Кіріспе
Солтүстік Калифорния жағалауының жергілікті американдық халқы – Охолоне (/ou//'//l//ou//n//i/ ohLOHnee), бұрын Костаноандар (испан тілінде costeño – «жағалауда тұратын») деп аталған. 18 ғасырдың соңында испан зерттеушілері мен миссионерлер келген кезде, Охолоне халқы Сан-Франциско шығанағынан Монтерей шығанағына дейін, төменгі Салинас аңғарына дейінгі жағалауда қоныстанған. Олар сол кезде бір-бірімен байланысты түрлі тілдерде сөйлеген. Охолоне тілдері – Утиан тілдер отбасының кіші тобын құрайды. Ескі ұсыныстар Утиан тілін Пенутиан тілдер отбасының құрамына енгізсе, жаңа ұсыныстар оны Йок-Утиан тілі ретінде жіктемелейді. Отарлау алдында Охолоне халқы 50-ден астам жеке жер иеленуші топтарда өмір сүрді және өздерін біртұтас топ деп санамады. Олар Калифорнияның дәстүрлі этнографиялық үлгісіне сәйкес – аң аулау, балық аулау және жинау арқылы күнкөріс жасады. Бұл топтардың мүшелері еркін түрде бір-бірімен байланысқан. Охолоне халқы Куксу дінін ұстанған. Алтын іздеу басталар алдында Солтүстік Калифорния аймағы Мексиканың солтүстігіндегі ең густо заселенный аймақтардың бірі болған. Алайда, 1769 жылы испан отарлаушылары келгеннен кейін тайпаның өмірі түбірінен өзгерді. Испандықтар жергілікті халықты және мәдениетті христиан дініне өткізу мақсатымен Калифорния жағалауында миссиялар құрды. 1769 мен 1834 жылдар аралығында Калифорнияның жергілікті халқының саны 300 000-нан 250 000-ға дейін азайды. 1850 жылы Калифорния Одаққа қосылғаннан кейін, штат билігі Охолоне халқына қарсы жаппай қырғындар ұйымдастырды. Осы қырғындардың көптеген басшылары мемлекеттік және федералдық үкіметте лауазымдарға тағайындалды. Бұл жағдай геноцид ретінде сипатталды. Бүгінде көптеген адамдар өздерінің тайпасының мәдени және тарихи танылуы үшін күресіп, өткенге қарап, жоғалтқандары үшін талап етуде. Қазіргі Охолоне халқы географиялық ерекшеліктері бар бірнеше топқа біріккен, олардың көпшілігі, бірақ барлығы емес, бастапқы қоныс аумақтарында тұрады. Тамиен ұлтының азаматтары Санта-Клара аңғарындағы Тамиен тілінде сөйлейтін ауылдардың тікелей ұрпақтары болып табылады. Muwekma Ohlone Tribe мүшелері Сан-Франциско шығанағы аймағында шоғырланған және Сан-Хосе, Санта-Клара және Сан-Франциско миссияларынан шыққан Охолоне/Костаноан ұрпақтарынан тұрады. Олоне/Костаноан Эсселен ұлты, Сан-Карлос-Боромео миссиясының араласқан Румсен Костаноан және Эсселен тілдерінен шыққан ұрпақтарынан құралған, Монтерейде орналасқан. WD=Q111585476 тайпасы Монтерей шығанағынан ішкі жақта орналасқан Сан-Хуан Баутиста миссиясының Муцун Костаноан тілінде сөйлейтін ұрпақтарынан шыққан. Румсиан тілінің тағы бір тобы, Mission San Carlos ұрпақтары, Costanoan Rumsien Carmel Tribe of Pomona/Chino қазір Оңтүстік Калифорнияда тұрады. Бұл топтар және кішірек мүшелері бар басқа топтар (төмендегі «Қазіргі заман» бөлімінде тізілген топтарды қараңыз) федералдық үкіметтен тайпа ретінде тану туралы жеке өтініштерді жолдап жатыр.
The Ohlone (/ou//'//l//ou//n//i/ ohLOHnee), formerly known as Costanoans (from Spanish costeño meaning 'coast dweller'), are a Native American people of the Northern California coast. When Spanish explorers and missionaries arrived in the late 18th century, the Ohlone inhabited the area along the coast from San Francisco Bay through Monterey Bay to the lower Salinas Valley. At that time they spoke a variety of related languages. The Ohlone languages make up a sub family of the Utian language family. Older proposals place Utian within the Penutian language phylum, while newer proposals group it as Yok Utian. In pre colonial times, the Ohlone lived in more than 50 distinct landholding groups, and did not view themselves as a single unified group. They lived by hunting, fishing, and gathering, in the typical ethnographic California pattern. The members of these various bands interacted freely with one another. The Ohlone people practiced the Kuksu religion. Prior to the Gold Rush, the northern California region was one of the most densely populated regions north of Mexico. However, the arrival of Spanish colonizers to the area in 1769 vastly changed tribal life forever. The Spanish constructed missions along the California coast with the objective of Christianizing the native people and culture. Between the years 1769 and 1834, the number of Indigenous Californians dropped from 300,000 to 250,000. After California entered into the Union in 1850, the state government perpetrated massacres against the Ohlone people. Many of the leaders of these massacres were rewarded with positions in state and federal government. These massacres have been described as genocide. Many are now leading a push for cultural and historical recognition of their tribe and what they have gone through and had taken from them. The Ohlone living today belong to one or another of a number of geographically distinct groups, most, but not all, in their original home territory. Tamien Nation citizens are direct lineal descendants from Tamien speaking villages of the Santa Clara Valley. The Muwekma Ohlone Tribe has members from around the San Francisco Bay Area, and is composed of descendants of the Ohlones/Costanoans from the San Jose, Santa Clara, and San Francisco missions. The Ohlone/Costanoan Esselen Nation, consisting of descendants of intermarried Rumsen Costanoan and Esselen speakers of Mission San Carlos Borromeo, are centered at Monterey. The WD=Q111585476 tribe are descendants of Mutsun Costanoan speakers of Mission San Juan Bautista, inland from Monterey Bay. Most members of another group of Rumsien language, descendants from Mission San Carlos, the Costanoan Rumsien Carmel Tribe of Pomona/Chino, now live in southern California. These groups and others with smaller memberships (See groups listed under "Present day" below) are separately petitioning the federal government for tribal recognition.
