Кіріспе

Оңтүстік Италияның тарихи аймағы; Рим Республикасының / империясының бөлігі. Самниум – ежелгі дәуірде самниттер қоныстанған Оңтүстік Италия аймағының латынша атауы. Олар өздерін Safinim (бір жазуда және бір монетада кездеседі) деп атаған, ал халықтарын Safineis деп білген. Бұл атаулар мен халықтың тілі оскан тілі болған. Дегенмен, барлық самниттер оскан тілінде сөйлемеген, ал оскан тілінде сөйлейтіндердің бәрі Самниумда тұрмаған. Ежелгі географтар Самниумның шекарасын дәл анықтай алмаған. Сонымен қатар, оның аумағы қарастырылатын кезеңге байланысты өзгерген. Басты аумақтық құрамы – б.з.д. 600 жыл шамасынан б.з.д. 290 жылға дейінгі оскан тілінде сөйлейтіндердің гүлдену кезеңі, одан кейін ол Рим Республикасына қосылды. Самниумның бастапқы аумағын кейінгі, сол атпен аталатын аумақпен шатастырмау керек. Римнің бірінші императоры Август Италияны 11 аймаққа бөлді. Бұл аймақтар тек әкімшілік мақсаттарға қызмет еткенімен және тек санмен белгіленгенімен, ғылыми конвенция бойынша Regio IV "Самний" деп аталды. Ежелгі Самниум іс жүзінде Августтың үш аймағына бөлінген.

Этимология

Этимологиялық тұрғыдан Самний атауы, көбінесе Умбриялықтардан тараған Сабиндердің атауының бір түрі деп есептеледі. Сафиним, Сабин, Сабелл және Самнистен үнді-еуропалық түбірді – *sabh-ты табуға болады, ол латын-фалиск тілінде Sab, ал Оско-Умбрия тілінде Saf болып келеді: Сабини және *Safineis. Сабиндердің құдайы Сабус та осы көзқарасты қолдайтын сияқты. Грек терминдері Саунитай және Саунитис бұл топтан тыс қалады, олардың шығу тегі белгісіз. Тарихқа дейінгі дәуірде ортақ тілде сөйлейтін халық Самниум және Умбрияны мекендеген. Салмон бұл ортақ италиялық тіл болғанын болжайды және б.з.д. 600 жылға дейін созылғанын айтады, одан кейін ортақ тіл диалекттерге бөліне бастады. Бұл мерзім міндетті түрде тарихи немесе археологиялық деректермен сәйкес келмейді; прототарихи Италияның этнологиясын синтетикалық тұрғыдан қарастыру – аяқталмаған және үздіксіз жүріп жатқан жұмыс. Тіл біліміндегі Юлиус Покорный этимологияны одан да ертерекке көтереді. Ол әріптің «а» әрпінің «о» әрпінен өзгергенін болжап, бұл атауларды *swo bho –ның кеңейтілген түрінен, *swe bho –ның иеленуші түбірден, *s(e)we –нің рефлексивті есімдігінен, «өзі» (ағылшын тіліндегі «self» сөзінің бастауы) шыққан деп санайды. Нәтижесінде, индоевропалық тайпалық атаулар жиынтығы (немесе индоевропалықтардың эндоними): германдық суэбилер және семнондар, суиондар; кельттік сенеондар; славяндық сербтер және сорбтар; италиялық сабелли, сабини және т.б., сондай-ақ көптеген туыстық атаулар пайда болды. Басты ұғым – «біздің туған-туысқандарымыз», Покорныйдың «von eigener Art», «Gesamtheit der eigenen Leute», «Liebe», «Sippegenossen», «Sippenangehörigen» сияқты сөздерімен сәйкес келеді.

Тарихи география

Самний негізінен Апеннин аймағында жатқан; оны солтүстікке қарай Лациум, оңтүстікке қарай Лукания, батысқа қарай Кампания және шығысқа қарай Апулиямен шекаралаған. Аймақтың бас қалалары Бовайамом, латын тілінде Бовиан деп аталған (қазіргі Божано немесе Бояно) және Малевентум (оскан тілінде Малоентон), кейіннен римдіктер Беневентум деп атаған (қазіргі Беневенто) болды. Самниттер тарихының көп бөлігінде теңізге шығу мүмкіндігі болмады, бірақ қысқа мерзімге Италия жарты аралының екі жағалауының бір бөлігін бақылады. Самниттер кем дегенде төрт тайпадан тұрды: Пентри (ордасы: Бовиан), Карацен (басты қалалары: Клувия, қазіргі Касоли және Юван, оның қираған орындары Торричелла Пелигна мен Монтенеродомо арасында орналасқан), Каудини (ордасы: Каудиум, қазіргі Монтесархио) және Хирпини (басты қалалары: Беневентум, Абеллин, Аквилония). Кейіннен оларға Френтани (ордасы Ларинум, қазіргі Ларино) қосылған болуы мүмкін.

Тарих

Халық туралы ең көне жазба – б.з.д. 354 жылы римдіктермен жасалған шарт, онда олардың шекарасы Лирис өзенімен белгіленген. Ұзақ өтпей Самнит соғыстары басталды; олар б.з.д. 321 жылы рим армиясына қарсы маңызды шайқаста жеңіске жетті, ал олардың билігі б.з.д. 316 жылы римдіктерден алған қосымша пайдалардың нәтижесінде өркендеді. Б.з.д. 290 жылы римдіктер бірнеше қиын шайқастардан кейін самниттердің күшін жоңқылтты. Самниттер – Пирр соғысы кезінде Эпир патшасы Пиррмен одақтасқан итальяндық халықтың бірі. Пирр Сицилияға кеткеннен кейін римдіктер Самниумға шабуыл жасады және Кранита төбелеріндегі шайқаста жеңіліске ұшырады, бірақ Пирр жеңілгеннен кейін самниттер өздерінен-өздері қарсы тұра алмады және Римге бағынды. Кейбір самниттер Екінші Пуний соғысында Ганнибалға қосылып, оған көмектесті, бірақ көпшілігі адал қалды. Самниттер мен басқа бірнеше итальяндық халық римдіктерге қарсы көтеріліп, Рим азаматтығын беруден римдіктер бас тартқаннан кейін Әлеуметтік соғысты (б.з.д. 91–87 жж.) бастады. Соғыс үш жылға жуық созылды және римдіктердің жеңісімен аяқталды. Дегенмен, тағы бір соғыстың алдын алу үшін самниттер мен басқа итальяндық тайпаларға рим азаматтығы берілді. Самниттер Луций Корнелий Суллаға қарсы азаматтық соғыста Популярларды қолдады, бірақ өкінішке орай, Сулла соғыста жеңіске жетіп, Римнің диктаторы болып жарияланды. Сулла өзіне қарсы шыққандардың барлығын жазалауға бұйырды. Римде және бүкіл Италияда мыңдаған адам қатыгездікпен ізделіп, өлтірілді. Самниттер, Популярлардың ең белгілі қолдаушыларының бірі болғандықтан, соншалықты қатаң жазаланды, тіпті «олардың кейбір қалалары қазір ауылдарға айналды, ал кейбіреулері тіпті толық дерлік тастаналды» деп жазылды. Осыдан кейін самниттер тарихта маңызды рөл атқармады және ақырында латын тіліне сіңіп, римдік әлемге ассимиляцияланды.

Самниттер билеушілері

Гай Понтий шамамен б.з.д. 320 жылдары
Геллий Эгнатий шамамен б.з.д. 296 жылы

Рим азаматтары

Понтий Пилат – 26-36 жылдары Римнің Яһудея провинциясының 5-ші префекті.