Кіріспе
Канаданың Жасыл партиясы – 1983 жылы құрылған Канаданың федералды саяси партиясы. Жасылдар партиясы қазіргі уақытта Парламенттің төменгі палатасындағы орын саны бойынша бесінші орында тұр. Партия 2011 жылғы сайлауда Сайнич-Галф аралдары округінде жеңіс алып, алғашқы парламент мүшесін (депутатын), лидері Элизабет Мэйді сайлады. 2019 жылғы сайлауда партияның фракциясы үш депутатқа дейін ұлғайды. 2021 жылғы сайлауда партия екі орынға дейін азайды. Элизабет Мэй 2006 жылдан 2019 жылға дейін және 2022 жылдың 19 қарашасынан бастап қазірге дейін партия басшысы болып табылады. Партия төрағаларының орынбасарлары – Джонатан Педноль және Рэйинбоу Айс. Жасылдар партиясы алты принципке негізделген: экологиялық сана, зорлық-зомбылықсыздық, әлеуметтік әділдік, тұрақтылық, қатысу демократиясы және әртүрлілікке құрмет. Квебек бөлімі 1990 жылы Монреальде Канадалық жасылдар конференциясын өткізді. Бірақ көп ұзамай Канаданың конституциялық мәселелері кедергі келтірді, нәтижесінде көптеген Квебек кандидаттары Квебек тәуелсіздігін жақтаушы Блок Квебекуа партиясының пайдасына Жасылдар партиясын тастап кетті. 1993 жылғы сайлауда Квебектен бар болғаны алты жасыл кандидат тіркелді. 1996 жылдың көктемінде, Британдық Колумбия заң шығарушы органына өкіл сайлау үміті ертерек болғанымен, провинцияның ішкі аймағындағы Энди Шадрак 11%-дан астам дауыс жинады. Жалпы алғанда, партияның халықтан қолдауы жаңа рекордтық деңгейге жетті. Шадрак 1997 жылғы федералды сайлауда Батыс Кутенэй-Оканаган округінде 6%-дан астам дауыс алған ең танымал жасыл кандидат болды.
The Green Party of Canada is a federal political party in Canada, founded in 1983 with a focus on green politics. The Green Party is currently the fifth largest party in the House of Commons by seat count. It elected its first member of Parliament (MP), leader Elizabeth May, in the 2011 election, winning in the Saanich—Gulf Islands. In the 2019 election, the party expanded its caucus to three. In the 2021 election, the party fell to two seats. Elizabeth May was the party leader from 2006 to 2019, and again from 19 November 2022 to present. The deputy leaders are Jonathan Pedneault and Rainbow Eyes. The Green Party is founded on six principles, including ecological wisdom, non violence, social justice, sustainability, participatory democracy, and respect for diversity. The Quebec wing hosted the 1990 Canadian Greens conference in Montreal. Soon after, Canada's constitutional problems interfered; as a result, many Quebec candidates abandoned the Greens in favour of a Quebec sovereigntist party, the Bloc Québécois. There were only six Green candidates from Quebec in the 1993 election. In the spring of 1996, although the hopes of electing a representative to the BC legislature proved premature, Andy Shadrack in the interior of the province received over 11% of the vote. Overall, the party's proportion of the popular vote surged to a new high. Shadrack was also the most popular Green candidate in the 1997 federal election, scoring over 6% of the popular vote in West Kootenay—Okanagan.
Джоан Руссоу жылдары
Британдық Колумбияның Джоан Руссоу 1997 жылғы 13 сәуірде Канаданың Жасыл партиясының төрағасы болды. 1997 жылғы көшбасшылық сайысында Руссоу дауыстардың 52% алып, Онтариолық Джим Харрис (39%) пен Рашель Смоллдан (8%) жоғары шықты. Руссоу төрағалыққа ие болғаннан кейін бірден федералдық жалпы сайлауға қатысты. Бұл Ньюфаундлендтің Терра-Нова Жасыл партиясы арасында көптеген белгісіздік пен шиеленіске әкелді.