Атауы
Британ этнологы Роберт Гордон Латам бастапқыда "Костаноан" терминін Сан-Франциско шығанағындағы тілдік жағынан ұқсас, бірақ этникалық жағынан әртүрлі американдық тайпаларды атау үшін қолданған. Бұл термин алғаш рет 1850 жылы "Олхон немесе Костано" деп тілге алынған Миссия Долорес аймағындағы Рамайтуш тілінде сөйлейтін топтың атына негізделген. Осыған сүйене отырып, американдық антрополог Клинтон Харт Мерриам 20 ғасырдың басында Костаноан топтарын "Олхонеан" деп атады, ал кейіннен "Охлоне" термині көптеген этнографтар, тарихшылар және танымал әдебиет жазушылар тарапынан қабылданып алынды.
Байланысқа дейінгі өмір салты
Олондықтар тұрақты ауылдарда қоныстанды, бірақ жаңғақ, жидектер сияқты маусымдық азық-түлік жинау үшін уақытша көшіп-қонып отырды. Олон халқы Солтүстік Калифорнияда, Сан-Франциско түбегінің солтүстік ұшынан Биг-Сурдың солтүстік аймағына дейін, батыста Тынық мұхитынан шығыста Диабло жотасына дейін мекен етті. Олардың кең аймағына Сан-Франциско түбегі, Санта-Клара аңғары, Санта-Крус таулары, Монтерей шығанағы аймағы, сондай-ақ қазіргі Аламида округі, Контра-Коста округі және Салинас аңғары кірді. Испанмен алғашқы байланысқа дейін Олон шамамен 50 түрлі "ұлт немесе тайпа" қауымдастығын құрады, әр тайпада 50-ден 500-ге дейін адам болды, орташа есеппен 200 адамды құрады. 50-ден астам Олон тайпалары мен ауылдары тіркелген. Олон ауылдары сауда, аралас некелер мен салтанатты шаралар арқылы байланыс жасады, сондай-ақ кейде ішкі қақтығыстарға да ұшырады. Мәдени өнерге себет тоқу, маусымдық билер, әйелдердің татуировкалары, құлақ және мұрынды тесу, сондай-ақ түрлі әшекейлер кірді. Олондықтар негізінен аңшы-жинаушылар және кейбір жағдайларда орақшылар ретінде өмір сүрді. "Олар жерді тиімді пайдаланды, негізінен жыл сайын өскінді өртеп, тұқымның жақсы өнім алу үшін жағдай жасады. Осылай Олон Сан-Матео округінің алғашқы зерттеушілеріне айтқан" делінеді. Олардың негізгі тағамы майдаланған бұршақ, жаңғақ, шөп тұқымы және жидектерден тұрды, бірақ басқа да өсімдіктер, аң аулау, балық және теңіз өнімдері (Сан-Франциско шығанағы мен Тынық мұхитынан алынған мидиялар мен аволон сияқты) да диеталарының маңызды бөлігі болды. Бұл азық-түлік көздері бұрын мол болды және мұқият еңбек ету және барлық табиғи ресурстарды тиімді басқару арқылы сақталды. Климатының қолайлы болуына байланысты, аймақта гризли аю, елк (Cervus elaphus), сойра және бұғылар мекен еткен. Өзендерде лосось, форель, стальбак, балық және балық тұқымдастары кездесетін. Құстардың ішінде қаз, үйрек, кескілең, үлкен мүйізді соу, қызыл шашты сойқы, құсқыр, алтынқұс және сары құсқұйрық көптеп кездесетін. Су құстары халықтың тамақтануындағы ең маңызды құстардың бірі болды, оларды аулармен және жемшөппен ұстайтын. Чоченьо тайпасының дәстүрлі әңгімелерінде үйректер тағам ретінде айтылады, ал Хуан Креспи күнделігінде үйректерді құрғатып, келесі аңға түсу үшін қолданылғанын жазған. Теңіз жағалауында және шығанақтарда саңраулар, киттер және бір кезде мыңдаған теңіз арыстандары болған. Креспидің айтуынша, теңіз арыстандары сонша көп болғандықтан, испандықтар үшін бұл жер "төселгенге ұқсады". Жалпы алғанда, шығанақ жағалауында және аңғарларда Олондықтар диаметрі 1,8-6 метр болатын, тоқылған немесе топталған туладан жасалған күмбез тәрізді үйлер салды. Төбелерде қызыл ағаштар өскен жерлерде, олар қызыл ағаш қабығынан жасалған конустық үйлер салды, оларды ағаштан жасалған каркасқа бекітті. Монтерей