Кіріспе

Эври (evʁi) — Франциядағы Париждің оңтүстік маңындағы бұрынғы коммуна, Эсон департаментінің префектурасы. 2019 жылдың 1 қаңтарында ол жаңа Эври-Куркоурн коммунасына біріктірілді. Ол Париж орталығынан шамамен [қашықтық көрсетілмеген], 1960 жылдары құрылған Эври-Вилль-Новаль «жаңа қаласының» құрамында орналасқан, оның орталық және ең көп халқы бар коммунасы. Жақын маңдағы маңызды коммуналарға Куркорон, Корбейль-Эссон, Рис-Оранжис, Бретиньи-сюр-Орж және Дравейль жатады.

Атауы

Бастапқыда коммуна Эври-сюр-Сен деп аталды ("Эври Сеның үстінде" деген мағынада). "Эври" атауы галликалық Eburacon немесе Eburiacos атауынан шыққан, яғни "Ебурос елі" (галликалық тайпаның аты), бұл аймақтағы галликалық тайпаның басшысы болған болуы мүмкін, римдіктер Галлияны жаулап алғанға дейін. Жаулап алғаннан кейін атау латын тілінде Apriacum, одан кейін ортағасырлық латын тілінде Avriacum, соңынан Evriacum болып өзгерген. 1881 жылы кәсіпкер Пол Декавильдің өтініші бойынша коммунаның атауы Эври-Петі-Бург деп өзгертілді. Оның өтінішіне себеп – Эвриде орналасқан және сол кезде аймақтағы ең ірі жұмыс беруші болған Ateliers de Petit Bourg қазандықтар зауыты. Зауыт өзінің атын Эври аумағындағы үш ауылдың бірі болған Петі-Бург ауылынан алған. 1965 жылдың 29 маусымында коммунаның атауы "Эври" деп қысқартылды. Эври Париждің қала маңындағы "жаңа қала" болып таңдалды, онда ондаған мың адам тұруы тиіс болды. Сондықтан "Петі-Бург" атауы (қазіргі француз тілінде "кішкентай қалашық" деген мағынаны білдіреді, бірақ этимологтар бұл атаудың шын мәнінде өте ескі галликалық сөздің бұрмалануы екенін және мүлдем басқа мағынасы бар екенін айтады) Эвриде салынатын жаңа, ірі қала үшін тым ескі және сәйкес емес деп есептелді.

