Кіріспе

Charnia – бүктеліп кеткен, жапырақ тәрізді жоталары бар, зигзаг тәрізді орталық тігістен оңға да, солға да кезекпен тарайтын (осылайша жылжу рефлексиясын немесе қарама-қарсы изометрияны көрсететін) Эдиакар биотасына жататын, жойылған тіршілік түрлерінің туысы. Charnia туысы Англияның Лестерширдегі Чарнвуд орманның атымен аталады, осы орманнан алғашқы қазбаланған нұсқасы табылды. Шарнияның маңызы зор, себебі ол кембрийге дейінгі алғашқы қазба ретінде танылды. Бұл тірі организм 570-550 миллион жыл бұрын теңіз түбінде өсіп, судағы қоректік заттармен қоректенген деп саналады. Шарния папоротникке ұқсағанмен, ол фотосинтез жасайтын өсімдік немесе балдыр емес, себебі үлгілер табылған қазбалардың сипаты оның бастапқыда фотосинтез процесі жүретін жарық аймағынан тереңде, судың түбінде өмір сүргенін көрсетеді.

Тарату

Charnia masoni алғаш рет Англиядағы Чарнвуд орманындағы Мейплвелл тобынан сипатталды, содан кейін Австралиядағы Эдиакара тауларында, Сібірде, Ресейдегі Ақ теңіз аймағында және Канаданың Ньюфаундленд аймағында кембрийге дейінгі шөгінділерде табылған. Ол шамамен 570-550 миллион жыл бұрын өмір сүрген. Бұл жайында ғалымдарға мектеп оқушысы, кейіннен метаморфтық петрология профессоры болған Роджер Мейсон хабарлады. 1957 жылы Мейсон достарымен Чарнвуд орманында тауға шығып, қазір Орталық Англиядағы қорғалатын қазбалар орны болып табылатын жерде болды. Олар бұл ерекше қазбаны байқап, Мейсон тастың көшірмесін жасады. Ол көшірмені Лестердегі Ұлы жиналыс Unitarian Chapel-дің пасторы әкесіне көрсетті, ол жақын маңдағы Лестер университетінде оқытып, жергілікті геолог Тревор Фордты білген. Мейсон Фордты сол жерге алып барды; Форд бұл жаңалықты Йоркшир геологиялық қоғамының журналында жариялады. Голотип (түрді алғаш рет сипаттаған нақты физикалық үлгі) қазір Лестер мұражайы мен өнер галереясында, туысқан таксон Charniodiscus-тың қалыптамасымен бірге сақталады. Сондай-ақ, 15 жастағы мектеп оқушысы Тина Негус осы қазбаны ұлдардан бір жыл бұрын көргені, бірақ оның география пәнінің мұғалімі кембрийге дейінгі қазбалар болу мүмкіндігін жоққа шығарғаны белгілі болды. Мейсон осы деректі мойындайды және мұражайдағы Чарния көрмесінде бұл қазбаны бір жыл бұрын Негус тапқаны, "бірақ ешкім оған мән бермеген" деп түсіндіріледі. Ол ресми ашылудың 50 жылдығында танылды.

Маңыздылығы

Шарния тек қана ұзындығы өте шағын, ал ең ірісінің ұзындығына дейін белгілі. Бұл өте маңызды қазба, себебі ол күмәнсіз кембрийге дейінгі жыныстардан табылған және сипатталған алғашқы қазба. 1958 жылға дейін кембрийге дейінгі кезеңде қазбалар мүлдем болмаған, демек макроскопиялық тіршілік те болмаған деп есептелді. Осыған ұқсас қазбалар 1930 жылдары (Намибияда) және 1940 жылдары (Австралияда) табылған, бірақ олар кембрий дәуіріне жатқызылып, сол кезде ерекше мән берілмеген. Алғашқыда балдыр деп жорылған Шарния, 1966 жылдан бастап теңіз қаламшасы (қазіргі жұмсақ маржандарға жақын топ) ретінде қайта қарастырылды. Шарнияның кембрийге дейінгі тіршілік формасы екендігін қабылдау, кембрийге дейінгі басқа да маңызды жануарлар топтарын анықтауға әкелді. Алайда, Шарнияның теңіз қаламшасы ретіндегі түсіндірілуі жақында күмәнді деп танылды, ал қазіргі «ғылымның жай-күйі» – «білімсіздік туралы мәлімдеме» сияқты. 1980 жылдардың ортасынан бастап, Адольф Сейлахердің жұмыстары негізінде, Шарнияның Эдиакаран кезеңімен шектелген, белгісіз деңгейдегі жойылған топқа жататындығы туралы баламалы теория қалыптасты. Бұл, көптеген және әртүрлі қазіргі жануарлар топтарының мүшелері деп есептелген нысандардың, басқа нәрселерге қарағанда бір-бірімен тығыз байланысты екенін көрсетеді. Бұл жаңа топ Vendobionta деп аталды – басқа топтармен байланысы белгісіз клада, мүмкін, бір жасушалы отбасының бірполярлы қайталануы арқылы құрылған. Голотипі Лестер мұражайы мен көркемсурет галереясының ең бағалы экспонаты болып табылады. 2007 жылы Шарнияға арналған бір күндік семинарда оны «Лестердің атақты қазбасы» деп атады.

Экология

Шарнияның экологиясы туралы көп мәлімет жоқ. Ол теңіз түбінде бекініп, қозғалмайтын тіршілік етіп өмір сүрген. Қазіргі кезде кең таралған бір гипотеза бойынша, ол, әдетте, толқын әсері тимейтін терең суларда мекендеген, демек фотосинтез процесіне қатыса алмаған. Сонымен қатар, оның айқын тамақтану мүшелері (ауыз, ішек және т.б.) жоқ, сондықтан оның өмір салты жұмбақ болып қала береді. Кейбір ғалымдар оның сүзіліп тамақтану немесе тікелей қоректік заттарды сіңіру арқылы тіршілік еткенін болжайды, және қазіргі таңда осы мәселе бойынша көп зерттеу жұмыстары жүргізілуде. Эдиакара биотасының өсуі мен дамуы да үздіксіз зерттеу нысаны болып табылады, бұл теңіз қарындашы гипотезасын жоққа шығарды. Теңіз қарындаштары базальдық инсерция арқылы өсетінімен қатар, Charnia жаңа бүршіктердің апикальдық инсерциясы арқылы өскен.