы – дай-ни ашық қолмен орындалатын техникалар мен жаңа тұрыстарды ұсынады. Сайфаның түбі Қытайда, ал Окинаваға Хигасионна әкелді. Онда жылдам қамшымен соғу, балғамен соғу және артқы қолмен соғу қозғалыстары бар; ол қарсыластың күшін басып тастау үшін оның күш бағытынан қашықтауға және бірден қашықтықты қысқарып, қарсыластың қорғанысын бұзуға ерекше назар аударады. Бұл көбінесе Gōjū ryū додзёларында гекисай дай ичи және гекисай дай ниден кейін студенттерге үйретілетін алғашқы жетілген Gōjū ryū катасы болып табылады.
Санчин
Санчин (кандзи: 三戦; катакана: サンチン) "үш шайқас" деген мағынаны білдіреді. Бұл ката – қозғалыс медитациясының бір түрі, оның мақсаты – сананы, дене мен рухты үйлестіру. Әдістер өте баяу орындалады, осылайша оқушылар нақты қозғалыстарды, тыныс алуды, дұрыс қалыпты, ішкі күшті және сана мен дененің тұрақтылығын меңгеруі тиіс. Санчин – барлық басқа каталардың негізі, және көбінесе ең маңызды ката деп есептеледі. Миягиге жаңа оқушылар келгенде, ол оларды Санчинмен таныстырудан бұрын үш-бес жылдай оқытатын. Ол оларды тыңғысыз жаттықтыратын, соның салдарынан көптеген оқушылар Санчинды үйренбей-ақ жаттығуды доғарды. Ал қалғандары екі-үш жыл бойы тек Санчинге ғана назар аударатын. Миягидің Санчин жаттығуы өте қатал болды, студенттер көбінесе оның қалыптарын тексеруден кейін көгалдарымен кететін.
Теншо
Теншо (ката) (Теншо) «айналатын қолдар» деген мағынаны білдіреді.
Қайышота
Кайшуката – "ашық қолдармен жасалған ката" дегенді білдіреді. Бұл Хейшугатадан жоғары деңгейдегі ката. Кайшуката "жауынгерлік қолданысқа сілтеме" катасы ретінде қызмет етеді және оның қозғалыстарының мақсатын (сондықтан "ашық қолдар") кеңінен түсіндіруге (Бункай) мүмкіндік береді. Сейунчин (制引戦) (шабуылдау, бағындыру, басып алу; сондай-ақ "басқару және шайқасқа тарту" деп те аталады) қарсыласты теңгерімнен шығару, лақтыру және күресу әдістерін көрсетеді, жақын аралықтағы соққылар, сүргілер, жерге түсірулер және лақтыруларды қамтиды. Шисочин (四向戦) ("төрт бағытта жою" немесе "төрт бағытта күресу") күшті түзу сызықты шабуылдарды (шотей зуки) және дөңгелек қозғалыстар мен қорғаныс әрекеттерін біріктіреді. Бұл кейінгі Миягидің сүйікті катасы болған. Сансеру (三十六手) (36 қол) жақын аралықтағы жекпе-жекте қарсыластың айналасында қалай қозғалуға болатынын үйретеді және кансетсу гери арқылы қарсыластың қозғалу мүмкіндігін жоюға баса назар аударады. Сепай (十八手) (18 қол) төрт бағытты қозғалыстарды және 45° бұрышты шабуылдарды қамтиды, сондай-ақ алыс және жақын аралықтағы жекпе-жекке арналған әдістерді қолданады. Бұл Сейкичи Тогучидің ерекше катасы болған. Курурунфа (久留頓破) ("ұзақ уақыт ұстап тұрып, кенеттен соққы беру") қытайлық дұға етуші құлпынай стиліне негізделген. Бұл Миядзато Эйичидің ерекшелігі. Сесан (十三手) (13 қол) – басқа Наха-тэ мектептерінде кеңінен таралған ең көне каталардың бірі саналады. Басқа риухалар да осы катаны немесе оның басқа нұсқаларын орындайды. Супарьинпей (壱百零八) (108 қол), Печурин деп те аталады, – Годзю-рю каталарының ең жоғары деңгейі. Алғашқыда оны меңгеру үшін үш деңгей болған (Го, Чу және Джо). Кейіннен Мияги тек ең жоғары деңгейді – "Джо" деңгейін қалдырды. Бұл Мейтоку Ягидің, Масанобу Синджоның және Морио Хигаоннаның ерекше катасы болған.
Фукугата
1940 жылы Окинава губернаторы генерал Хажиме Хаякава (早川 元) Ишихара Шочокуті (төраға), Мияги Чожун, Камия Джинсей, Шинзато Джиннан, Миясато Кодзи, Токуда Анбун, Кинджо Кенсей, Кян Шиней және Нагамин Шошиннен тұратын Каратэ До арнайы комитетін құрды. Мақсаты – мектеп оқушыларына дене тәрбиесінен сабақ беру және Окинаваның «тәуелсіз стильдегі» қарапайым жекпе-жек өнерін үйрету үшін Окинава каталарының сериясын жасау еді. Олардың мақсаты жапондықтардың кендо мен дзюдоны насихаттау үшін стандарттауынша жасағандай, бірыңғай каратэ құру емес еді. Бұл каталар дәстүрлі Годзю-рю каталары емес; керісінше, олар «насихаттау каталары», оларды мектептердегі дене тәрбиесі бағдарламаларының бөлігі ретінде және сенсей стиліне тәуелсіз мектептерге арналған бірыңғай каратэ оқу жоспарының бөлігі ретінде оқытуға жеткілікті қарапайым етіп жасалған. Шосхин Нагамин (Мацубаяши Шоррин-рю) және Мияги Чоджун қазіргі Мацубаяши Шоррин-рю оқу бағдарламасына кіретін фукюгата дай ичиді және қазіргі Годзю-рю оқу бағдарламасында гекисаи дай ичи деген атпен қолданылатын фукюгата дай ниді жасады. Кейбір Годзю-рю додзёлары әлі де фукюгата дай ичиді қолданады. Мияги гекисаи дай ниді де жасады, бірақ оны Годзю-рю және оның кейбір тармақтары ғана қолданады.