тұрғындары қызыл ағаштан жасалған үйлерді еске алады. Ауылдың маңызды құрылыстарының бірі – тер үйі, ол жерге қазылған, қабырғалары топырақтан, ал төбесі топырақ пен бұталардан жасалған. Олар шығанақтарда жүзу үшін екі жақты қайықтар жасады, оларды екі жақты ескектермен қоздырды. Жалпы алғанда, ер адамдар жылы ауа райында киім кимейтін. Суық болғанда, олар мал терісінен жасалған немесе қауырсыннан жасалған шапан киеді. Әйелдер көбінесе бұғы терісінен жасалған алжапқыштар, туладан жасалған юбкалар немесе жыртылған қабықтан жасалған юбкалар киетін. Салқын күндері олар мал терісінен жасалған шапан киетін. Екеуі де мойынтірек, құмшекер және балық тұқымдас балықтардың тісшелерінен жасалған әшекейлер, сондай-ақ құмшекер мен құмшекер салынған сүйек ағаштан жасалған құлақ сырғаларын тағуға жақсы көретін. Бұл әшекейлер көбінесе олардың қоғамдағы мәртебесін көрсететін.
Этноботаника
Толық этноботаникалық тізімді http://naeb.brit.org/uses/tribes/50/ (430 құжатталған өсімдік қолданысы) және http://naeb.brit.org/uses/tribes/51/ (6 құжатталған өсімдік қолданысы) мекенжайларында табуға болады. Олар көптеген Carex түрлерінің тамырларын тоқу арқылы себет жасауға пайдаланады.
Куксу діні
Зерттеушілер тарихи білімнің шектеулілігіне сезімтал және барлық олондықтардың рухани және діни сенімдерін бір бірыңғай дүниетанымына жатқызудан сақтанады. 1769-1833 жылдар аралығында Миссияларда үндістердің жер аударылуына байланысты мәдени топтар өздерінің ата-бабаларының тарихын және бұл ақпарат олар туралы мәдени топ ретінде нені білдіретінін анықтау үшін этнографтар ретінде жұмыс істейді. Олардың діні аталған топқа байланысты әртүрлі, бірақ олар өздерінің дүниетанымының ортақ элементтерін бөліседі. Олондықтардың миссионерлермен байланыс орнағанға дейінгі рухани сенімдері егжей-тегжейлі жазылмаған. Олондықтар Куксуді, яғни Орталық және Солтүстік Калифорнияның көптеген тайпаларымен ортақ шаманизмнің бір түрін қабылдаған болуы мүмкін. Дегенмен, олондықтар Куксуді миссиялардағы басқа тайпалардан үйренген болуы да мүмкін. Куксуда дәстүрлі киіммен әсем билер мен ойындар, жыл сайынғы аза тұту рәсімі, жасөспірімдерге арналған өткел қадамы, рухтар әлемімен байланыс және жер астындағы би залдарында жиналатын еркектер қоғамы болды. Куксу Орталық Калифорнияның басқа жергілікті этникалық топтарымен, мысалы, олардың көршілері Мивок және Эсселен, сондай-ақ Майду, Помо және ең солтүстік Йокуттармен бөлісті. Алайда Кройбер Охолонда Маиду және Сакраменто аңғарындағы топтармен салыстырғанда "арнайыланған космогонияны" аз байқады, оны "оңтүстік Куксу билеуші топтарының" бірі деп атады; ол "егер, ықтимал болса, оңтүстік Куксу тайпалары (Мивок, Костаноан, Эсселен және ең солтүстік Йокуттар) Куксу рәсімдерімен байланысты нақты қоғамға ие болмаған" деп атап өтті. Охолонның испандық миссияларға қосылу шарттары пікірталас тудырады. Кейбіреулер оларды католик дінін қабылдауға мәжбүр еткен, ал басқалары католик шіркеуі мәжбүрлеп шомылдыруды мойындамайды деп мәлімдеді. Алайда, бұл мәселені зерттегендердің барлығы да бауырластардың қауымдарынан кетуге тырысқан шомылдыру рәсімінен өткен үндістердің қайта оралуға мәжбүр болғаны туралы келіседі. Католицизмге алғашқы айналулар 1771 жылы Сан-Карлос-Боромео миссиясында, басқаша айтқанда, Кармельде болды. Сан-Франциско шығанағының аймағында алғашқы шомылдыру рәсімдері 1777 жылы Сан-Франциско миссиясында болды. Католиктік дінге бірінші ұрпақтың