Кіріспе
Тринидад пен Тобаго тарихы аралдарға алғашқы халықтардың қоныстануымен басталады. Тринидадқа 1498 жылы үшінші саяхатында Христофор Колумб келді (бірақ ол ешқашан Тобагоға дебарланған жоқ) және оны Испания атынан иеленді. Тринидад 1797 жылға дейін испандықтардың басқаруында болды, бірақ оны көбінесе француз отарлаушылары қоныстандырды. Тобаго британдықтар, француздар, голландтар және курландтар арасында ауысып отырды, бірақ ақырында 1814 жылғы екінші Париж шартынан кейін британдықтардың қолына өтті. 1889 жылы екі арал бір біртұтас саяси бірлікке біріктірілді. Тринидад пен Тобаго 1962 жылы Ұлыбритания империясынан тәуелсіздік алып, 1976 жылы республика атанды.
The history of Trinidad and Tobago begins with the settlements of the islands by Indigenous First Peoples. Trinidad was visited by Christopher Columbus on his third voyage in 1498, (he never landed in Tobago), and claimed in the name of Spain. Trinidad was administered by Spanish hands until 1797, but it was largely settled by French colonists. Tobago changed hands between the British, French, Dutch, and Courlanders, but eventually ended up in British hands following the second Treaty of Paris (1814). In 1889, the two islands were incorporated into a single political entity. Trinidad and Tobago obtained its independence from the British Empire in 1962 and became a republic in 1976.
Колумбқа дейінгі кезең
Тринидадта адамдар кем дегенде 7000 жыл бұрын қоныстанған. Архаикалық немесе Ортоироид деп аталатын ең алғашқы қоныстанушылардың Тринидад пен Тобагоға қазіргі Венесуэладан, Оңтүстік Американың солтүстік-шығысынан шамамен б.з.д. 4000 жылы келгеніне сенімді. Жиырма тоғыз Архаикалық орны анықталды, көбінесе оңтүстік Тринидад және Тобагода; олардың ішінде 7000 жылдық Банвари Трасс орны бар, ол Шығыс Кариб теңізіндегі ең көне табылған адам қонысы. Архаикалық халықтар керамиканы пайдаланбаған, және шамамен б.з.д. 200 жылға дейін аймаққа үстемдік еткен. Шамамен б.з.д. 250 жылы Кариб теңізінде керамиканы алғаш рет қолданған Саладоид халқы Тринидад пен Тобагоға келді. Бұл халықтың ең алғашқы іздері біздің заманымыздан бұрын 2100 жыл шамасында Венесуэладағы Ориноко өзенінің жағалауында табылды. Тринидад пен Тобагодан олар Кариб теңізінің қалған аралдарына солтүстікке қарай көшіп кеткені есептеледі. Тринидад пен Тобагода 37 Саладоид орны анықталды, және олар аралдың барлық бөлігінде орналасқан. Ол Point Galera деп атаған портына келді, аралды Тринидад деп атады, содан кейін Жылан аузы арқылы Пария шығанағына және Аждаһа аузы арқылы Кариб теңізіне өтті. Колумб Тобагоны 14 тамыз 1498 жылы көрді. Ол жағалауға түспеді, бірақ аралды Белаформе деп атады, "өйткені қашықтан қарағанда ол әдемі көрінді".