Джим Харрис бастаған ілгерілеу
2003 жылдың ақпан айында Жим Харрис екінші рет басшылыққа үміткер ретінде Британдық Колумбияның Валемонт қаласынан Джон Гроганды және Джейсон Краммиді жеңіп шықты. Крамми Ньюфаундлендтен шыққан және Ньюфаундленд және Лабрадор Terra Nova Greens ұйымымен байланысты болған. 2004 жылғы федералды сайлауда Канаданың Жасыл партиясы барлық сайлау округтерінде кандидаттар тікелей ұсынған төртінші федералды саяси партия атанды. Дауыстар саналған соң, Жасыл партия халықтың 4,3 пайызын құраған дауысқа ие болды, бұл жаңа Канада сайлау ережелеріне сәйкес, партияны қаржыландыру үшін қажетті 2 пайыздық шектің артығын құрады. Канаданың Жасыл партиясының беделі арта берді және 2006 жылғы федералды сайлауда Жасыл партия тағы да 308 кандидатты тікелей ұсынды, соның нәтижесінде халық дауысының үлесі 4,5 пайызға дейін өсті, бұл оларға қайтадан федералды қаржыландыру алуға мүмкіндік берді. Алайда, партияның 2006 жылғы сайлау кампаниясы партияның бұрынғы ұлттық ұйымдастырушысының көмекшісі Мэтью Полселлдің 2004 жылғы басшылыққа үміткерлік науқаны кезінде жұмсалған қаржының заң талаптарына сәйкес есептемесін Харрис ұсынбағаны туралы айыптауларынан бұзылды. Полселл Канада сайлау комиссиясынан тергеу жүргізуді сұрады. Кейіннен партияның заң кеңесшілері Полселл мен тағы бір бұрынғы партия мүшесі Гречен Шварцқа жасаған айыптауларын қайтарып алуларын немесе заңдық шаралар қолданылуы мүмкін екенін ескертті. Адам құқықтары мәселелеріне жауапты партияның көлеңке кабинетінде қызмет еткен Дана Миллер партияның сайлау заңын және өзінің конституциясын бұзғаны туралы бұрынғы шағымдарын жариялады және сондай-ақ Канада сайлау комиссиясынан тергеу жүргізуді талап етті. Миллер сәуір айында партия ішінде шағымдануынан кейін партиядан шығарылды. Харристің Жасыл партия басшылығына қарсы болған кейбір оппозициялық топтары Бейбітшілік және Экология партиясын құрды, ол Харрис басшылықтан кеткеннен кейін тараған деп есептеледі.
Элизабет Мейдің келуі
2006 жылдың тамызында партияның съезінде партия басшылығына дауыс берілді. 2006 жылдың 24 сәуірінде Джим Харрис партия басшысы ретінде қайта сайлануға ниеті жоқ екенін мәлімдеді. Көшбасшылыққа үш кандидат ресми түрде түсті: Дэвид Чернушенко, Элизабет Мэй және Джим Фэннон. Мэй бірінші кезеңде дауыстардың 65% алып, көшбасшы болды. 2006 жылдың 22 қазанында Элизабет Мэй 27 қарашада Онтарио штатының Лондон Солтүстік Орталық аймағында өтетін федералды сайлауға қатысатынын хабарлады. Ол либералдық кандидаттан кейін екінші орынды иеленді, бірақ жалпы дауыс берудің 26% жинады. Ол әлі парламентте орын алмаған болатын, бірақ Элизабет Мэйдің «Жасылдар» партиясы қоршаған ортамен тікелей байланысы жоқ басқа партиялық саясатқа, мысалы, еңбек құқықтарын қолдау және Ауғанстанда опий өсімдігін заңдастыру мәселелеріне көбірек назар аудара бастады. 