Кіріспе

Халықтық одақ (Volksunie, VU) – Бельгиядағы фламандтық ұлтшыл саяси партия, 1954 жылы Христиандық фламандтық халықтық одақтың мұрагері ретінде құрылған. Volksunie өзін фламандтардың автономиясын күшейту және фламанд қауымдастығына тілдік және саяси құқықтарды бекітуді мақсат ететін, сол және оң қанаттан қолдау жинаған, кең ауқымды партия ретінде таныстырды. Партия өз платформасын азаматтық ұлтшылдыққа негіздеп, радикализмнен аулақ тұрып, жағымды беделге қол жеткізуге тырысты. Оның құрамында федерализмді және толық сепаратизмді қолдайтын мүшелер де болды, Фландрияны Бельгиядан бөліп шығу немесе Бельгияны Фландрияға кең өкілеттік берілген федеративтік мемлекет ретінде қайта құру мәселесіндегі ұстанымы партия басшылығымен бірге өзгерді. VU өмір сүрген кезеңде Бельгия үкіметімен үш коалиция құрды және тарихшылар оны фламандтық ұлтшылдық мәселесін бельгиялық саясаттың бағытына әкеліп, федералистік мақсаттарын іске асыруда табысқа жеткен деп санайды. Дегенмен, партия кейін идеологиялық дауларға ұшырады, бұл 2001 жылы таратылуына дейін қолдаудың азаюына әкелді.

Ерте тарих

Партия 1954 жылы сол жылы сайлауға сәтті қатысқан Христиандық фламандтық халық одағының (Christelijke Vlaamse Volksunie, CVV) сайлау альянсының мұрагері ретінде ресми түрде құрылды. Ол еркін фламандтық қозғалысынан туындады, оның құрамына Фламандты насихаттауға және фламанд қауымдастығына көбірек саяси еркіндік беруді талап ететін түрлі ұйымдар кірді. Фламандтық қозғалыс Бельгия мемлекеті шеңберінде Фламандтар үшін тілдік, мәдени және саяси құқықтарды кеңейтуден бастап, Фламандтардың Бельгиядан толық бөлінуіне немесе тіпті Ұлы Нидерланд идеясы бойынша Нидерландымен қайта бірігуіне дейін ауқымды болды. XIX ғасырдың екінші жартысында фламанд ұлтшылдары қалыптасқан саяси партиялардың ішінде жұмыс істеді және бастапқыда Vermeylenfonds қозғалысы сияқты саяси солшылдармен тығыз байланыста болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Фламанд Ұлттық лигасы (Vlaamsch Nationaal Verbond, VNV) сияқты фламандтық ұлтшыл топтары нацистермен ынтымақтастық жасады, олар оларға Фламанд автономиясын арттыруға уәде берді. Бұл соғыстан кейін фламандтық ұлтшылдықтың қайта жандануын қиындатты. Ұйымдастырылған фламандтық ұлтшылдықтың жалғыз мүмкіндігі соғыс ардагерлеріне көмек көрсетуші қайырымдылық қоғамдары мен үстем Христиандық халық партиясы (Christelijke Volkspartij, CVV) болды, ол ашық түрде ұлтшыл болмаса да, сепаратистік қанаты бар еді. Осыдан келіп, Volksunie бір қозғалыста фламанд ұлтшылдарының күшті одағын құруға тырысты, бірақ басшыларын нацистермен ынтымақтастық жасамаған ұлтшыл айналымдардан таңдауға сақтық танытты. Идеологиялық тұрғыдан Volksunie өзін орталыққа жақын позициялауды қалап, фламанддық ойдың әртүрлі бағыттарын біріктіретін, фламанд аймағының одан әрі автономиясын және ұлттық ерекшелігін дамытуды мақсат тұтқан «үлкен шатыр» партиясы ретінде қарастырды. Соғысқа дейінгі ұлтшылдықтан өзгеше болу үшін VU өзінің ұлтшылдық идеологиясын азаматтық ұлтшылдық ретінде насихаттауға тырысты, ол этникалық және нәсілдік сезімдерге емес, негізделген, сенімділік пен кең қолдау алу үшін. Нәтижесінде партия бастапқыда шашыраңқы фламанд ұлтшылдарының әртүрлі топтарын біріктіріп, тұтас қозғалыс құра алды. Партия 1950-ші жылдары Фламанд әскерилер орденімен (Vlaamse Militanten Orde, VMO) тығыз байланыста болды, VMO VU үшін үгіт-насихат, кадрлық жұмыс және сайлау кампанияларын жүргізді. Алайда, VU орталыққа қарай жылжуымен, ал VMO оң жаққа қарай бет бұруымен екі топ арасы алшақтады. 1963 жылы екі қозғалыс ресми түрде байланысты үзді. Партияның құрамында социалистерден бастап оңшыл консерваторларға дейін саяси спектрдің барлық бағыттарынан өкілдер болды, және ол өзінің имиджі мен платформасында фламандтық ұлтшылдығын басты орынға қойып, саясатын оң немесе сол орталыққа бағынуға емес, ұлтшылдыққа негіздеуімен басқа бельгиялық партиялардан ерекшеленді. Еуропалық деңгейде Volksunie басқа сепаратистік және регионалистік партияларды біріктіретін Еуропалық еркін альянстың мүшесі болды.