Тринидадтың отарлау орны
Тринидад колониялық кезеңнің басында тығыз қоныстанған деп хабарланады. 1510 жылы Тринидадта бүкіл Оңтүстік Америка жағалауындағы жалғыз «бейбіт үндістер» болғаны айтылса да, жақын орналасқан Маргарита аралындағы жемшөп балық аулауына жұмыс істеу үшін құлдарға деген сұраныс 1511 жылы оларды «карибтар» деп жариялауға (сонымен қатар құл сатушылар үшін заңды нысанаға) әкелді. Осының салдарынан Тринидад пен Тобаго испандықтардың құлға салу шабуылының орталығына айналды, негізінен Маргаританың жемшөп балық аулауын қамтамасыз ету мақсатында. 1530 жылы Антонио Седеньо губернатор болып тағайындалды. Курляндияның 1637, 1639 және 1642 жылдардағы, ал Англияның 1649, 1642 және 1647 жылдардағы колония құру әрекеттері сәтсіз аяқталды. Курляндияның «Жаңа Курляндия» колониясы Ұлы Курляндия шығанағындағы Форт-Джейкобқа орналасқан. Аралдың екінші жағындағы голланд колониясында үш бекініс болды: Лампсинсберг, Беверен және Беллависта. 1658 жылы 500 француз голланд колониясына қосылды, бірақ олар «Үш өзен» (Le Quartier des trois Rivières) деп аталған өздерінің поселенісін құрды. 1833 жылы құлдық жойылды, содан кейін бұрынғы құлдар «оқу» кезеңін өткерді, ол 1838 жылдың 1 тамызында толық азаттықпен аяқталды. Алайда, 1838 жылғы халық санының шолуы Тринидад пен оның көрші аралдары арасындағы айқын контрастты көрсетеді: 1838 жылы құлдар азат болған кезде Тринидадта 17 439 құл болды, құл иелерінің 80% -ы әрқайсысында 10 құлдан аз болды. 1889 жылдың 20 қазанында британ үкіметі Тобагоны Тринидадтың қарауына алды. Тринидад пен Тобаго колониясында, Кариб теңізінің басқа құл колонияларындағыдай, 1833 жылы құлдықты жоюға тыйым салуға әрекет жасалды. Англиядағы Уайтхоллдан 1840 жылға қарай құлдардың толық босатылатындығы туралы алғашқы хабарлама 1833 жылы жарияланды. Осы уақыт аралығында, құлдар плантацияларда қалып, алдағы алты жыл бойы «оқушылар» ретінде жұмыс істеуі керек болды. Тринидад пен Тобаго зорлықсыз наразылық пен пассивті қарсылықты табысты қолданды. 1834 жылдың 1 тамызында губернатордың жаңа заңдар туралы сөз сөйлеген кезде, негізінен қарт бұрынғы құлдардан тұратын қарусыз топ «Pas de six ans. Point de six ans» («Алты жыл емес. Алты жыл жоқ») деп айқайлап, губернатордың даусын басып тастады. Бейбіт наразылықтар тағылымды жою туралы қаулы қабылдалып, іс жүзінде азаттыққа қол жеткізілгенге дейін жалғасты. Бұл, мүмкін, доктор Жан Батист Филлиптің «Азат мулат» (1824) кітабының ықпалынан болған болуы мүмкін. Губернатор сэр Джордж Фитцджеральд Хиллдің өтініші бойынша 25 шілдеде «Доктор Жан Батист Филлип, Кеңестің алғашқы түсті мүшесі, оқуды аяқтау туралы қаулы ұсынды және ол қабылданды. [ ] Барлығы үшін толық азаттық мерзімінен бұрын 1838 жылдың 1 тамызында заңды түрде берілді».