Тарих

1965 жылы Эври француз жаңа қалалар бағдарламасының аясында құрылып, қазіргі атауын алды. Бұрын ол «Эври-Пти-Бур» деп аталып, онда бірнеше мың адам ғана тұрған. Эври салынысымен бірге Орли Францияның басты халықаралық әуежайы болып табылды, және Digital, Hewlett Packard, Alstom сияқты көптеген халықаралық компаниялар Эвриде өкілдіктерін ашты. Бірақ Шарль де Голль-Руасси әуежайының кеңеюімен бірге ірі компаниялардың барлығы көшіп кетті, бұл көптеген шағын қызмет көрсету фирмаларының құлдырауына себеп болды. Олардың клиенттері – мыңдаған қызметкерлердің түскі асқа қажеттіліктерін қамтамасыз ететін адамдар еді, олар жұмысынан босатылды немесе қысқартылды. Қазіргі кезде қалған халықаралық компаниялардың арасында Accor мейманхана және қосымша қызметтер фирмасы мен Carrefour супермаркеттер желісі бар. Екеуінің де пошталық адресінде «Cedex» көрсетілгенімен, географиялық тұрғыдан олар Куркуронн қаласында орналасқан. Қала сауда орталығы «Агораны» 235 дүкенге дейін кеңейту арқылы бұл жағдайды түзетуге тырысты, олардың көп бөлігі бірдей тауарларды сатады (54 дайын әйелдер киімі, 14 аяқ киім дүкені, 28 ерлер киімі, 13 балалар киімі, 15 зергерлік дүкен, 9 ұялы телефон дүкені, 9 оптикалық дүкен, 19 мейрамхана мен дәмхана). «Агора» экономикасы да экономикалық дағдарыстан зардап шекті. Барлығы 29 дүкен мен бір мейрамхана бос тұр. Олардың 24-і жоғарғы қабатта орналасқан, ондағы жалдау төменгі қабаттағы дүкендерге қарағанда шамамен екі есе жоғары. Апта ішінде тұрақтар «сағатына» төленетін жүйеге көшті, бұл пойызбен жүретін жұмыскерлердің күндіз тұрақ орындарын толықтыруына кедергі келтіру үшін жасалды, соның салдарынан сауда жасауға келгендерге ыңғайсыздық туды. Демалыс күндері тұрақ тегін. Жергілікті билік тағы бір шара қабылдады – белгілі бір аудандарды «еркін аймақ» деп жариялады, яғни осы аймақтарда жаңадан ашылған кәсіпорындар корпоративтік салықтан босатылады, сонымен қатар көптеген басқа әлеуметтік жеңілдіктер мен көмектер беріледі, бұл Эвриді болашақ кәсіпкерлер үшін тартымды қалаға айналдырады. Әйін Корбинианға арналған Қайта тірілу соборы – 20 ғасырда салынған, шын мәнінде заманауи стильдегі сирек соборлардың бірі (мысалы, Ковентри соборы, 1962 ж. Базиль Спенс, Ливерпульдің қалалық соборы, 1967 ж. Фредерик Гибберд). Собордың жалпы құны 13,72 млн. евроны құрады. Жалпы ауданы 1600 м², биіктігі 34 метр. Онда 1400 адамға сыяды. 1997 жылдың 22 тамызында Папа Иоанн Павел II сапармен келді, және автокөлік тұрақтары Корбейль-Эссоннға дейін реквизицияланғанымен, шақырылған қонақтардан басқа, шараға 500-ден аз адам келді, яғни Эври папаның қатысуымен өткен іс-шарада ең аз көрермен жиналған қала ретінде әлемдік рекордты ұстауы мүмкін. 2003 жылы социалистік мэр Мануэль Вальс (1962 жылдың 13 тамызында Барселонада, Каталонияда, Испанияда туған, 1982 жылы натурализация арқылы француз азаматы болған), сондай-ақ сайлау округінің депутаты (парламент мүшесі) және білікті адвокат (барристер) болатын ол, ескірген 1960 жылдардағы ғимараттарды көптеп бұзуды және жаңадан салынған тұрғын үйлер мен мектептерді жаңартуды көздейтін ауқымды сақтау жоспарын бастады (әсіресе «Пирамидалар» ауданында, бұрынғы Горбалсқа ұқсас). 2006 жылы «Пирамидалар» колледжі 11,43 млн. евроға толық жаңартылды (жаңа мектептің құны) және 571 оқушыны қабылдайды. 2007 жылы Lycée des Loges-те кеңейту және жаңарту жұмыстары басталды. Жұмыс сабақтарды тоқтатпай үш жылға созылуы тиіс болды, ал бюджет 40 млн. евроға белгіленді. «Пирамидалар» ауданындағы Жюль Валлес ауданындағы бірнеше ғимарат бұзылуда. Олардың орнына «төмен қабатты» пәтерлер салынады. Сонымен қатар, студенттер үйі жаңартылуда және қаланың солтүстік шекарасын қала орталығымен байланыстыратын «сауда орталығы» салынуда, бұл RER теміржолына балама ретінде трамвайдың Парижге тікелей қатынас жасауына дайындық болып табылады. 2006 жылдың 31 қаңтарында Сенатта «Prix du Trombinoscope 2005» (баспасөз сыйлығы) марапатында Мануэль Вальс «Жылдың жергілікті өкілі» деп сайланды. 2007 жылғы сайлауда социалистердің ұлттық деңгейдегі жеңілісінен кейін Мануэль Вальс партияда көрнекті орынға ие болды және оған «Le Sarko de la gauche» (сол жақ Саркози) деген лақап ат берілді. 2008 жылғы муниципалдық сайлауда Мануэль Вальс бірінші турда 70,3% дауыспен мэр болып қайта сайланды, бұл оған бірінші турдағы дауыс беруде ең жоғары ұлттық көрсеткішті берді, бұл Эвриді Франциядағы ең қауіпсіз социалистік коммунаға айналдырды. 2011 жылдың 9 қазанында өткен социалистік алғаралық сайлауда президенттікке үміткер ретінде алғашқы ұлттық таныстырылымында Мануэль Вальс 5,63% дауыс жинады. 2012 жылдың 3 маусымында қала кеңесінің ерекше отырысы өтті, онда Мануэль Вальс жаңа социалистік үкіметте Ішкі істер министрі болып тағайындалғаннан кейін мэр лауазымынан кетті. Отырысқа бұрынғы мэр Жак Гияр, сенатор Жан-Пьер Каффе және бұрынғы премьер-министр Лионель Жоспан қатысты. Бірінші орынбасары Франсис Шуа қаланың жаңа мэрі болды. Бірінші орынбасар лауазымын қазір Паком Аджуруви атқарады, ол «Пирамидалар» ауданында туып өскен және қазір Эври сотында адвокат болып жұмыс істейді.