2008 жылдың 30 тамызында Ванкувер аймағының депутаты Блэр Уилсон 39-шы Канада Парламентіне дерлік бір жыл тәуелсіз депутат ретінде қатысқаннан кейін, «Жасылдар» партиясынан алғашқы парламент мүшесі атанды. Ол бұрын либералдық партиядан депутат болған, бірақ сайлау науқанының қаржыландырылуына қатысты анонимді шағымдардан кейін парламенттік фракциядан өз еркімен шығып кеткен. Кейіннен «Сайлау Канадасы» жүргізген 9 айлық тергеуден кейін оның көп бөлігінен ақталды. Уилсон Парламенттік жазғы демалыс кезінде «Жасылдар» партиясына қосылды және ешқашан парламентте «Жасылдар» партиясының депутаты ретінде отырмады. Бастапқыда төрт ірі саяси партияның үшеуі қарсылық білдіргенімен, Мэй партия басшыларының дебаттарына шақырылды, бұл партия үшін алғашқы рет болды. 2008 жылғы федералды сайлауда партия халық дауысының үлесін 2,33%-ға (6,80%-ға) арттырды. 2006 жылғы көрсеткішпен салыстырғанда, федералды қаржыландырылатын жалғыз партия дауыс санын ұлғайтты, шамамен 280 000 жаңа дауыс жинады. Дегенмен, партия кандидатты сайлауға қол жеткізе алмады. Кейбір белгілі «Жасылдар» партиясының мүшелері стратегиялық дауыс беру туралы қоғамдық пікірталас пен сайлау науқаны кезінде Мэйдің сөздерін бұрмалаған БАҚ-ты, кейбір үміткерлердің «Сайлау Канадасының» 10% өтемақы шегіне жетпеуіне және партияның халық дауысы негізінде федералды қаржыландыруын азайтуға кінәлады. 2010 жылдың 11 тамызында «Жасылдар» партиясының мүшелерінің 74% Мэйдің төрт жылдық басшылық мерзімі аяқталған кезде, яғни 2010 жылдың тамызында емес, келесі сайлаудан кейін басшылықты қарауды өткізуге дауыс берді.
Парламенттегі жасылдар
2 мамыр 2011 жылы Мэй Парламенттік палатаға сайланған алғашқы «Жасыл» партиясының депутаты болды. Ол Британдық Колумбияның жағалауындағы Саанич-Гальф аралдары сайлау округінде жеңіске жетті. Өзінің мандатын жеңіп алып, Мэй бүкіл әлем бойынша федералдық, бір мандатты сайлауда сайланған санаулы «жасылдардың» бірі болды. 13 желтоқсан 2013 жылы Жаңа демократиялық партиясынан (ЖДП) 2012 жылы партиялық тәртіпті бұзып, Ұзын қару тізімін жоюға дауыс бергеннен кейін тәуелсіз депутат ретінде отырған Тундер-Бэй – Солтүстік округінің депутаты Брюс Хайер партияға қосылды, нәтижесінде Парламентте екі депутаттан тұратын рекордтық фракция құрылды. 2014 жылдың тамызында партия президенті болып сайланған Пол Эстрин 2014 жылғы Израиль-Газа қақтығысы кезінде ХАМАС-тың әрекеттерін сынап, «Жасыл» партиясының сайтында блог жариялады. «Неге Газа мені қайғыға толы етеді?» деген мақаласында Эстрин ХАМАС-тың Израиль мемлекетін «жоюға ұмтылуы» және террористік топтың балаларды «адам қалқаны» ретінде пайдалануы туралы айтты. Кейіннен партия Эстриннің блогын өшірді, көптеген партия жетекшілері мен шешім қабылдаушылар, соның ішінде Элизабет Мэй, Эстриннен алшақтады, партияның көп бөлігі оны отставкаға кетуге шақырды. 5 тамызда Эстрин партияны инклюзивтілік және ашық қоғамдық пікір алмасу құндылықтарына берген уәдесін сатқандығы үшін сынап, отставкаға кетті. Элизабет Мэй Эстриннің отставкасын қабылдады, ол отставкаға мәжбүр болған жоқ, бірақ өз еркімен кеткенін мәлімдеді. Мэй оның мәлімдемелеріндегі мәселе – бұл «жанжал», себебі олар партиялық бағыттан ерекшеленді, бірақ Эстриннің «шынайы «жасыл» екенін растады. 