Ауыл шаруашылығын дамыту және келісімшарт бойынша жұмыс
XIX ғасырда Тринидад пен Тобаго экономикасын басып алған қант қанағат плантациялары бірте-бірте какао өсіруге ықпал етті. Тринидад пен Тобаго шоколады жоғары бағалы, көп ізделіс тудырған тауарға айналды. Колониялық үкімет какао шаруашылығын құруға мүдделі қоныс аударушыларға жер берді. Француз креолдары (француз отарлаушыларының ұрпақтарынан тараған Тринидадтың ақ элитасы) қант плантацияларын сатып алған ірі ағылшын бизнес компанияларының салдарынан экономикалық тұрғыдан ығыстырылды, бұл оларға экономикалық дамудың жаңа мүмкіндігін берді. Какао өсіруде тәжірибесі бар Венесуэла шаруалары да Тринидад пен Тобагоға қоныстануға шақырылды, олар осы шаруашылықтардағы алғашқы еңбекшілердің көп бөлігін құрады. Тринидадтың бұрынғы какао өндіретін көптеген аймақтары ерекше испандық дәмін сақтап қалды және Какао паньольдарының (испан тілінен) көптеген ұрпақтары, соның ішінде Тринидадта да осы аймақтарда қалды. 1844 жылы британ үкіметі Калькутта мен Мадрастан 2500 үнді жұмысшысын келісімшарт бойынша жұмыс істеуге рұқсат берді. Уильямстың сөзіне сүйенсек, бұл "жетілді және сенімді еңбек күшін" қамтамасыз етуге бағытталған күш-жігер болды. Бару және қайту жол ақысының үштен бірін мемлекеттік шығын есебінен төлеуге міндетті болды. Иммигранттарды қорғау кеңсесіне, медициналық және полиция қызметтеріне қосымша қаражат бөлінді. Еркектердің айлық жалақысы 2,40 доллар, ал әйелдердің айлық жалақысы 1,45 доллар болып белгіленді. 1899 жылы жұмыс күні 9 сағатқа бекітілді. Олар кері жол ақысын төлеу шартымен жер участасын сатып ала алатын болды. 1838-1917 жылдар аралығында Тринидадқа 145 000 үнділік көшіп келді. Көптеген үнді иммигранттары келісімшарттарын аяқтағаннан кейін какао шаруашылықтарын құрды, олардың ең танымалларының бірі – Кашмирде туған иммигрант Хаджи Гокул Меа, ол Тринидад пен Тобагоның ең бай адамдарының біріне айналды. Үнді қауымы тұрақты түрде өркендеп, өсіп, қазір ел халқының шамамен 35% құрайды (елдегі ең ірі этникалық топ, шамамен 1% артық). 1930 жылдары қызыл жапырақ ауруы мен қара қабық ауруының пайда болуы, сондай-ақ Ұлы депрессия Тринидад пен Тобагодағы какао өнеркәсібін құлатты. Тринидад пен Тобаго какао бұршақтарының бағасы әлемдік нарықта жоғары деңгейде сақталып тұрғанымен, какао енді маргиналды дақыл ғана. Үнді иммигранттары мен британдықтар және қара нәсілділер арасындағы қарым-қатынас көбінесе шиеленісті болды және кейде 1884 жылғы Хосай қырғыны сияқты зорлық-зомбылыққа ұшырады.
Мұнайдың ашылуы
Американың «Мерримак Ойл» компаниясы 1857 жылы Тринидад пен Тобагодағы Ла-Бреада алғашқы мұнай ұңғымасын бұрғылап, 280 фут (85 метр) тереңдікте мұнайға тапты. Сондай-ақ, капитан Дарвенттің «Paria Petroleum Company Limited» компаниясымен жасаған пионерлік жұмысы және сол кездегі кәсіпкер, «Republic Bank»-тің сол кездегі төрағасы, бұрынғы Батыс Индия крикет капитаны Джеффри Столлмейердің арғы атасы Конрад Ф. Столлмейер туралы да айтылады. Столлмейер шайыр көлінен асфальттан жануға жарамды отын алу мүмкін емес деп ойлады. Ал капитан Дарвенттің пікірінше, жерден бұрғыланған мұнайдан тазартылған жанар май болашақтағы ең идеалды отын болар еді. Әртүрлі деректер бойынша, 1865, 1866 немесе 1867 жылдары американдық инженер Уолтер Дарвент Ариперода мұнайды жанып, өндірді. 1867 жылы «Тринидад және Тобаго Петролеум Компани» Ла-Бреада және «Пария Петролеум Компани» Ариперода өндірісті бастауға тырысты, бірақ олар нашар қаржыландырылып, Уолтер Дарвент сары қызбадан қайтыс болғаннан кейін тоқтатылды. 1893 жылы Рэндольф Раст және оның көршісі Ли Лум Дарвенттің алғашқы ұңғымасының жанында табысты ұңғыма бұрғылады. 1907 жылдың басында ірі бұрғылау жұмыстары басталды, жолдар және басқа да инфрақұрылымдар салынды. Тринидад пен Тобагодағы мұнайдың жылдық өндірісі 1910 жылы жетіп, жыл сайын жылдам өсіп келеді. 2005 жылы Тринидад пен Тобагодағы мұнай өндірісі шамамен құрады.
