Кіріспе

Морисколардың басшысы Әбен Хумейя (1520–1569), сондай-ақ Мұхаммед ибн Умайя (محمد بن أمية) деп те белгілі, Гранада маңындағы Альпухаррас аймағында Испанияның II Филиппісіне қарсы Морисколар көтерілісіне басшылық еткен мориско басшысы болды.

Ерте өмір

Әбен Хумейя Фернандо де Валор мориско отбасында дүниеге келді және өзінің асыл тегінен екенін, Омейяд әулетінен тарағандығын айтты. Абен Хумейя есімі – араб тіліндегі Ибн Умайя есімінің испан тіліне аударылған түрі, "Умайяның ұлы" деген мағынаны білдіреді және Омейядтардан тарағандығын көрсетеді. Морисколардың көтерілісі басталар алдында Әбен Хумейя Гранада қалалық кеңесінің мүшесі болған және қалалық кеңесте пышақ көрсеткені үшін үй қамауында болған.

Морисколар көтерілісі (1568-1571)

Сонымен, Филипп II оңтүстік Испаниядағы морискаларды қуғынға салуға лайықты себеп болатын көтеріліс тудыру үшін, мұсылмандармен жасалған келісімдерде берген уәделерін бұзып, морискалардан араб аттарынан, дәстүрлі мори киімдерінен бас тартуды талап ететін жарлық шығарды, тіпті араб тілінде сөйлеуге де тыйым салды. Олардан балаларын христиан дін қызметкерлеріне білім алуға беруді де талап етті. Бұрынғы Гранада әмірлігінің қалған мориско халқына жасалған қысымның күшеюі қарулы көтеріліске әкелді. Көтерілісті Гранада патшалық үйінен және Диего Лопес Бен Абудан тараған Фераг бен Фераг жоспарлады. Олар Альпухарра тұрғындарының патша әскеріне қарсы ең тиімді қарсылық көрсете алатын көзқарастарын мұқият анықтады, Марокко патшаларынан көмек сұрады және жергілікті қарақшыларды өздерінің ісіне қосылуға көндірді. 1568 жылғы Рождество қарсаңында Гранададан, Альпухаррадан және басқа жерлерден келген жасырын мұсылмандардың өкілдері Лекрин аңғарында құпия жиналып, де Валорды өздерінің патшасы деп жариялады, оған Әбен Хумейя деген есім берді және адалдықтан бас тартты. Әбен Хумейя саяси одақтарын нығайту үшін түрлі аймақтардан келген төрт әйелге үйленді. Әбен Хумейя басқарған көтеріліс Альпухарра тауларында Кастилия әскерлеріне қарсы партизандық соғыс нысанында жүрді. Бастапқыда шамамен 4000 адамнан тұратын көтерілісшілердің қатары тез арада 25000-ға жетті.

Төңкерісі мен қазасы

Диего Алгуасил, Угижардан шыққан белгілі мұсылман, жесір туысын зорлықпен ұрлап, оны өзінің сүйіктісі етіп алған Абен Хумейяға наразылық білдірді, өйткені оның әлеуметтік статусына қарай, оны әйелі ретінде алуы тиіс еді. Алты жылдан кейін Алгуасил оны Тетуанда үйлендірді. Алгуасил туысының абыройын қорғау үшін Хумейяның құлдырауына жоспар құрды. Абен Хумейя өзінің түрік және африкалық одақтастарына ұзақ уақыттан бері сенімсіздікпен қарады, оларды лагерінен Алмерия шебіне көшіріп, өзінің ағасы Абен Абудың басқаруына берді. Алгуасил Хумейяның әскеріндегі түрік жасағымен болған шиеленісті күшейте бастады. Ол түріктерге барып, "Абен Хумейяға түрік офицерлерін мас ету үшін, кейін сол түні өлтіру мақсатымен хашиш бергенін" айтты. Түріктер ұсыныстан бас тартып, Түрік халифаты оларды "патша болу үшін емес, маврлар патшасына көмектесу үшін" жібергенін түсіндірді. Офицерлер Алжирден рұхсат алғаннан кейін, билікті сенімді, мұсылман мүддесін қорғайтын жергілікті ақсүйек адамға берудің дұрыс екенін ұсынды. 1569 жылғы 20 қазанда Абен Хумейя түрік әскери сарапшылары ұйымдастырған төңкеріс кезінде тамыр-танырсыздан өлтірілді. Абен Абу Морисколардың басшысы болып жарияланды және Мулей Абдалла деп аталды. Абен Абу да өз адамдарының қолынан қаза тапты. Абен Хумейя мен Абен Абудың өлімі, сонымен қатар Филипптің заңды емес ағасы Иоанн Австрия басқаруымен келген 20 000 әскердің бүліктерді басу мақсатымен Альпухарраға жеткені, Альпухаррадағы екі жылдан астам жалғанған қатал партизан соғысына нүкте қойды. Альпухарра халқының көбі Кастилияға немесе Севилья Корольдігіне жер аударылды, ал 270-ке жуық ауыл мен шағын елді мекендер Солтүстік Испаниядан келген қоныс аударушылармен қайта толықтырылды. Қалған ауылдар тастап кетілді. Бұл бірнеше ғасырлар бойы жібек өнеркәсібінің құлдырауына әкелді. Филипп II король Гранада Корольдігінің (Кастилия Тажы) 80 000 морискосын Кастилияның басқа аймақтарына таратуға бұйрық берді, мориско қауымын бөліп, христиан халқына сіңісуін жеделдетуді күтті, бірақ бұл жергілікті морисколарға да әсер етті. Нәтижесінде морисколарды толық жер аудару орын алды.