2015 жылдың 19 қазанында өткен федералдық сайлау алдында Хосе Нуньес Мело «Жасыл» партиясына қосылды. Нуньес Мело 2011 жылы Лаваль округінде «Жаңа демократ» ретінде алғаш рет сайланды, бірақ ол номинация процесін ашық сынағаннан кейін ЖДП оны қайтадан кандидат ретінде тіркеуден бас тартты. Нуньес Мело сайлау жарияланғаннан кейін Вими округінде «Жасыл» партиясынан кандидат болып сайлануға ниеттенгенін мәлімдеді. Парламент сайлау үшін таратылғандықтан, Нуньес Мелоның партияға қосылуы ресми түрде тіркелмеді. Нәтижесінде Мэй Саанич-Гальф аралдары округінде қайта сайланды, ал Хайер мен Нуньес Мело жеңіліске ұшырады, Мэй Парламенттегі жалғыз депутат болып қалды. 2018 жылдың наурыз айында «Жасыл» партиясының жетекшісі Элизабет Мэй журналист және диктор Джо Энн Робертсті, Монреальдық экологиялық белсенді Дэниел Гринмен бірге партия жетекшісінің орынбасары етіп тағайындады. Робертс 2015 жылғы федералдық сайлау кезінде Британдық Колумбиядағы Виктория округінде «Жасыл» партиясынан кандидат болып бақ сынады және екінші орынды иеленді. 6 мамыр 2019 жылы Пол Мэнли Нанаимо-Ладдисмит округінде өткен қосымша сайлауда жеңіске жетіп, партия туымен сайланған екінші депутат атанды. 19 тамыз 2019 жылы бұрынғы «Жаңа демократ» және қысқа мерзімге тәуелсіз депутат Пьер Нантель Парламент жазғы демалысында «Жасыл» партиясына қосылды. 2019 жылғы федералдық сайлау кезінде Мэй мен Мэнли қайта сайланды, ал Дженника Атвин Нью-Брансуиктегі Фредериктон округінде сайланды, ол федералдық парламентте үшінші «жасыл» депутат және Британдық Колумбиядан тыс жерде сайланған алғашқы «жасыл» депутат атанды. 2021 жылғы федералдық сайлау кезінде Майк Моррис Китченер орталығында сайланды, ол Онтариода сайланған алғашқы «жасыл» депутат және Британдық Колумбиядан тыс екінші «жасыл» депутат болды, сондай-ақ бұрынғы лидер Мэй қайта сайланды. Алайда Мэнли Нанаимо-Ладдисмит округінде жеңіліске ұшырады. Сонымен қатар, Атвин Либералды партиядан кандидат ретінде қайта сайланды.
Анами Паульдің бөлімшесі
2019 жылдың 4 қарашасында Мей Канаданың Жасыл партиясының басшысы лауазымынан кететінін жариялады. Мей парламенттік жетекші ретінде әрі қарай қызмет етіп, Парламентте Жасыл партияның депутаты ретінде отырды. Бұл шешім Мейдің қызына берген уәдесінің орындалуы болды. 2020 жылдың 3 қазанында жетекшілік сайлау өтті, нәтижесінде Торонтодағы заңгер және белсенді Аннами Пол Елизавета Мейден кейін Жасыл партияның басшысы болып сайланды. Сол кезде Аннами Пол орталық саяси көзқарастас деп сипатталды. Пол 2020 жылы Торонто орталығында өткен федералды сайлауға қатысып, екінші орын алды. 2021 жылдың 10 маусымында Дженика Атвин фракциядан шығып, Либералдық фракцияға қосылды. Бұл Израиль-Палестина қақтығысы бойынша туған даудан кейін болды. Атвин партия жетекшісі Полдың Израильдің әуе шабуылынан кейін жариялаған мәлімдемесін "жеткіліксіз" деп сынады, бұл өз кезегінде Полдың кеңесшісі Ноа Зацманды Атвинды "ционистік" кандидатпен алмастыруға уәде беруге итерді. Facebook-тегі жазбасында Зацман: "Біз сіздерді жеңіп, антифа, ЛГБТ, жергілікті халықтардың тәуелсіздігін және сионистерді қолдайтын прогрессивті климаттық жақтастарды әкелеміз!!!!” деп жазды. Атвин өзінің кетуіне себеп ретінде "Жасыл партиядағы алаңдатулар" деп атады. Содан кейін Жасыл партияның федералды кеңесі Полды Атвинге және басқа Жасыл партиясының депутаттарына қатысты Зацманның сөздеріне байланысты жазғыруға шақыратын резолюция қабылдады, бірақ Пол бұл мәселеде әрекет етпеді. Сонымен қатар, Жасыл