көптеген Миссиялық дәуірдегі түрленуі толық емес және "сыртқы" болды. Охолон тайпасының арасында медицинамен айналысатын адамдар болғаны анық. Олардың кейбіреулері шөптермен емдеді, ал кейбіреулері рухтар әлемімен байланыса алады деп сенетін шаман болды. Кейбір шамандар әдетте би, рәсім және ән түрінде дәстүрлі емдеумен айналысты. Кейбір шамандар болашақты болжап, оған әсер ете алады деп сенді, сондықтан олар қоғамда бақыт пен бақытсыздық әкеле алатын. Индиялық каньон маңызды орын, өйткені ол АҚШ-тағы және бүкіл әлемдегі барлық америкалық топтарға федералды шектеулерсіз дәстүрлі жергілікті тәжірибелерді өткізуге ашық. Индия каньонында көптеген олондықтар тұрады, әсіресе муцун тобының өкілдері, және барлық келушілер үшін білім беру, мәдени және рухани орта ретінде қызмет етеді. Индия каньоны жергілікті тұрғындарға өздерінің мұраларын қайтарып алуға және ата-бабаларының сенімдері мен іс-әрекеттерін өмірлеріне енгізуге мүмкіндік береді. Бұл жазбаның мәселесі - аударма айырмашылықтарынан туындағандықтан, әңгімелер әрқашан толық емес, себебі мағынасы оңай түсініксіз болуы мүмкін. Сондықтан, көптеген олондық топтары бүгінгі күні осы баяндамаларды қайта қабылдауға және олардың мағынасын анықтау үшін мәдени өкілдермен және басқа олондықтармен талқылауға жауапкершілік сезінеді. Бұл процесс маңызды, өйткені олондықтар өздерінің бұрынғы ата-бабаларының мәдени ерекшеліктерін әрі қарай біріктіре алады, және ақырында өздері үшін де. Сонымен қатар, қасиетті аңыздарды біліп, оны тікелей эфирлер арқылы немесе әңгімелеу арқылы жұртшылықпен бөлісу арқылы, олондықтар өздерінің мәдени тобы жойылып кетпегенін, бірақ шын мәнінде аман қалғанын және танылуын қалайтынын көрсетуге мүмкіндік береді. Олондық фольклоры мен аңыздары Калифорнияның мәдениетінің кейіпкерлері - Койоттың арамшөпті рухы, сондай-ақ бүркіт пен құсқұйрық (және Чоченё аймағында, Какну деп аталатын соқыр сияқты). Койот рухы ақылды, айлакер, құмар, ашкөз және жауапкершіліктен тыс еді. Ол жиі өзінің кішкентай мөлшеріне қарамастан, үнемі одан жақсырақ болатын құсқұйрықпен бәсекелесті. Олондықтардың жаратылыс туралы әңгімелерінде әлем толығымен сумен жабылған, тек Биг-Сур маңындағы Пико Бланко шыңы (немесе Солтүстік олондықтар нұсқасында Диабло тауы) ғана судан шығып тұрған, және оның үстінде Койот, құсқұйрық және бүркіт тұрған. Адамдар Койоттың ұрпақтары еді. Кейбір антропологтар бұл халықтың Сан-Хоакин-Сакраменто өзен жүйесінен көшіп келгенін және шамамен 6 ғасырда Сан-Франциско және Монтерей шығанақтарына келгенін, бұрынғы Хокан тілінде сөйлейтін халықтарды ығыстырған немесе сіңіргенін, олардың оңтүстікте Эсселен тайпасы қалдығын құрайды деп санайды. Эмеривиллдегі және Ньюарктегі ежелгі қабық үйінділерінің жасы осы жерлердегі ауылдар шамамен 4000 ж.б.э. құрылғанын көрсетеді. Қабық үйінділерін зерттеу арқылы ғалымдар Ф.М. Странжердің La Peninsula еңбегінде сипаттаған Байкорының ежелгі тарихының үш кезеңін анықтады: "Орталық Калифорниядағы үйінділерде табылған артефакттарды мұқият зерттеу олардың тарихында үш ерекше кезең немесе мәдени 'көріністерін' анықтауға әкелді. Біздің уақыт санау жүйеміз бойынша, бірінші немесе 'Ерте Көрініс' Байкоры үшін шамамен 4000 ж.б.э. - 1000 ж.б.э. аралығында, ал Орталық Аңғар үшін шамамен 2000 ж.б.э. дейін созылған. Екінші немесе Орта Көрініс осы мерзімнен 700 ж.э. дейін, ал үшінші немесе Кейін Көрініс 700 ж.э. - 1770 жылдардағы испандықтардың келуіне дейін болды."