Демография

Эври – Франциядағы екінші жас қала, тұрғындарының орташа жасы 26 жасқа тең. (Жқында Мулхаус қаласы 24 жас орташа жаспен озып кетті.) 2011 жылдың 9 қыркүйегінде 7000 бала қаланың 42 мектебінде оқу жылын бастады, сондай-ақ сегіз қосымша сынып ашылды. Мектеп асханаларында күн сайын 3300-ден астам тамақ дайындалады, ал қала білім беруге 10 миллион евро жұмсады. Оқытушыларды қоспағанда, 3-11 жас аралығындағы балаларға күтім жасау үшін 350 көмекші қызметкер және спорт саласында мамандандырылған жеті қызметкер жұмыс істейді. Эвриде қарттарға арналған үш ғана үй бар, ал халық саны ұқсас қалалармен салыстырғанда кішкентай зират қосымша жерлеулерге жабық. Қазір жерлеу рәсімдері жақын орналасқан Курокорна қаласындағы Гаренн зиратында жүзеге асырылады, онда соңғы кезде крематорий де салынды. Эвриде бес педиатр, сондай-ақ ауруханадағы және екі жеке клиникадағы балалар бөлімшелері бар, бірақ Эври қаласында жерлеу бюролары мен жаназа қызметкерлері жоқ.

Әкімшілік

Эври – Эссон департаментінің префектурасы (орталығы). Ол сонымен қатар Эври округінің ресми орталығы болып табылады, бірақ шындығында су-префектура ғимараттары мен әкімшілігі көршілес Корбейль-Эссонн коммунасында орналасқан. Эври – Эври-Куркуронн кантонының орталығы, ол Эври-Куркуронн коммунасынан тұрады.

Көлік

Өңірлік жылдам транзит RER D желісі Эвриден оңтүстікке қарай екі тармаққа бөлініп, Эври мен Ри-Оранжи коммунасын айналып, бұрылыстан солтүстікке қарай қайтадан бір жолға бірігеді. Эври екі тармақ бойында үш станциямен қызмет көрсетеді: Эври Валь-де-Сен, Эври – Куркоронн орталығы және Ле Бра де Фер. Эври – Куркоронн орталығы және Ле Бра де Фер станцияларын қамтитын желі жаңа қала салынған кезде бірге салынған. Қала батысында А6 тас жолымен, оңтүстігінде 104-ші ұлттық тас жолымен шектеседі, ал солтүстіктен оңтүстікке дейін созылған 7-ші ұлттық тас жол қаланы екіге бөледі. Сена өзені қаланың шығыс шекарасын анықтайды. Кемелердің көлігінің артуына байланысты жақында жаңа порт салынды. Жергілікті автобус желісі Tice операторымен қызмет көрсетеді, оның ішінде 401, 402, 403 және 453, 404, 405, 407, 408, 414, 414D және 415 бағыттары бар. Түнде Эвриден Вильнёв-Сен-Жорж станциясына N135 бағытымен, ал Париж Эст станциясына N144 бағытымен Noctilien желісін пайдалануға болады. Екі станса да RER желісімен байланысты.

Экономика

Accor және Arianespace компанияларының бұрынғы бас кеңсесі мен штаб-пәтері тиісінше Куркоурненде, Эври қаласының жанында орналасқан. Carrefour гипермаркет бөлімшесінің бас кеңсесі де Эвриге жақын Куркоурненде орналасқан.

Саябақтар мен демалыс

Parc du Lac Courcouronnes – Эври-Куркоурнесте орналасқан, жаяу серуендеу жолы мен кішкентай көлі бар салыстырмалы түрде кең саябақ. Онда 1975 жылы сәулетші Пьер Скелези салған әйгілі "Дам дю Лак" – өте үлкен альпинизм қабырғасы орналасқан.