партия елдің 338 округінің бар болғаны 252-сінде кандидаттарды тіркеді; шектеулі ресурстар мен штатты қысқарту бүкіл ел бойынша үйлестірілген сайлау кампаниясын жүргізуге кедергі келтірді, сонымен қатар бес апталық сайлау кампаниясы кезінде ұлттық директоры болмады. Сайлаудан бір апта өткен соң Пол басшылық лауазымынан кету ниетін жариялады. "The Tyee" басылымының хабарлауынша, Пол федералды кеңеске отставкаға кету ниеті туралы мәлімдеме жасағаннан кейін жүгінді. Ол кеңеске: "Сендердің қаншалары менің бүгін отставкаға кеткенімді ойлайсыңдар?" деп сұрады, содан кейін: "Жоқ, мен енді ғана отставкаға кету процесін бастадым" деді. Пол Елизавета Мейге өзінің кетуі туралы БАҚ-қа сөз жасамауды өтінді, бірақ Мей оның өтінішін елемеді және Пол "хаос тудырып жатыр" деп мәлімдеді. Жасыл партияның федералды кеңесінің мүшесі Луиза Комо ішкі дау-дамайлардан кейін лауазымынан кетті, ол Полдың кетуі төңірегіндегі келіссөздерге байланысты "осы кездесулердің стресі мен мазасыздығы оның физикалық және психикалық денсаулығына әсер етті" деп атап өтті. Бірнеше күннен кейін Пол баспасөз конференциясында тексеруге таң қалғанын және бұған қажеттілік болмағанын айтты, өйткені ол бұрын отставкаға кету ниеті туралы жариялаған болатын. Полдың ұзаққа созылған кетуі Пол мен Жасыл партия жетекшілігі арасындағы заңдық даудың жалғасуына байланысты болды, Пол бұрын Полды жетекші лауазымнан алуға жасалған әрекеттерден кейін төрелікпен байланысты заңдық шығындарды өтеу туралы келіссөздер жүргізді. Оның отставкасы партияның федералды кеңесі мақұлдағаннан кейін 2021 жылдың 14 қарашасында күшіне енді.
Қайта құру
24 қарашада Амита Каттнер уақытша жетекші болып тағайындалды. Партияның конституциясы тұрақты басшыны сайлау үшін басшы сайлауын уақытша басшы тағайындалғаннан кейін алты ай ішінде бастауды және тағайындалғаннан кейін екі жыл ішінде аяқтауды талап етті. Каттнер тұрақты басшы болғысы келмейтінін мәлімдеді. Тағайындалғаннан бір аптадай кейін өткен баспасөз конференциясында Каттнер партияның жаңару процесін бастау және оны жазылуын қалайтынын айтты. Партия банкротқа ұшырауы мүмкін екенін көрсететін есеп жариялады және Оттавадағы кеңсесін жабуды қарастырып жатқан болатын. 2021 жылдың желтоқсан айындағы БАҚ сұхбатында Каттнер партияның қаржылық жағдайы "қалпына келіп" жатқанын және "жақсарып" келе жатқанын айтты, бұл партияның бір апта бұрын өткен виртуалды жалпы жиналысындағы қаржы жинауға байланысты болды. 2022 жылдың 11 қыркүйегінде партия президенті Лорейн Рекманс отставкаға кеткенін жариялады. Ол партияны және ағымдағы басшылыққа үміткерлерді қатты сынға алды, "Арман өлді" деді. Оның орнына Иан Сутар партия президенті болды.
Элизабет Мейдің оралуы
2022 жылдың 19 қарашасында Элизабет Мэй партияның төрағасы болып қайта сайланды және қазіргі төрағалық үлгіні екі төрағалық үлгіге өзгертуге уәде берді, онда Жонатан Педно ол кісінің серік төрағасы болады. Мэй Педноолтпен бірге төрағалыққа кандидат болды, ал Педноолт қазіргі уақытта партияның төрағасының орынбасары қызметін атқарады. 2025 жылдың ақпан айында партия мүшелері партия конституциясына өзгерістер енгізіп, екі төрағалық үлгіні іске асыратын ұсыныстар бойынша дауыс береді.