Миссиялық дәуір (1769-1833)
1700 жылдардың ортасында миссионерлер мен испан отарлаушыларының келуі Солтүстік Калифорнияда мекендеген Олон халқына теріс әсер етті. Олон жері Сан-Франциско түбегінің солтүстік шетінен оңтүстіктегі Биг-Сурға дейін созылды. Испан миссионерлері келгенге дейін Олон тайпаларының елуден астам тобы болған. Олондықтар аң аулау, балық аулау және жинау арқылы Калифорнияның жағалауындағы тайпаларға тән дәстүрлі өмір салтымен өркендеген. Олондық ауылдардың әрқайсысы сауда, аралас некелер, рәсімдік шаралар және кейде қақтығыстар арқылы бір-бірімен байланыс құрған. Олон мәдениеті алғашқы испан сарбаздары мен миссионерлері келгенге дейін салыстырмалы түрде тұрақты болды. Олар жергілікті халықты христиан дініне өткізу үшін бірнеше миссиялар құрып, испандық аумақтық талаптарды кеңейтуді мақсат етті. Румсиендер испандықтармен алғаш кездескен және испан жазбаларында тіркелген Олон халқының бірінші өкілдері болды. 1602 жылы саяхатшы Себастьян Вискаино сол жылдың желтоқсан айында қазіргі Монтерей аймағына жетіп, оған Монтерей деген ат қойды. Вискаиноның жағымды баяндамаларына қарамастан, 160 жылдан астам уақыт ешқандай өзгеріс болған жоқ. 1769 жылы ғана Гаспар де Портола басқарыған келесі испан экспедициясы Монтерейге келді. Бұл жолы әскери экспедицияға францискан миссионерлері қосылды, олардың мақсаты – жергілікті халыққа христиан дінін тарату үшін миссиялар желісін құру еді. Әйгілі Юниперо Серраның басшылығымен миссиялар Олон халқына испан діні мен мәдениетін таныстырды. Испан миссиялық мәдениеті Олонның әлеуметтік құрылымын және өмір салтын тез арада бұзып, әлсіретті. Әйгілі Серраның басшылығымен испан францискандары Олон аймағында жеті миссия салып, Олон халқының көп бөлігін осы миссияларда өмір сүруге және жұмыс істеуге шақырды. Олон аймағында салынған миссиялар: Сан-Карлос-Боромео-де-Кармело миссиясы (1770 жылы негізі қаланды), Сан-Франциско-де-Асис миссиясы (1776 жылы негізі қаланды), Санта-Клара-де-Асис миссиясы (1777 жылы негізі қаланды), Санта-Крус миссиясы (1791 жылы негізі қаланды), Миссия Нуэстра-Сеньора-де-ла-Соледад (1791 жылы негізі қаланды), Сан-Хосе миссиясы (1797 жылы негізі қаланды) және Сан-Хуан-Баутиста миссиясы (1797 жылы негізі қаланды). Миссияларда өмір сүруге келген Олондықтар Миссиялық үндістер деп аталды, сондай-ақ "жаңа дінге өткендер" деп те аталатын. Олар Солтүстік шығанақтан Сан-Франциско және Сан-Хосе миссияларына көшірілген жағалау Мивоктары сияқты басқа да үнді тайпаларымен араласты. Испан әскери күштері екі бекіністе – Монтерей бекінісінде және Сан-Франциско бекінісінде, сондай-ақ 1786 жылы құрылған Сан-Педро-и-Сан-Пабло ассистенциясында орналасты. Испан сарбаздары францискандықтарды миссионерлік сапарларына сүйемелдеп жүрді, бірақ түнде лагерь құрудан бас тартты. Алғашқы жиырма жылда миссиялар бірнеше адамды қабылдап, халық саны біртіндеп өсті. 1794 жылдың қарашасынан 1795 жылдың мамырына дейін, Санта-Клара және Сан-Франциско миссияларына, оның ішінде Санта-Клара миссиясына 360 адам және Шығыс шығанағының Хуйчун ауылының барлық халқы Сан-Франциско миссиясына шомылдырылды. 1795 жылдың наурыз айында осы көші-қоннан кейін ең ауыр эпидемия және азық-түлік тапшылығы басталды, нәтижесінде миссиялардан өлім мен қашудың алаңдатарлық статистикасы тіркелді. Қашып кеткендерді іздеу кезінде францискандықтар алдымен "жаңа дінге өткендерді", ал соңғы шара ретінде сарбаздарды жіберіп, оларды туыстарынан ұстап, миссияға қайтаруға тырысты. Миссиядан тыс тайпаларға қашу арқылы қашып кеткендер және оларды миссияға қайтару үшін жіберілгендер миссиядан тыс жерлерде ауруды таратуға себеп болды. Миссиялар халық санын және географиялық аймақтарындағы қызметін кеңейткен кезде үндістердің өмірі жақсармады. "Барлығы 81 000 үнділік шомылдырылды, ал 60 000 адам қайтыс болды". Өлімнің себептері әртүрлі болды, бірақ көбінесе шешек, қызылша және дифтерия сияқты еуропалық аурулардың салдарынан болды, оларға үндістердің табиғи иммунитеті болған жоқ. Басқа себептерге аңшы және жинаушылардың дәстүрлі тағамынан көмірсуларға толы, көкөністер мен жануарлар ақуызына кедей диетаға өту, қиын өмір салты және нашар санитарлық жағдайлар жатты.
Секуляризация
1834 жылы мексика үкіметі Калифорниядағы барлық миссияларды секуляризациялауға және францискандар басқарған миссиялық жерлер мен мүлікті қайта бөлу үшін үкіметке беруге бұйрық берді. Осы кезде олон тайпасы жер гранттары мен меншік құқықтарын алуға тиіс болған, бірақ олардың саны аз болды және миссиялық жерлердің көп бөлігі зайырлы әкімшілерге өтті. Соңында, миссия жетекшілерінің туған жерлерін қайтаруға жасаған әрекеттері де нәтижесіз аяқталды. Осыған дейін бүкіл Альта-Калифорнияда 73 испан жер гранты берілген еді, бірақ жаңа үкімет кезінде көптеген жерлер мексикалықтарға тиесілі ранчоларға айналдырылды. Олон тайпасы мексикалықтарға тиесілі ранчоларда жұмысшылар мен вакеро (ковбойлар) болып жұмыс істеді.
