Кіріспе

Ат тұқымы

Пасо-Фино – Испаниядан Кариб теңізіне әкелінген жылқылардан бастау алған, табиғи жүрісі жеңіл ат тұқымы. Пасо аттары тегіс, табиғи, төрт уақытты, бүйірлі қозғалысы үшін құрметті. Олар көптеген жарыс түрлерінде қолданылады, бірақ ең бастысы – жолсеруге өте ыңғайлы. АҚШ-та екі негізгі жылқы тобы "Пасо-Фино" деп аталады: бірі – Пасо-Фино Пуэрто-Риколық, ол Пуэрто-Рикода шыққан. Екіншісі – Колумбия Пасо-Финосы немесе Колумбия Криоллосы деп белгілі, ол Колумбияда дамыған. Екеуі де Испан жылқысынан тараса да, өз елдерінде бір-бірінен тәуелсіз дамыды.

Тарих

Пасо-Фино атауы "нағыз қадам" дегенді білдіреді. Пасо-Фино – Барб, испандық Дженнет және Андалусия жылқыларының қосылысынан пайда болған. Испан жер иелері оларды Пуэрто-Рико мен Колумбиядағы плантацияларда олардың төзімділігі мен ыңғайлы мінуі үшін өсірген. Барлық Пасо жылқылары өз тегін Перу Пасосы, американдық мустангтар және отарлық испан жылқыларының басқа да ұрпақтарымен бөліседі. Пуэрто-Рико және Колумбия жылқылары, сондай-ақ Куба мен басқа тропикалық елдерден шыққан Пасо-Финолар АҚШ-тағы заманауи американдық Пасо-Фино жарыс жылқысын шығару үшін жиі шағылыстырылған. 1493 жылы Христофор Колумб Испаниядан Америкаға жасаған екінші сапарында әскерлерімен, 20 бие және 5 сағысымен Агуада шығанағындағы (қазіргі Аняско) Боринкен аралына қонды және аймаққа Сан-Хуан Баутиста деген ат берді. Содан кейін, 1509 жылдың мамыр айында аралдың алғашқы губернаторы Хуан Понсе де Леон көршілес Ла-Эспаньола (қазіргі Испаниола) аралындағы Эль-Хигуэй деген ранчосынан Пуэрто-Рикоға жылқы әкелді.

Пуэрто-Рикалық Пасо-Фино

Пуэрто-Рико пасо-финосы Кариб теңізіндегі Пуэрто-Рико аралында 500 жылдық отаршылдық кезеңде дамыған. Аралдың географиялық ерекшеліктері және халықтың берік, сенімді, ыңғайлы аттарға деген қалауы осы тұқымның жеке дамуына әкелді. Француз Андрес Педро Ледру 1797 жылғы 17 шілдеде өткен ат жарыстары туралы жазбасында осы аттардың жылдамдығына таңырқанын білдірді, «оларда троты немесе галопы жоқ, бірақ ерекше қарқын (Андадура) бар. Аяқтардың қозғалысын көзбен қадағалау мүмкін емес, соншалықты жылдам». 1849 жылға қарай Пуэрто-Рикода жергілікті аттарды жақсарту мақсатында Paso Fino жарыстары өткізіліп, жеңімпаздары жүлделерге ие болды. 1882 жылы алғашқы жарыс жолы салынды, және әр жарыста Paso Fino және Андадура санаттары ұйымдастырылды. Генетикалық зерттеулерге сәйкес, Пуэрто-Рико пасо-финосы жергілікті криолло (таза тұқымды емес) аттардан шыққан, олар испандық отарлаушылармен аралға әкелінген түрлі иберия тұқымдарының көп жылдық араласуының нәтижесінде пайда болған. Бұл аттар өздерімен бірге «қадамды сақтаушы» мутациялық аллелін алып келді, ол алғаш рет Пуэрто-Рико криоллосы арасында көбейді, себебі олар Пасо-Фино тұқымы аралда құрылғанға дейін ғасырлар бойы тегіс жүру үшін селекцияланды. Шындығында, Пуэрто-Рико криолло аттары бүгінге дейін «қадамды сақтаушы» локусының маңында геномдық іздерді сақтап қалған. Осылайша, мутация 100% болатын Paso Finos осы аралдағы жергілікті таза емес аттардың популяциясынан пайда болған жергілікті тұқым болуы керек, олар кейін жүріс-тұрысын және сыртқы түрін жақсарту үшін таңдалып алынған. Рамирес де Арелланоның сөзіне қарағанда, АҚШ 1898 жылы Пуэрто-Рикоға басып кірген кезде Paso Fino көлік және ауыл шаруашылығы жұмыстарында маңызды рөл атқарды. Манчадо, сол кездегі танымал ат, Кагуас қаласынан Дон Николас Кинонес Кабезудоға тиесілі болды, және оның «өте әдемі болғандықтан, мінген жоқ кезде де қала алаңында өздігінен жүргені» айтылды. 1927 жылы қазіргі Пуэрто-Рико пасо-фино тұқымының ең ықпалды тұқымшысы Дульсе Сюэно Гуаямада дүниеге келді. 1943 жылы Пуэрто-Риконың Paso Fino аттары спорты федерациясы және тұқымдық тізілім құрылды. Дульсе Сюэноның немересі Копита Дон Кью 1943 жылы Федерацияның алғашқы жылдық жарысында жеңіске жетті. 1947 жылы жарық көрген ауыл шаруашылығы альманахинде Густаво А Рамирес де Арельяно «қазіргі уақытта атақты «Дулсе Сюэно» тұқымының ұрпақтары ат иелері қауымдастығынан ең көп атақтар мен кубоктар алған» деп жазды.