Бастапқы табыстар

Партия бастапқыда табысты болып шықты және 1961 жылы Бельгия Федералды Парламентінің Өкілдер Палатасына (бес) және Сенатына (екі) сайланған мүшелері болды. Партияның беделі артып, 1978 жылғы сайлауда ұлттық деңгейде 11,0%-ға жетіп, 21 өкілді ұтып алды және Бельгия үкіметінде коалициялық серіктес ретінде қатысты. Бұл партияға сайлауда сәтті шыққан алғашқы фламанд ұлттық партиясы болуға және фламанд автономиясының мәселесін басты саяси сахнаға көтеруге мүмкіндік берді. Үкіметте VU Бельгия конституциясының голланд тіліндегі нұсқасының қабылдануын қамтамасыз етті, Фландрияның өңірлік құқықтарын біртіндеп кеңейтті және Бельгияны унитарлық емес, федеративтік мемлекет ретінде қайта қалыптастыруға жұмыс істеді.

Идеологиялық бөліністер мен құлдырау

1970-ші жылдары сепаратизм орнына федерализмді қабылдауы VU партиясының оң және сепаратистік қанатымен келіспеді, және партия Лео Тиндеманс (ХДП, христиан демократы) коалициялық үкіметке кіргеннен кейін, жарылыс сөзсіз болды. Оңшыл сепаратистік және ұлттық консервативті фракция бөлініп, өзін «Вламс Блок» деп ұйымдастырды, ол әлдеқайда күшті саяси күшке айналып, 1990 жылдардың басында «Volksunie» партиясын басып өтті (1991 жылғы сайлауда 6,6% дауысқа қарсы VU 5,9% дауыс алды). Партия тағы екі коалициялық үкіметке қатысып тұрғанмен, «Volksunie» сайлаудағы құлдырауын жалғастырды (1999 жылғы сайлауда «Vlaams Blok» 9,9% дауысқа қарсы 5,6% дауыс алды), ал 2001 жылы оң және солшыл мүшелер арасындағы ішкі даулар қайта жанданды. 1990 жылдардың басында Берт Ансио партия президенті болып сайланды және партияны одан да солшыл және прогрессивті бағытта басқарып, «iD21» қозғалысының әлеуметтік либералдық идеяларын «Халықтық одақтың» аймақтық бағытымен біріктірді. Бұл тәжірибелерге консервативті және сепаратистік партия базасы қарсы болды. 1990 жылдардың соңында, орталық-оң ұлтшыл қанаттың өкілі Герт Буржуа партия мүшелерінің дауысымен төраға болып сайланды, бұл қазіргі және прогрессивті Патрик Ванкрункельсвеннен басымдық алды. Содан кейін фракциялар партияның болашақ бағыты және мемлекеттік реформа келіссөздерін қолдау мүмкіндігі туралы бірнеше рет қақтығысты. 2001 жылдың 13 қазанында партия ашық түрде үш фракцияға бөлінді: Берт Ансио басқаратын прогрессивті қанат, Герт Буржуа басқаратын консервативті ұлтшыл қанат және жақын арада болатын жарылысқа қарсылық білдірген орталық топ. Партияның болашағы туралы ішкі референдум өтті. Оңшылдар партиялық референдумда 47 пайыз дауыспен айқын басымдыққа ие болды. Алайда, ол «Volksunie» партиясының құрылымын мұра еткенмен, көпшілік дауыс жиналмағандықтан және Бельгияның сайлау заңдарына сәйкес партия атауын пайдалануға рұқсат берілмегендіктен «Volksunie» атауын алмады. Оның орнына ол өзін жаңа партия ретінде қайта құрып, «Жаңа фламанд альянсы» (Nieuw Vlaamse Alliantie, немесе N-VA) деп қайта тіркеді. Ансио басқаратын солшыл қанат бөлініп, «Spirit» партиясын құрды, ал либералды мүшелер «Фламанд либералдары мен демократтарына» қосылды. Екі партия Бельгияда «картель» деп аталатын жаңа сайлау альянстарын құрды, N-VA христиандық демократтармен және фламандтықтармен, ал «Spirit» социалистік партиямен одақтасты. Бұл картельдер 2008 жылы тарап, партиялардың құлдырауы жалғасты, 2009 жылы N-VA күрт қайта жанданып, Фландриядағы ең ірі партияға айналды және Бельгия үкіметінде коалициялық серіктес ретінде қатысты, ал «Spirit» партиясы таратылып, «Groen» партиясымен бірікті.