Тірі қалу
Охолондар ақырында көпұлтты ранчоларда қайта топтасты, жағалау Мивок, Бей Мивок, жазық Мивок, Патвин, Йокут және Эсселен тілдерінде сөйлейтін басқа миссиондық үндістермен бірге. Миссия Сан-Хоседегі тәжірибеден аман қалған көптеген охолондар Плезантондағы Алисал ранчосында және Нильстегі Эль Молинода жұмыс істеді. Миссиядан аман қалғандардың қауымдары Сунол, Монтерей және Сан-Хуан-Баутистада құрылды. 1840 жылдары АҚШ қоныс аударушыларының толқыны бұл аймаққа еніп, Калифорния АҚШ-қа қосылды. Жаңа қоныс аударушылар охолондарға жаңа аурулар әкелді. Охолондар 1780 мен 1850 жылдар аралығында халықтың басым бөлігін жоғалтты, себебі туылу көрсеткіші төмен болды, нәрестелердің өлімі жоғары болды, аурулар мен Калифорнияға еуропалықтардың көші-қонына байланысты әлеуметтік дүрбелең болды. Штаттың алғашқы губернаторы Питер Хардеман Бернетт, жергілікті Калифорния үнді тайпаларын жоюды ашық түрде қолдады. Барлық есептерге сәйкес, охолондардың саны миссия кезеңінен бұрынғы халық санының он пайызынан да азырақ болды. 1852 жылға қарай охолондардың саны шамамен 864–1000-ға дейін азайды және одан әрі төмендеуде болды. 1880 жылдардың басында солтүстік охолондар дерлік жойылды, ал оңтүстік охолондар ауыр зардап шекті және Кармель аңғарындағы ортақ жерлерінен кеңінен ығыстырылды. Калифорния үндістерінің қиын жағдайына назар аудару үшін 1883 жылы үнді агенті, реформатор және танымал романист Хелен Хант Джексон Калифорнияның миссиондық үндістері арасындағы саяхаттары туралы есептерді жариялады. Румсиен тілінде еркін сөйлейтін соңғы адам деп есептелетін Изабел Медоус 1939 жылы қайтыс болды. Ұрпақтары Румсиен, Муцун және Чоченё тілдерін қайта жаңғыртуда.
Қасиетті жерлер мен олардың маңызы
1776 жылы испандықтардың келуі олондықтардың мәдениетін, тәуелсіздігін, дінін және тілін тежеді. Испандықтардың шапқышылығына дейін олондықтардың Сан-Франциско шығанағының теңіз және жағалау бойында шамамен 500 қабық үйінділері болған. Қабық үйінділері – негізінен олондықтардың қоныстанған жерлері, онда адамдар өмір сүрген, қайтыс болған және көбінесе жерленген. Үйінділердің құрамына негізінен моллюскалардың қабықтары, аз мөлшерде сүтқоректілер мен балықтың сүйектері, өсімдік материалдары және олондықтардың мыңдаған жылдар бойы жинаған басқа да органикалық материалдар кіреді. Бұл үйінділер ауылдық өмірдің тікелей нәтижесі. Археологтар үйінділерді зерттеген және оларды көбінесе «middens» немесе «ас үйіндісі» деп атайды, яғни қоқыстың жиналуы. Бір теория бойынша, қабықтың көп мөлшері олондықтардың ритуалдық мінез-құлқына байланысты, олар өлгендеріне айлар бойы аза тұтып, көп мөлшерде теңіз өнімдерімен тойлаған, осылай үйіндінің көлемі мен биіктігі артып отырған. Бұрын Сан-Франциско шығанағының барлық аймақтарында батпақтардың, арналардың, ылғалды жерлердің және өзендердің жанында қабық үйінділері кездесетін. Сан-Бруно тауында елдегі ең үлкен, бұзылмаған қабық үйіндісі орналасқан. Бұл үйінділердің практикалық мақсаты да болған деп есептеледі, өйткені олар әдетте су жолдарына немесе мұхитқа жақын болғандықтан, ауылды тасқын судан қорғаған, сонымен қатар Сан-Франциско шығанағындағы кемелер үшін көру мүмкіндігін қамтамасыз еткен. Эмеривилл қабық үйіндісінің биіктігі 60 фут (18 м) және диаметрі 350 фут (105 м) құрайды, және ол 400 мен 2800 жыл бұрын пайда болған деп саналады. Олондықтардың жерлеу салты уақыт өте келе өзгерген, испандықтар келгенге дейін кремацияға басымдық берілген. Кремациядан кейін, туыстары мен достары марқұмға құрбандық ретінде әшекейлер мен басқа да құнды заттарды қойған. Олар осы арқылы өлімнен кейінгі өмірде жақсылыққа ие болатындарына сенеді. Осы артефакттардың көптеген түрлері қабық үйінділерінің ішінде және айналасында табылған. Оларға әртүрлі қабықтан жасалған әшекейлер мен зергерлік бұйымдар, сондай-ақ күнделікті қолданылатын тас және сүйек құралдар кіреді. Бұл жерлеулер тегін және аумақтық құқықтарды да көрсетеді. Үйінділер мәдени маңызын көрсетеді, өйткені олардың үстіндегі ауылдар жақсы көрінетін және олардың қасиетті аурасы өте күшті болды.