Әр түрлі

Композитор Джоахино Россинидің Эвриде досы Эдмон де Гонкурға жақын елдік резиденциясы болды, ол Древельде Сенаның қарсы жағалауында тұрды. Ол «Севильский шаштарушы» операсының көп бөлігін осы жерде жазды. 1943 жылғы 16 қарашада қарсыласушы Мисак Манучиан Эври теміржол стансасынан бірнеше жүз метр қашықтықта, Сена өзенінің жағалауындағы атыс кезінде тұтқындалды, оның тобы жеңіліп қалғаннан кейін. Оның тұтқындалған орнына ескерткіш қойылған. Соғыстың соңында генерал Паттон Аванштан шығысқа қарай Эври арқылы танктерімен Сенаны кешіп өтті. Эвридің 1944 жылғы 23 тамыздағы босатылу күні Паттон мемориалында жыл сайын тойланады. Ескертпе: Эври-Петти-Бургта АҚШ армиясы Сенаны кешіп өткен жерде генерал Паттон осы жерден Сенаны кешіп өткенін көрсететін тақта болғанымен, Паттонның осы жерден өткені тура емес. Паттонның 3-армиясының бөлімдері 1944 жылғы 26 тамызда Парижден оңтүстікке қарай Сенаны кешіп, Эвриден оңтүстікке қарай 20-30 шақырым жердегі Сенс және Труа қалаларынан өтті. Эври-Петти-Бургтағы понтондық көпір 1944 жылғы 26 тамызда АҚШ-тың 1-армиясының генерал-майоры Дж. Лоутон Коллинз (генерал Кортни Ходжес) басқаруындағы АҚШ-тың VII корпусының құрамына кіретін 238-ші инженерлік-ұрыс батальонымен салынды. Эвриден өткен танктер Паттонның 3-армиясына емес, АҚШ-тың 1-армиясының 3-ші бронетанкті дивизиясына тиесілі. Эври қазіргі заманғы «жаңа қала» болғанымен, оның ауданының 50% саябақтар мен ашық кеңістіктерді құрайды. Басты көшелер өте кең, ағаштарды кездестіруге болады. «Ville Fleurie» (гүлді қала) ұлттық конкурсында Эври «3 гүл» жоғары мәртебесіне ие болды, бұл әдетте ауылдарға беріледі. Қаланың осы жағын қолдау үшін жыл сайын «Balcon Fleuri» (гүлді балкон) байқауы өткізіледі. Әр желтоқсан айында жаңа жылдық әшекейлер үшін ұқсас балкон байқауы ұйымдастырылады. Кейбір адамдар қазіргі заманғы соборды архитектуралық сұлулық деп санайды, ал басқалары оның дизайнын доменді пешке теңейді. Эвриде Еуропалық ғарыш жобасы Ariane, Centre National d'Études Spatiales (CNES) орналасқан.

Туғандық

Эври Англиядағы Лондонның Бексли ауданымен туыс қала. Бұл себебі, бастапқыда Эври басқарушы және атқарушы топқа арналған қала ретінде жоспарланған. Эври сонымен қатар Польшадағы Новый Тарг, Германиядағы Тройсдорф, Никарагуадағы Эстели және Канаданың Квебек провинциясындағы Репентигни қалаларымен туыс. Эври агломерациясы Малидегі Кайес және Газа секторындағы Хан Юниспен туыстық келісімдерге ие. (Maison du Monde, 509, Patio des Terrasses, Эври, мекенжайы Amnesty International филиалымен ортақ.) Шетелдегі байланыстарға соңғы қосылған – Румыниядағы Бозовичимен жасалған «қамқорлық» (godfather) келісімі.

Спорт

Эвриде әр түрлі спорт түрлері бойынша бірнеше клуб жұмыс істейді, мысалы, футболдан (футбол) үшінші дивизион ұлттық лигасында ойнаған «Эври AS» және «Париж Иль-де-Франс», американдық футболдан «Эври корсары», екінші дивизион чемпионатына және кейде ұлттық француз элитасына дейін жеткен; мұз үстіндегі хоккейден үшінші ұлттық дивизионда ойнайтын «Peaux Rouges» және «Солтүстік Оңтүстік Вири Эври Эссон» жеңіл атлетика клубы. Қала 1981 жылы Франция Би федерациясы сияқты ұлттық жарыстарды жиі қабылдап келді. 2001 жылы «Тур де Франс» веложарысының қалалық сахнасы болғандықтан, Франция Гран-присін өткізуге де үміттенеді. 2012 жылдың маусым айында Франция Регби федерациясы (FFR) қазір жабылып қойған Эвридегі «Ris Orangis» ат жарысы трассасының ұлттық регби құрамасының жаңа стадионы үшін таңдалғанын хабарлады. Жаңа стадионда 82 мың орын, жылжымалы шатыр және жылжымалы алаң болуы жоспарланған, ол 133 гектарлық сауда және ойын-сауық кешенінің орталық бөлігінде орналасуы тиіс еді. Алғашқы жоспар бойынша стадион 2017 жылы ашылуы керек еді, бірақ FFR көптеген кешігулерден кейін 2016 жылдың желтоқсанында жобадан бас тартты.