Кіріспе
Руперт Вэнс Хартке (31 мамыр 1919 – 27 шілде 2003) – американдық саяхатшы, 1959 жылдан 1977 жылға дейін Индиана штатынан АҚШ Сенатының Демократиялық партиясынан сенатор болған. Хартке Индиана штатының Эвансвилл қаласының мэрі қызметін атқарғаннан кейін Сенатқа сайланды. Сенатта ол «Ұлы қоғам» бағдарламасын қолдады және Вьетнам соғысына белсенді қарсылас атанды. Хартке 1972 жылы Демократиялық партиясының ішкі сайлауында президенттікке кандидат болды, бірақ алғашқы сайлаулардың нәтижесінен кейін үміткерліктен бас тартты. 1976 жылғы қайта сайлауда Ричард Лугарға жеңілгеннен кейін Сенаттан шықты.
Rupert Vance Hartke (May 31, 1919July 27, 2003) was an American politician who served as a Democratic United States Senator from Indiana from 1959 until 1977. Hartke won election to the Senate after serving as the mayor of Evansville, Indiana. In the Senate, he supported the Great Society and became a prominent opponent of the Vietnam War. Hartke ran for president in the 1972 Democratic primaries but withdrew after the first set of primaries. He left the Senate after being defeated in his 1976 re election campaign by Richard Lugar.
Ерте өмір, білім, әскери қызмет
Хартке 1919 жылғы 31 мамырда Индиана штатының Стендал қаласында туды. Оның әкесі – мұғалім, анасы – органда ойнаушы Ида Мэри (Эгберт). Оның әкесінің ата-бабалары неміс болған, анасының барлық әжесі мен аталары да неміс тегінен шыққан. Ол Стендал қаласындағы мемлекеттік мектептерде білім алған. 1940 жылы Эвансвилл колледжін (қазіргі Эвансвилл университеті) бітірді, ал 1942 жылдан 1946 жылға дейін АҚШ Теңіз күштерінде және АҚШ Жағалау күзетінде қызмет етіп, теңізшіден лейтенант шеніне дейін көтерілді. Хартке 1948 жылы Индиана университетінің Маурер құқық мектебін бітірді.
Заңгерлік және саяси мансап
1948 жылы Индиана штатының адвокатурасына қабылданғаннан кейін Хартке Эвансвиллде заңгерлікпен айналыса бастады. Ол сондай-ақ Вандербург округінің аудандық прокурорының орынбасары (1950–1951) және Эвансвилл қаласының мэрі (1956–1958) қызметтерін атқарды, сонымен қатар 1958 жылы АҚШ Сенатына сайлануға дейін қалалық бассейндердегі бөлінуді жойды. Ол 1964 және 1970 жылдары қайта сайланды (1959–1977).
Сенат қызметі және кейінгі өмірі
Сенатта Хартке Вьетнам соғысына қарсылығымен және Сенат ардагерлер істері комитетінің төрағасы болғандығымен ең көп танылды. Хартке Вьетнам соғысына қарсы шыққандардың бірі болған кезде президент Линдон Джонсонмен келіспеушіліктер туды. Хартке 1958 жылы 39 жасында сенатор болып сайланды, республикалық губернатор Харольд Хэндлиді жеңді. Ол сенаттағы көпшілік көшбасшысы Линдон Джонсонмен жақын қарым-қатынаста болған, еңбекқор, либералды демократ ретінде танымал болды. Бірінші мерзімінде Хартке Қаржы және Сауда комитеттерінің мүшесі болды. Бірінші мерзімінде Хартке Medicare және Medicaid сияқты бағдарламаларды қолдады, сондай-ақ 1964 жылғы Азаматтық құқықтар туралы заңға қолдау көрсетті. 1964 жылы Хартке штаттық сенатор Рассел Бонтрагерден жеңіп, сенатқа екінші рет сайланды, бұл 1914 жылы Бенджамин Франклин Шивлиден және 1938 жылы Фредерик Ван Нюйстен кейін Индиана демократы үшін үшінші рет болды. Ол екінші мерзімінде студенттік несие бағдарламаларын және ардагерлерге арналған жаңа жәрдемақыларды құруға көмектесті. Жер үсті көлігі жөніндегі кіші комитеттің төрағасы ретінде Amtrak құрылуына көмектесті. Қарындасы Рут Э. Хартке 1964 жылдың 2 қыркүйегінде Огайо штатында болған жол апатында қаза болғаннан кейін, Хартке Сауда-көлік кіші комитетінің төрағасы ретінде автокөлік өндірушілерді автокөліктерді қауіпсіздік белбеулерімен және басқа да қауіпсіздік құралдарымен жабдықтауға мәжбүр етті. Ол сондай-ақ Бейбітшілік корпусының үлгісі бойынша құрылған Халықаралық атқарушы қызмет корпусын құруға ықпал етті, бұл ұйым зейнеткер АҚШ бизнесмендерін кедей елдерге шағын бизнесті дамытуға көмектесу үшін жіберді. Хартке студенттік несие бағдарламаларын, ардагерлерге арналған жәрдемақыларды және Head Start бағдарламасын құруға немесе қолдауға бағытталған шараларды қабылдауда маңызды рөл атқарды. Ол сонымен қатар шетелдегі шағын бизнеске көмектесетін Бейбітшілік корпусының үлгісіндегі ұйым құрды. Сенатор Хартке Джордж Вашингтонның Бейбітшілік академиясын және Бейбітшілік департаментін құру туралы заң жобасын ұсынды. Бұл идея АҚШ-тың Бейбітшілік институтын құруға әкелген науқанның алғашқы тасы ретінде танылды. Хартке бүйрек диализін кеңінен қолдануды қамтамасыз ететін шараны қабылдағаны үшін мақтауға ие болды. Оның 80 жылдығына арналған Конгресс жазбаларына енгізілген мәлімдемеде бұл шараның 500 мың адамның өмірін сақтағаны айтылды. Оның Вьетнам соғысына қарсылығы Индиана штатында кең қолдау таппады. 1970 жылы республикалық конгрессмен Ричард Л. Рудебушпен өткен өте қатал сайлаудан және дауыстарды қайта санаудан кейін Хартке үшінші мерзімге 4200 дауыспен жеңіске жетті. 1972 жылы Хартке Демократиялық партияның президенттікке кандидаттығына өтініш білдірді, бірақ әріптестері Эдмунд Маски мен Джордж Макговернге жеңілді. Төрт жылдан кейін, бірінші мерзімді Сегізінші округтен сайланған конгрессмен Филип Хейстің қарсылығын еңсергеннен кейін, Хартке Индианаполис мэрі Ричард Лугардан үлкен айырмамен жеңілді. 2012 жылы Джо Доннелли сайланғанға дейін Хартке, Баях отбасының мүшесі болмаса, Сенатқа сайланып, қызмет еткен соңғы Индиана демократы болды. 1994 жылы Хартке Индиана штатының оңтүстік-шығысындағы Дирборн округінде сайлау алаяқтығы жасағаны үшін кінәлі деп танылды. Өткен қарашадағы жалпы сайлауда Кентукки штатындағы казино фирмасы оны казиноны заңдастыру туралы референдум кезінде қолдау көрсету үшін кеңесші ретінде жалдаған. Хартке үш кітап жазды: The American Crisis in Vietnam, You and Your Senator және Inside the New Frontier, соңғысы Джон М. Реддингпен бірлесіп жазылған.
Жеке өмір және өлім
Хартке мен оның әйелі Марта жеті бала туды.