Согорея Те Ланд Траст
Sogorea Te Land Trust – 2012 жылы IPOC мүшелері құрған жер қоры. Оның мақсаты Сан-Франциско шығанағы аймағындағы дәстүрлі Чоченьо және Каркин жерлерін түпкілікті халықтың қамқорлығына қайтару және жермен тығыз, өзара байланысты қарым-қатынастарды дамыту. Бұдан бөлек, ол Shuumi жер салығы деп аталатын жобаны іске қосты, ол Охлон жерінде тұратын түпкілікті емес адамдардан олар пайдаланатын жер үшін төлем жасауды сұрайды.
Этимология
Costanoan – сырттан таңылған атау (экзоним). Испан зерттеушілері мен қоныс аударушылары бұл аймақтың жергілікті топтарын шамамен 1769 жылы Костенос ("жағалау халқы") деп атаған. Уақыт өте келе, кейінірек келген ағылшын тілінде сөйлейтін қоныс аударушылар Костенос сөзін ағылшыншалап Costanoans атауына айналдырды. ("an" жұрнағы – ағылшын тілінен). Көп жылдар бойы халық ағылшын тіліндегі жазбаларда Costanoans деп аталды. 1960 жылдан бері, кейбір мүшелер мен бұқаралық ақпарат құралдары Costanoan атауын алмастыру үшін Ohlone атауын қолданып келеді. Ohlone бастапқыда Ольжон деп аталған испан ранчосынан шыққан болуы мүмкін, және Пескадеро сағасының жанындағы Тынық мұхитының жағалауында тұрған бір топқа қатысты. Тейшейра Ohlone атауының тарихын Сан-Франциско миссиясының мүлдәлері, Банкрофттің "Жергілікті тайпалар" еңбегі және Фредерик Бичидің 1826-27 жылдардағы аймаққа жасаған сапары туралы жазбалары арқылы анықтады. Олхоне, Олхонес және Алхонес – Сан-Франциско миссиясының мүлдәлерінде кездесетін Ohlone атауының әртүрлі жазылу түрлері. Дегенмен, Ohlone тайпалық тегіне байланысты, жергілікті халықтың барлығы оны қабылдамайды, ал кейбір мүшелері Costanoan атауын қолдануды жалғастыруды немесе Muwekma деп танылу үшін оны қайта жандандыруды жөн көреді. Тейшейра 1960 жылдан бері Ohlone атауының кеңінен қолданылып келе жатқанын, оның тамыры Пескадеро сағасындағы Ранчо Ольжонға дейін жететінін айтады. Тейшейраның сөзінде: "Сан-Матео округінің жағалауында бір кезде өмір сүрген тайпа". Милликен бұл атаудың шығу тегін былай түсіндіреді: "Тынық мұхитының жағалауындағы Сан-Грегорио және Пескадеро өзендерінің төменгі ағысындағы тайпа".
Мойындауды жоғалту
1925 жылы Хёрст антропология мұражайының директоры Альфред Кробер бұл тайпаның жойылғанын мәлімдеді, бұл олардың федералдық мойындалуын және жерге құқығын жоғалтуына тікелей себеп болды.
Қазіргі күн
Муцун (Холлистер және Уотсонвилл аймақтарынан), Лисжан Охоне, Тамиен ұлты, Рамайтүш Охоне және Мувекма Охоне тайпасы (Сан-Франциско шығанағы аймағы) – бүгінде Охоне этностарының сақталған топтарының арасында. Эселен ұлты өзін Олоне/Костаноан деп сипаттайды, бірақ тарихи тұрғыдан олар оңтүстік Костаноан (Румзиен) тілімен қатар, мүлдем бөлек Хокан тілі – Эселен тілінде де сөйлеген.
Тіл
Охлон тілдер отбасы көбінесе "Костаноан" деп, кейде "Охлон" деп аталады. Охлон Мивок тілімен бірге "Утиан" тобына жатқызылады. Даулы Пенотия тілдерінің тобы Утиан тілдерін Калифорния, Орегон және Вашингтон штаттарында сөйленетін басқа тілдермен байланыстырады. Соңғы зерттеулер Охлон, Мивок және Йокут тілдерінің барлығы бір Йок-Утиан тілдер отбасының ішкі тармақтары болуы мүмкін екенін көрсетеді. Охлон тілінің сегіз диалектісі немесе тілі жазылған: Авасвас, Чалон, Чоченьо (сондай-ақ Чоченьо), Каркин, Муцун, Рамайтүш, Румсен және Тамьен. Олардың ішінде Чоченьо, Муцун және Румсен тілдерін Охлон тайпалары қайта жаңғыртуда.