Идеология және мұра

Volksunie дәстүрлі солшыл-оңшыл саясатты ұстанбады, керісінше, өзін саяси спектрдің барлық бағыттарынан саяси идеяларды қамтитын, бірақ фламандтық ұлтшылдық пен автономияны ең басты мақсаты ретінде қарастыратын кең қозғалыс ретінде таныстырды. VU голланд тілінің қолданылуын және фламандтық мәдени ерекшелік пен мұраның танылуын қолдады. Ол сондай-ақ фламанд парламентінің құрылуын, шешім қабылдау өкілеттіктерінің кеңейтілуін, саяси реформаны, Фламанд Брабантының бұрынғы Брабант провинциясынан бөлінуін және 1992 жылғы Сент-Михаэль келісімі арқылы Бельгияның федеративтік ел ретінде қайта құрылуын сәтті іске асырды. Партияның ұлтшылдық бейнесінің артында оның негізгі идеологиясы басшылығына байланысты өзгерді. Мысалы, Яак Габриэльс пен Герт Буржуа басшылығымен VU оңшыл бағыт алды, ал Берт Аншё басшылығымен VU солшыл-орталық бағытқа бұрылды. Партияның фламандтық мүдделерді қорғауға бағытталғандығы бастапқыда қолдау тапса да, VU-ның түрлі қанаттары арасындағы идеологиялық айырмашылықтар мен толық фламандтық тәуелсіздік емес, федерализмді қабылдауы VU-ның сепаратистік және ұлттық консервативтік флангаларын наразылыққа итерді, олар Vlaams Blok құрып, VU-ның бір бөлігі сайлаушыларын өздерімен бірге алып кетті. 2000-жылдардың басында партияның бөлінуі нәтижесінде үстем консервативтік фракция N-VA құрды (ол фламандтық тәуелсіздікке жол ашу құралы ретінде конфедеративтік Бельгия мемлекетін қолдау позициясын қабылдады), ал солшыл-орталық фракция Spirit партиясына айналды. Бұрынғы VU басшылары мен мүшелерінің көпшілігі N-VA немесе Spirit партияларына қосылды, ал қалғандары Open VLD, Vlaams Blok немесе CD&V партияларына қосылды.

Фламанд парламенті

Сайлау жылы | Жалпы дауыс саны | Жалпы дауыс үлесі (%) | Тіл тобының дауыс үлесі (%) | Жалпы жеңілген орын саны | Тіл тобының жеңілген орын саны | +/- | Үкіметтік ескертулер
1995 | 338,173 | 9.0 | | | | |
1999 | 359,226 | 9.3 | | | | | 2

Еуропалық Парламент

Сайлау жылы # жалпы дауыс санының % жалпы дауыс үлесі % сайлау коллегиясы дауыс үлесінің # жеңілген орын саны # сайлау коллегиясы жеңілген орын саны +/– Ескертпелер 1979 324,540 9.7 1984 484,494 13.9 1 1989 318,153 8.7 1 1994 262,043 7.1 0 1999 471,238 7.6 12.2 1