ХХ ғасырдағы саяси даму
Тринидад 1925 жылға дейін сайланған өкілдері жоқ, тәждің колониясы ретінде басқарылды. Тобагода сайланған Ассамблея болғанымен, ол екі аралдың бірігуі алдында таратылды. 1925 жылы Заң шығарушы кеңеске алғашқы сайлау өтті. Он үш мүшенің жетісі сайланды, ал қалғандары губернатор тағайындады. Сайлау құқығы табыс, мүлік және тұру орны бойынша шектелді, және ол 21 жастан асқан ерлерге және 30 жастан асқан әйелдерге ғана берілді. 1946 жылғы сайлау ересектердің барлықтары үшін бірінші сайлау болды.
Еңбек қозғалысы
1937 жылғы Т.У.Б. Батлер (жақын орналасқан Гренада аралынан келген иммигрант) бастаған еңбек көтерілісі елді дүрліктіріп, қазіргі кәсіподақ қозғалысының құрылуына әкеп соқты. Батлер 1937-1939 жылдары түрмеде отырды, бірақ Ұлыбритания Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысқанда қайта тұтқындалып, соғыс аяқталғанға дейін түрмеде қалды. 1945 жылы босатылғаннан кейін Батлер өзінің саяси партиясын – Британ империясының азаматтары мен жұмысшыларының өздік басқару партиясын қайта ұйымдастырды. Бұл партия 1950 жылғы жалпы сайлауда ең көп дауыс жинады, бірақ құрылтайшылар Батлерді радикал деп салып, оның орнына Альберт Гоместі Тринидад пен Тобагоның бірінші бас министрі етіп тағайындады.
Өкілді үкімет
1956 жылғы жалпы сайлауда Эрик Уильямс басшылығымен Халықтық Ұлттық Қозғалыс пайда болды. Доктор Рудранатх Капильдео басқаратын Демократиялық Еңбек Партиясы мен кейін Батыс Үндістан Ұлттық Партиясын (WINP) құрған Эшфорд Синанан оппозиция жасаған ПНМ 1986 жылға дейін Тринидад пен Тобаго саясатына үстемдік етті. Партия 1956 мен 1981 жылдар аралығындағы барлық жалпы сайлауда жеңіс одіс етті. Уильямс тәуелсіздік алғаннан кейін премьер-министр болып тағайындалды және 1981 жылы қайтыс болғанға дейін осы лауазымда қалды.
Федерация
1958 жылы Ұлыбритания бұрынғы британдық Батыс Үндістанның көп бөлігін біріктіретін тәуелсіз Батыс Үнді Федерациясын құруға тырысты. Бірақ федерация құрылымына қатысты келіспеушілік Ямайканың федерациядан шығуына себеп болды. Эрик Уильямс бұған өзінің әйгілі болған "Оннан біреуі кетсе, қалғаны нөлге тең" есебімен жауап берді. Тринидад және Тобаго Ямайканың қолдауы болмаған жағдайда қаржылық жүктемені көтеруге келіспеді, соның салдарынан Федерация тарап кетті.
Тәуелсіздік
Тринидад және Тобаго 1962 жылғы 31 тамызда Тринидад және Тобаго Тәуелсіздік туралы заң арқылы толық тәуелсіздікке қол жеткізді, Ұлттар Достастығы құрамында болып, мемлекет басшысы ретінде II Елизавета патшайымды сақтап қалды. 1976 жылғы 1 тамызда ел республика болып жарияланды, ал соңғы генерал-губернатор, сэр Эллис Кларк, елдің тұңғыш президенті атанды.