Тіркелімдерді қалпына келтіру
Оллон халқының жылнамашылары, этнотарихшылары және тіл білімі мамандарының жұмысы мынадан басталды: Калифорнияның жергілікті тұрғындарын зерттеген және 1904 жылдан 1910 жылға дейін Оллон туралы бірнеше жарияланым жазған Альфред Л. Кройбер, сондай-ақ 1902 жылдан 1929 жылға дейін Оллонды егжей-тегжейлі зерттеген К. Харт Мерриам. Одан кейін Джон П. Харрингтон 1921 жылдан 1939 жылға дейін Оллон тілдерін және Оллон мәдениетінің басқа да салаларын зерттеді, ол қайтыс болғаннан кейін көптеген өрістегі жазбаларды қалдырды. Роберт Картье, Мэдисон С. Билер және Шерберн Ф. Кук та зерттеулер жүргізді. Көп жағдайда, олар қолданған Оллон аттарының жазылуы, аудармасы және тайпалық шекаралары көзқарасқа байланысты әртүрлі болады. Әрқайсысы осы күрделі қоғам мен тіл(дер)ін жазуға және түсіндіруге тырысты, бұл мәдениет жойылып кетпес бұрын жасалды. Алғашқы ғалымдар арасында айқын бәсекелестік пен кейбір келіспеушіліктер болды: Мерриам мен Харрингтон екеуі де Кройбердің кең танымал есімділігінің артында терең зерттеулер жүргізіп, оның жарияланымдарымен бәсекелесті. Мерриамға (1979) жазған редактордың кіріспесінде Роберт Ф. Хайзер (Кройбердің шәкірті және Мерриамның жұмысын сақтаушы ретінде) «екі адам да А. Л. Кройберді ұнатпаған» деді. Харрингтон Смитсондар институтында тәуелсіз жұмыс істеп, Оллон зерттеулерінің көп бөлігін өзінің мамандығы деп санады және «өзінің нәтижелерін Кройбермен бөлісуге дайын емес еді». Кройбер мен оның студенттері Чумаш және Костаноандарды зерттеуді ұмытты, бірақ бұл Харрингтон Кройбердің «араласуына» наразы екенін анық білдіргендіктен жасалды. Жақында жаңа зерттеулер жариялаған Оллон тарихшылары – Лорен Тейшеира, Рэндалл Милликен және Лоуэлл Дж. Бин. Олардың барлығы миссиялық құжаттардың қолжетімділігін атап өтті, бұл үздіксіз зерттеулер мен түсінуге мүмкіндік береді.
Белгілі олондықтар
1777: Сигмакс, Сан-Франциско миссиясы құрылған кездегі жергілікті Еламу тайпасының басшысы және осылайша Сан-Францисконың ең алғашқы белгілі басшысы. 1779: Балтазар, 1775 жылы Ичкентаның Румсен ауылында шомылдырылды, ол 1778 жылы Сан-Карлос миссиясының алғашқы үнді алькадесі болды. Әйелі мен баласы қайтыс болғаннан кейін, 1780 жылы Биг Сур жағалауына қашып, олондықтардың отарлаушылыққа қарсы кең ауқымды қарсылығын бастады. 1791: Киросте тайпасының басшысы Шаркин шомылдырылғаннан кейін көп ұзамай миссионерлік жүйеге қарсы белсенді қарсылық көрсетуді бастады. 1793 жылы тұтқындалғаннан кейін Киросте тайпасы қарсылықты жалғастырды, соңында сол жылдың желтоқсан айында испан миссиясына тікелей шабуыл жасады. Шаркин 1795 жылы қашып, 1796 жылы қайта тұтқындалып, Сан-Диего президиосына жіберілді, онда екі жылдан кейін қайтыс болды. 1807: Иларион мен Джордж (шомылдырылған есімдері) 1807 жылы Сан-Франциско миссиясының алькадесі (мэрі) қызметін атқарған Пруристак ауылынан екі олон адамы болды. Осылайша, олар Сан-Францисконың көптеген мэрінің алғашқылары болды. 1877: Лоренцо Асисара Санта-Круз миссиясының адамы, миссиядағы өмір туралы үш сақталған әңгімені, негізінен өз әкесі айтқан оқиғалардан берді. 1913: Барбара Сольорсано, 1913 жылы қайтыс болды, Сан-Хуан-Баутистадан C. Харт Мерриамның муцун тілі жөніндегі кеңесшісі. 1930: Ассенсион Сольорсано де Сервантес, 1930 жылы қайтыс болды, танымал муцун дәрігері, Дж. П. Харрингтонға тілдік және мәдени ақпараттың негізгі көзі болды. 1934: Хосе Гусман, 1934 жылы қайтыс болды, ол Дж. П. Харрингтонның чочено тілі мен мәдениеті жөніндегі маңызды кеңесшілерінің бірі болды. 1939: Изабель Медоус, 1939 жылы қайтыс болды, румсен тілінде еркін сөйлейтін соңғы адам және Дж. П. Харрингтонның негізгі кеңесшісі. 2006: Ральф Аллан Эспиноза, Калифорния штатының Помона қаласында орналасқан АҚШ-тағы жалғыз коммерциялық емес, американдықтарға тиесілі азық-түлік банкі "God Provides Pomona Valley Food Bank" директоры және негізін қалаушы. 2016: Энн Мари Сайерс, Мустун Олоне басшысы, Калифорниядағы Индиан Каньоны тайпасының төрағасы, Сономадан Санта-Барбараға дейінгі жалғыз федералды мойындалған үнді жері. 2022: Томми Герреро, Сан-Франциско музыканты, композиторы және кәсіби скейтбордист.