АҚШ-тағы импорт және даму

АҚШ-та Пасо-Финоның дамуы 1950 және 1960 жылдары басталды. АҚШ-тағы алғашқы Пасо-Фино аттарын қарулы күштердің мүшелері әкелді, олар Пуэрто-Рикода қызмет еткен кезде жылқы сатып алған. Осы тұқым АҚШ-та өсірілген алғашқы Пасо-Фино аттарының бірі болды. Колумбиялық Пасо аттары Колумбияға сапар шеккен және мал өсіру үшін көптеген жылқы сатып алған шаруаның арқасында АҚШ-қа келді. Ол АҚШ-қа екінші штаммды енгізді. Екі штаммның тазалығын сақтау үшін олар жеке-жеке өсіріледі, сонымен қатар ең жақсы нәтиже алу үшін оларды будандастырады. Бүгінде Paso Fino Horse Association (PFHA) АҚШ-та тіркелген Пасо-Фино аттарын бақылап, реттейді. Ол 1972 жылы "American Paso Finos" деген атпен құрылды, кейіннен қазіргі атына өзгерді. Ол Пуэрто-Рико және Колумбия жылқыларын тіркейді және насихаттайды, ал PFHA аясында екі топ жиі будандастырылды. Колумбиялық жылқылардың саны Пуэрто-Рико жылқыларынан едәуір артық болғандықтан, әр топтың тегін сақтау үшін селекциялық жұмыс жүргізіле бастады. "Троша" деп аталатын диагональды жүріспен жүретін, негізінен колумбиялық тұқымды жылқыларды насихаттау үшін American Trote & Trocha Association құрылды. Троша Пасо-Финоның классикалық бүйірлік жүрісінен өзгеше.

Сипаттамалары

Пасо-Фино көбінесе нәзік мінезді, орташа бірақ денесіне қарағанда күшті болады. Басы дөңгелек, аяқтары таза, арқасы салыстырмалы түрде қысқа, ал құйрық сүйегі анық көрінеді. Жамбас сүйектері қысқа, ал қабыршақтары қатты болады. Пасо-Фино көбінесе қалың жал мен құйрыққа ие. Ол барлық түс нұсқаларында кездеседі және түрлі тұқымдық бірлестіктер тарапынан ешқандай шектеулер жоқ. Пуэрто-Рико Пасо-Финосы ғана жолбарыс көзімен туылады, ол көздің түсін керемет аққызыл, сары немесе жарық қызғылт түске өзгертеді. Екі штаммның да қозғалысы әлдеқандай өзгеше. Пуэрто-Рико Пасо-Финосы нәзік қадамдары үшін бағаланады, ал Колумбия Пасо-Финосы жылдам, поршеньдей қозғалысқа бейім. Бұл - табиғи жігерге және ынтаға толы, "брио" деп аталатын, көбінесе жайлы мінезді жылқы. Пасо-Фино әртүрлі түстерде, өлшемдерде және дене бітімінде кездеседі, бірақ барлық сапалы өкілдерінде төрт уақытты жүріс пен брио кездеседі.

Жүріс-тұрысы

Пасо-Фино көптеген жылқыларға ұқсас, табиғи, тегіс төрт соққылы жақтық қозғалыспен жүреді. Пасо-Финоның колумбиялық және пуэрто-риколық тұқымдары да жаттығу құралдарының көмегінсіз табиғи түрде жақтық қозғалыс жасайды. Пасо-Финоның қозғалыстары әртүрлі деңгейде кеңейтіліп орындалады. Жылқының төрт тұяғы да қозғалғанда жерге жақын орналасқан, ал жерді басып өтетін кезде бірдей биіктікте көтеріледі. Жылқы қандай жылдамдықпен жүрсе де, қозғалыстың тегістігі мінген адамға қозғалмай, аздап жоғары-төмен қозғалатындай сезінуге мүмкіндік береді. Классикалық фино немесе пасо-фино – бұл мүмкіндігінше аз жерді қамтитын, жиналған және жылдам қадамды қозғалыс. Ол жоғары деңгейде жинақталуды қажет етеді. Бұл – жарысқа арналған қозғалыс. Жүру, секіру, жүгіру немесе фино қозғалысының жылдам, тегіс ретінен кез келген бұрылыс, кез келген уақытта дисквалификацияға алып келеді. Пасо корто сәл кеңейтілген және жолдармен жүру кезінде қолданылады. Бұл қозғалыстың жылдамдығы секіру жылдамдығымен салыстыруға болады, бірақ ол әлдеқайда тегіс. Пасо-ларо – бұл жылдам, төрт соққылы жақтық қозғалыс, онда жылқы сапқа немесе баяу жүгіруге тең жылдамдыққа жете алады. Пасо-ларо жылдамдықтың ғана емес, сонымен қатар қадамның айқын кеңейгенін де көрсетеді. Пасо-ларо өте жылдам болуы мүмкін, сағатына 25-30 шақырымға дейін. Тек бірнеше Пасо-Фино ғана классикалық финоны орындай алады, бірақ көпшілігі басқа қозғалыстарды оңай орындайды. Қозғалыстың дұрыстығы қазіргі заманғы стандарттар бойынша өте маңызды, сондықтан төрт соққылы, тегіс қозғалысы бар жылқылар кәсіби тұқымдық жұмыстар үшін артықшылыққа ие.

Қолданылуы

Пасо-фино жылқысы универсалды және көптеген жарыс түрлерінде қолданылады. Олардың тек осы тұқымға арналған аттар көрмелері бар, сонымен қатар барлық тұқымдық жарыстарда, мысалы, жолсеру және төзімділік сынақтарында, керу және гимнастикада да қатысады.