Кіріспе
Океанияда орналасқан Тонга – Тынық мұхитының оңтүстігіндегі кішкентай архипелаг, Самоаның оңтүстігінде және Гавайиден Жаңа Зеландияға дейінгі қашықтықтың үштен екісінен салып орналасқан. Оның 169 аралы бар, олардың 36-сында адам тұрады. Аралдар үш негізгі топқа бөлінеді: Ваваʻу, Хаʻапай және Тонгатапу, және солтүстік-оңтүстік бағытта созылып жатыр. Жалпы ауданы – 748 квадрат километр. Шашыраңқы орналасқан аралдардың арқасында, Тонганың Эксклюзивтік экономикалық аймағы дүние жүзінде 40-шы орында тұр. Ең ірі арал – Тонгатапу, оның үстінде ел астанасы Нукуалофа орналасқан. Геологиялық тұрғыдан Тонга аралдары екі түрге бөлінеді: көпшілігі көтерілген коралл формацияларынан құрылған әк тасты негізге ие, ал қалғандары вулкандық негіздің үстіне жатқан әк тастан тұрады.
Located in Oceania, Tonga is a small archipelago in the South Pacific Ocean, directly south of Samoa and about two thirds of the way from Hawaii to New Zealand. It has 169 islands, 36 of them inhabited, which are in three main groups – Vavaʻu, Haʻapai, and Tongatapu – and cover an long north–south line. The total size is just Due to the spread out islands it has the 40th largest Exclusive Economic Zone of
The largest island, Tongatapu, on which the capital city of Nukualofa is located, covers Geologically the Tongan islands are of two types: most have a limestone base formed from uplifted coral formations; others consist of limestone overlaying a volcanic base.
Климат
Климаты тропикалық, температурасы жоғарылайтын ерекше жылы кезең (желтоқсан-сәуір) және салқындатылған кезең (мамыр-қараша) бар. Температура Тонгатапудың оңтүстігінен экваторға жақын солтүстік аралдарға қарай көтеріледі, жылдық жауын-шашын мөлшері де солай. Наурыз айындағы орташа жауын-шашын ең көп болады. Орташа күндізгі ылғалдылық 80% құрайды. Қазаннан сәуірге дейін циклон болуы мүмкін.
Геология
Тонга архипелагы әкімшілік жағынан Тонгатапу, Хаапай және Вавау (шетелдік аралдарды қоспағанда) деп үш негізгі арал тобына бөлінгенмен, шын мәнінде геологиялық жағынан екі түрлі арал тізбегінен тұрады. Батыс аралдар, мысалы, Ата (Пилстарт аралы деп те аталады), Фонауфоу, Тофуа, Као, Лата’ики, Лате, Фонаулей, Току, Нюатопутапу және Тафахи, Тонга жанартаулық доғасын құрайды және олардың барлығы жанартаулық шығу тегі бар. Олар Тонга шұңқырында Австралия-Индия пластинасының астында батысқа қарай қозғалатын Тынық мұхиты пластинасының су астына түсуінен пайда болды. Тонга аралдары Тонга шұңқырының батысында Австралия-Индия пластинасында орналасқан. Бұл жанартаулар Тынық мұхиты пластинасының төмен түсетін бөлігіндегі материалдар қызып, жер бетіне көтерілгенде қалыптасады. Бұл аралдарда, Нюатопутапудан басқа, шектеулі ғана коралл рифтері кездеседі. Тонгадағы жанартау белсенділігі орташа деңгейде. Фонаулей (биктігі 180 м) соңғы жылдары жиі белсенділік көрсетті, ал Ниуафо’у (биктігі 260 м), соңғы рет 1985 жылы атқан, эвакуация жасауға себеп болды; тарихи тұрғыдан белсенді жанартауларға Лате және Тофуа жатады. Табиғи қауіптердің қатарында жер сілкінісі және Фонауфо’у (Фалькон сайы/Арал) мен Лате’ики (Метис сайы/Арал) аймақтарындағы жанартаулық белсенділік бар.