Кіріспе
18 ғасырдағы француз саясаткері және епископы Этьен Шарль де Ломени де Бриенн (etjɛn ʃaʁlə də lɔmeni də bʁijɛn; 9 қазан 1727 – 19 ақпан 1794) – француз дін қызметкері, епископ, кардинал, саясаткер және Людовик XVI-ның қаржы министрі.
Étienne Charles de Loménie de Brienne (etjɛn ʃaʁlə də lɔmeni də bʁijɛn; 9 October 172719 February 1794) was a French clergyman, bishop, cardinal, politician and finance minister of Louis XVI.
Ерте мансап
Ол Парижде, қазіргі уақытта Nouvelle Aquitaine аймағының бөлігі болып табылатын Францияның Лимузен аймағындағы Лимож қаласынан жиырма шақырымдай жердегі Флавиньяктан Ломени әулетінен туған. Олардың тегі 15 ғасырға дейін жетеді. Бриендік Ломенилер Ломени әулетінің кіші тармағы болды және бірнеше ғасыр бойы француз корольдік сарайының ортасында бекініп, ықпал етуге қол жеткізді. 1552 жылы Марсиал де Ломени Франция королі Генрих II-нің хатшысы болғанда олар абыройлы атаққа ие болды, кейіннен Версальге иелік етті (1561–1571). 1623 жылы Ломенилер Бриен графы атағын алды. Олар мемлекеттік жоғары лауазымдарда қызмет етіп, Людовик XIV тұсында сыртқы істерде және Ескі Режимнің соңында соғыс министрлігінде маңызды мемлекеттік қызметтерді атқарды. Шарль Франсуа де Ломени де Бриен Котанс епископы (1668–1720) болды, ал олардың асырап алған туысы Пьер Франсуа де Ломени қысқа мерзімге Сен архиепископы (1789–1794) болды. Зейін қоя оқитын, білімді студент болған Этьен Шарль дін қызметкерінің жолын таңдады, осы арқылы жоғары мәртебеге қол жеткізе алады деп ойлады. 1751 жылы ол теология ғылымдарының докторы атанды, бірақ оның диссертациясының дұрыстығына күмән туды. Сол жылы ол Руан кардинал архиепискобы Николя де Солькс Таванннің бас викариі (grand vicaire) болып тағайындалды. Римді аралағаннан кейін, 1760 жылдың 19 желтоқсанында Кондом епископы болып тағайындалды, ал 1763 жылдың 21 наурызында Тулуза архиепископы болып ауыстырылды. 1766–1769 жылдары Мон-Сен-Мишель аббаттығының құрметті аббаты, ал 1788 жылдан бастап Корбидің құрметті аббаты болды. 1772 жылы ол құлдырап бара жатқан діни ошақтарды тарату үшін құрылған Регулярлар комиссиясын басқарды. Оның көптеген танымал достарының арасында А. Р. Ж. Тюрго, Андре Морельет және Вольтер болды, ал 1770 жылы ол Француз академиясына сайланды. Ол дін қызметкерлерінің бас ассамблеясында юрисдикция бюросының басшысы қызметін үш рет атқарды. Ол сондай-ақ, сол кездегі саяси және әлеуметтік мәселелерге қызығушылық танытып, Тюргоға осы тақырыптар бойынша бірнеше мемуарлар жазды, оның ішінде кедейлік туралы мемуар да бар. Көптеген адамдар бұл пікірге қарсы болғанымен, Ломени де Бриен бастапқыда дінсіз деп есептелді. 1781 жылы Париж архиепискобы Кристоф де Бомонт қайтыс болғаннан кейін, Ломени де Бриенді оның орнына тағайындауға тырысқандар болды, бірақ Людовик XVI бас тартты, оның сөзінше: «Париж архиепискобы кем дегенде Құдайға сенуі керек!».
Though some contest the suggestion, Loménie de Brienne has not rarely been regarded as an unbeliever from the outset. In 1781, at the death of the Archbishop of Paris, Christophe de Beaumont, there was a lobby to make Loménie de Brienne his successor, but Louis XVI refused, allegedly exclaiming: ‘The Archbishop of Paris should at least believe in God! '.