Саяси ұстанымы
Жасылдар партиясы дәстүрлі солшыл-оңшыл саяси спектрді ресми түрде жоққа шығарып, оны "бір жақты көнелік" деп сипаттайды. Оның орнына, Жасылдар партиясы "қазіргі демократиялардағы сайлаушылар көбінесе 'ішкі топтар' мен 'сыртқы топтар' арасындағы жікке бөлінеді" деп санайды. Құрылтайшы және бұрынғы жетекші Тревор Хэнкок пікірінше, "кімге үнемі кеңейіп келе жатқан мүмкіндіктерді басқаруға және одан пайда алуға болады деген мәңгілік солшыл-оңшыл тартыс мәнін мүлдем жоғалтады; мүмкіндіктердің кеңеюі тоқтауы керек, тіпті олар қысқаруы да мүмкін. Әлеуметтік әділдік үшін күрес өсудің шектеріне байланысты, Жердің шектеулі ресурстарын радикалды түрде жаһандық және қоғамдық тұрғыдан қайта бөлуді қажет етеді". 2019 жылы Елизавета Мэй басшылығымен Жасылдар партиясы "Солға да емес. Оңға да емес. Бірге алға!" атты науқандық ұранмен сайлауға қатысты. Партияның ішінде кең ауқымды фракциялар бар екендігі белгілі; 2020 жылғы басшылық сайлауда өзін орташа және экосоциалистік деп жариялаған кандидаттар бақ сынасты. Maclean's журналында Энн Кингстон партияны "идеологиялық гибрид" деп сипаттады, ол әлеуметтік мәселелер мен әл-ауқатқа қатысты солшыл көзқарастарды нарықтық шешімдер мен салық жүйесін өзгертуге бейімді оңшыл ұстаныммен үйлестіреді. Тағы бір мақалада Мэтт Гурни осы сипаттамамен келісіп, бірақ сонымен қатар "іс жүзінде" Жасылдар "жалпы алғанда, тағы бір орталық-солшыл партия" екенін айтты. Эндрю Койн, Шанталь Хеберт және Хизер Маллик сияқты басқа саяси сарапшылар партияны солшыл деп санайды.
Облыстық және аумақтық партиялар
Тоғыз провинция мен бір территорияда белсенді Жасыл партия бар. Бұл партиялар мен Канаданың Жасыл партиясы ортақ құндылықтар мен көбінесе қолдаушыларды бөліссе де, тәуелсіз ұйымдар ретінде жұмыс істейді және ортақ мүшелері жоқ. Қазіргі уақытта тоғыз жасыл заң шығарушы провинциялық заң шығару жиналыстарында отыр, оның ішінде Принс-Эдвард аралында екі, Британдық Колумбияда екі, Нью-Брансуикте үш және Онтариода екі заң шығарушы бар. Принс-Эдвард аралындағы жасылдар провинциялық жиналыста ресми оппозиция құрған алғашқы жасыл партия болды. Жасыл партиясы жоқ жалғыз провинция – Ньюфаундленд және Лабрадор. 1996 жылы құрылған «Терра Нова Гринз» атты бірлестік бұрын Канаданың Жасыл партиясының осы провинциядағы «ресми бөлімшесі» болды. ТНГ ешқашан тіркелген партия болған жоқ, бірақ үш провинциялық жалпы сайлауда тәуелсіз кандидаттарды тікелей ұсынды. Олар 2007 жылға дейін федералды партияның «ресми бөлімшесі» статусын сақтап келді, бірақ көптеген қолдаушылары 2006 жылы (немесе одан ертерек) дәстүрлі Ньюфаундленд түлені аулауына қарсы болғандықтан ұлттық партиямен байланысын үзді. 2021 жылдың қазіргі күніне дейін Ньюфаундленд пен Лабрадорда провинциялық жасыл партия құру жөніндегі жұмыстар жалғасуда. Нунавут және Солтүстік-Батыс территорияларында партиялық емес келісім үкіметін қолданатын заң шығарушы органдар бар. Сондықтан, бұл территорияларда тіркелген жасыл партиялар (немесе басқа партиялар) жоқ. Алайда, Солтүстік-Батыс территориялары заң шығару жиналысының бір мүшесі федералды Жасыл партияның мүшесі екені белгілі: Йеллоунайф Солтүстік округінен Рилланд Джонсон.