Қара билік пен еңбек қозғалысы
1968 жылы Геддес Гренджердің басшылығымен Вест-Индия университетінің Сент-Августин кампусындағы студенттер гильдиясының мүшелері Ұлттық бірлескен іс-қимыл комитетін құрды. 1969 жылы Монреальдегі сэр Джордж Уильямс университетінде Батыс Үндістан студенттерінің қамауға алынуына наразылық ретінде ресми түрде іске қосылды. Кәсіподақтар және басқа да ұйымдармен бірлесіп, бұл «Қара күш» қозғалысының тууына әкелді. 1970 жылы өткен шерулер мен ереуілдер төтенше жағдай жариялауға және 15 «Қара күш» көшбасшысын қамауға соқтырды. Қамауға алынған көшбасшыларға қолдау көрсетіп, Раффик Шах және Рекс Лассалл басқаратын Тринидад және Тобаго полкінің бір бөлігі көтеріліс жасап, Чагуарамас түбегінде орналасқан Тетерон казармасында кепілге алды. Бірақ, жағалау күзеті адал қызметін сақтап, Тетерондағы көтерілісшілерді оқшаулады (бірден-бір шығу жолы тар жағалау жолы болды). 5 күннен кейін көтерілісшілер басылды. «Қара күш» дәуірінен кейінгі саяси қиындықтар 1971 жылғы «Дауыс бермейміз» науқанына әкелді (оның нәтижесінде ПНМ парламенттегі барлық мандатты жеңіп алды). 1973 жылы құлдырап бара жатқан экономиканың алдында Эрик Уильямс премьер-министрліктен кетуге дайын болды. Алайда, 1973 жылғы Араб-Израиль соғысының басталуы мұнай бағасының өсуіне алып келді және Уильямс өкіметте қалды.
Мұнайдың өркендеуі мен құлдырауы
1970 және 1980 жылдардың басындағы мұнай бағасының өсуі мұнай өркендеуіне алып келді, нәтижесінде жалақы, тұрмыс деңгейі көтеріліп, сыбайлас жемқорлық күшейді. 1979 жылы Эрик Уильямс алаңының құрылысы басталды. Ол 1986 жылы аяқталды. 2003 жылы Николас мұнарасы салынатынша ол Тринидад пен Тобагодағы ең биік ғимарат болып қала берді. Уильямс 1981 жылы лауазымында қайтыс болды. Доктор Уильямстың қайтысынан кейін ПНМ билікте қалды, бірақ оның 30 жылдық үкімдігі 1986 жылы афро-тринидадтық және индо-тринидадтық тайпаларын біріктіруді мақсат еткен көпұлтты коалиция – Ұлттық қайта құру альянсы (NAR) 36 орынның 33-ін жеңіп, үлкен жеңіске жеткенде аяқталды. NAR-дың саяси жетекшісі, Тобаголық А. Н. Р. Робинсон премьер-министр болып тағайындалды. NAR сонымен қатар Тобаго Ассамблеясының 12 орынның 11-ін жеңіп алды. 1988 жылы Үндістандық фракция шығып кеткеннен кейін NAR ыдырауын басталды. Ескі Біріккен Еңбек Фронтының (БЕФ) басшысы Басдео Пандай Біріккен Ұлттық Конгресспен (БҰК) бірлесіп жаңа оппозиция құрды. NAR-дың үстемдігі бірден 27 орынға дейін төмендеді, ал БҰК-қа алты, ПНМ-ға үш орын бөлді.
1990 жылы Джамаат-әл-Муслимин төңкеріс әрекеті
1990 жылдың шілдесінде жер дауынан үкіметтен шешімін таппаған экстремистік қара мұсылман тобы «Джамаат әл-Муслимин» НАР үкіметін құлатуға әрекеттенді. Топ премьер-министрді және парламент мүшелерін бес күнге кепілге алды, ал Порт-Испания қаласында тәртіпсіздіктер болды. Полиция және әскерилермен ұзақ келісімдерден кейін «Джамаат әл-Муслимин» жетекшісі Ясин Абу Бакр және оның жақтастары Тринидад билігіне бағынды. Бұл мәселе жеке соттарға қайта жіберілгеннен кейін, 1992 жылдың шілдесінде Жоғары сот кепілдік дағдарысы кезінде «Джамаат» мүшелеріне берілген үкіметтік кешірімінің заңдылығын растады. Абу Бакр мен тағы 113 «Джамаат» мүшесі кешірімнің заңдылығы талқыланған кезде екі жылға түрмеге жабылды. Барлық 114 мүше де ақырында босатылды. Бұдан кейін Ұлыбританияның құпия кеңесі кешірімді жарамсыз деп шешті, бірақ 114 айыпталушыны қайтадан қамауға алуға болмайтынын мәлімдеді.