Саясат
1787 жылы Белгілілер ассамблеясында Ломени де Бриенн Калонның салық саясатына қарсылық көрсетті. Королева Мария Антуанеттаға жақын болған Ломени де Бриенн 1787 жылғы 25 мамырда ақсүйектердің кеңесінде оның орнына тағайындалды. Билікке келгеннен кейін ол парламентті ішкі саудадағы еркіндік, провинциялық ассамблеялар құру және жұмыс салымын (corvée) реттейтін жарлықтарды тіркеуге итермеледі. 1788 жылдың мамыр айында салық жинау жүйесі бұзыла бастады және әскердің адалдығы күңкейді. Осының салдарынан Людовик XVI 1788 жылғы мамыр айында парламентті таратып, 47 сот құрды. Парламент мөр бажы және ұсынылған жаңа жер салығы туралы жарлықтарды тіркеуден бас тартқанда, Ломени де Бриенн Людовик XVI-ны олардың тіркелуін міндетті ету үшін әділеттік кеңесін (lit de justice) шақыруға көндірді. Король сондай-ақ, оппозицияны басу мақсатымен парламентті Труа қаласына (18 тамыз 1787) жер аударуға келісті. Парламент табыстың барлық түрлеріне тікелей салық салу мерзімін ұзартуға келіскен кезде, кеңесшілер Парижге қайта шақырылды. Парламентті 120 миллион лира көлемінде қарыз алу туралы жарлықты тіркеуге мәжбүрлеудің келесі әрекеті қатайып қарсылық тудырды. Ломени де Бриеннге қарсы парламенттің күресі 8 мамырда оның өзін тарату туралы жарлыққа келісуімен аяқталды, бірақ мемлекеттік тәртіпсіздіктерді жою үшін Генералдық Штаттар шақырылуы керек еді. Ломени де Бриенн 1788 жылғы 25 тамызда қаржы министрі қызметінен кетті. Осы уақыт аралығында Сен архиепискобы болып тағайындалған (Римде 1788 жылғы 10 наурызда расталған) Ломени де Бриенн ендіге дерлік тотальді саяси қарсылыққа тап болды. Ол парламенттің орнын басатын толық мәжілісті (Cour plenière) тоқтатуға және Генералдық Штаттарды шақыруға уәде беруге мәжбүр болды. Тіпті осы жеңілдіктер де оны билікте ұстауға жеткіліксіз болды, сондықтан 29 тамызда ол зейнетке шығып, қазынаны бос қалдырды. 1788 жылғы 14 қыркүйекте көпшілік тарапынан жек көрілетін Гийом Критиен де Ламоньон де Малешерб ақыры қайта шақырылды, бұл Парижде тәртіпсіздіктер ұйымдастырған революционерлердің күшін жаңартты. Тәртіпсіздік тудырушылар Ламоньон мен Бриеннің үйлерін өртеп жіберуге тырысты.
Көтерілу және түсу
Келесі жылдың 15 желтоқсанында кардинал болып тағайындалды және Италияға барып, екі жыл өткізді. Оның асырап алған шөбересі Пьер Франсуа де Ломени оның өтініші бойынша, ол болмағанда епархияның коадъюторы болып тағайындалды. Этьен Шарль оны киялады. Ол өзінің ағасы сияқты, дін қызметкерлерінің азаматтық конституциясына ант беруге тиіс болды, бірақ отбасының басқа мүшелерімен бірге коадъютор 1794 жылдың 10 мамырында гильотинда қаза болды, одан бұрын өзінің мойынсұнуынан бас тартып, өкінген болатын. Француз революциясы басталғаннан кейін Этьен Шарль Францияға оралып, 1790 жылы Дін қызметкерлерінің азаматтық конституциясына ант берді – Ансиан режимі кезінде осылай істеген аз ғана епископтардың бірі. Ол көптеген діни қызметкерлерін де солай етуге ынталандырды. Кейіннен ол Йонн департаментінің конституциялық епископы болып сайланды. Оны Папа Пий VI жоққа шығарды, ал 1791 жылы Папаның талабымен, кардиналдық лауазымынан бас тарды, осылайша одан айырылып қалмас үшін үлгерді. Ол Сенс қаласының орталығындағы бұрынғы Сен-Пьер-ле-Виф аббаттығын сатып алып, Сенс архиепископтарының жерленген жері болған ұлы шіркеуді бұздырды, ал өзі аббат үйіне отбасымен бірге қоныстанды. Оның халыққа ұнау қабілеті зор болды, жергілікті тұрғындардың бір бөлігі оның ынталы жақтастары болды. Дегенмен, Конституциялық шіркеудің де күні жетті. Ол конституциялық епископтарды тағайындаудан бас тартса да, революцияның қызу шағында, 1793 жылдың 15 қарашасында діни қызметтен бас тартты, бірақ оның өткен және қазіргі әрекеттері сол кездегі белгілі революционерлердің күдігіне түсті. 1794 жылдың 18 ақпанында Сенс қаласында тұтқындалып, сол түні түрмеде қайтыс болды – инсульттан ба, уланудан ба белгісіз, кейбіреулер өзіне-өзі қол жұмсады деді, бірақ оның батылдығының сәтсіздігі мен тірі қалу үшін жасаған барлық әрекеттері оны өлтіруге жеткілікті болған шығар.