Кейінгі дамуы
1991 жылдың желтоқсан айында NAR Тобагодағы екі ауданды ғана басып алды. Патрик Мэннинг басқарған PNM 21 орынға ие болды, ал UNC екінші орынды иеленді. Мэннинг жаңа премьер-министр болды, ал Басдео Пандай оппозицияны басқаруды жалғастырды. 1995 жылдың қарашасында Мэннинг мерзімінен бұрын сайлау жариялады, онда PNM және UNC 17 орыннан, ал NAR екі орыннан жеңіп алды. UNC, NAR-мен одақтасып, жаңа үкімет құрды, Пандай премьер-министр болды – Индо-Тринидад тегіндегі алғашқы премьер-министр. Басдео Пандай 1995 жылдан 2001 жылға дейін Тринидад және Тобагоның премьер-министрі болды. 2010 жылға дейін Біріккен Ұлттық Конгрессті (UNC) басқарды. 2000 жылдың желтоқсанында өткен сайлауда UNC 19 орын жеңіп, билікке оралды, ал оппозициялық PNM 16, NAR 1 орынға ие болды. 2001 жылдың қазанында UNC үкіметі үш парламентарийдің сыбайлас жемқорлыққа қатысты айыптауларға байланысты үкіметтен кетуімен құлады, ал 2001 жылдың желтоқсанындағы сайлауда UNC мен PNM арасында 18-18 теңдік орнады. Президент Робинсон UNC халықтың дауысымен жеңіске жеткеніне және Пандай қазіргі премьер-министр болғанына қарамастан, Патрик Мэннингті премьер-министр етіп тағайындады. Мэннинг көпшілікті жинап ала алмағанына (соның салдарынан Парламент отырыс өткізе алмады) қарамастан, ол сайлауды 2002 жылдың қазанына дейін кейінге шегерді. PNM 20 орын жеңіп алғаннан кейін келесі үкіметті құрды, ал UNC 16 орынға ие болды. Екі партия да еркін нарықтық экономикалық саясатты және шетелдік инвестицияларды арттыруды қолдайды. Тринидад және Тобаго есірткі трафигіне қарсы аймақтық күресте және басқа да мәселелерде Америка Құрама Штаттарымен ынтымақтастық танытты. Патрик Мэннинг 1991 жылдан 1995 жылға дейін және 2001 жылдан 2010 жылға дейін Тринидад және Тобагоның премьер-министрі болды. Сондай-ақ, ол 1987 жылдан 2010 жылға дейін Халықтық Ұлттық Қозғалысын (PNM) басқарды. Елдегі ауыр қылмыс жағдайы елдегі қауіпсіздік жағдайларының нашарлауына әкелді. 2010 жылдың 26 мамырында Халықтық Бірлестіктің жетекшісі Камала Персад-Биссесар елдің бірінші әйел премьер-министрі болып ант берді. 2011 жылдың 21 тамызында ол президент Джордж Максвелл Ричардстан шектеулі төтенше жағдай жариялауды сұрады. 2015 жылдың 9 қыркүйегінде доктор Кит Роули өзінің Халықтық Ұлттық Қозғалысының (PNM) сайлауда жеңіске жеткенінен кейін жаңа премьер-министр болып ант берді. 2018 жылдың 19 наурызында Тринидадтың тұңғыш әйел Президенті Паула Мэй Уикс негізінен рәсімдік лауазымға ант берді. 2020 жылдың тамызында биліктегі Халықтық Ұлттық Қозғалысы жалпы сайлауда жеңіске жетті, яғни қазіргі премьер-министр Кит Роули екінші мерзімге сайланды.