Кіріспе
Видео ойын франшизасы, 2001 жылдан 2008 жылға дейін «Лара Крофт: Томб Рейдер» деп аталған видео ойындар сериясы – британдық видео ойын әзірлеушісі Core Design жасаған әрекет-қимыл видео ойындар сериясынан туындаған медиа франшиза. Франшиза қазіргі уақытта CDE Entertainment-ке тиесілі; бұрын Eidos Interactive-ке тиесілі болған, содан кейін 2009 жылы Square Enix Eidos компаниясын сатып алғаннан кейін Square Enix Europe-қа, ал 2022 жылы Embracer Group Eidos компаниясымен бірге интеллектуалдық меншікті сатып алғанға дейін тиесілі болды. Франшизаның орталық тұлғасы – жоғалған артефакттарды іздеп, әлемді шарлап, қауіпті қабірлер мен қираған орындарға еніп жүретін британдық археолог Лара Крофт. Ойын процесі көбінесе зерттеу, жұмбақтарды шешу, тұзақтарға толы қауіпті ортада навигация жасау және жаулармен күресуге бағытталған. Франшиза үшін фильмдер, комикстер және романдары сияқты қосымша медиа әзірленді. Бірінші «Tomb Raider» ойынының әзірлеуі 1994 жылы басталды; ол екі жылдан кейін жарық көрді. Оның сыншылар тарапынан мақталуы және коммерциялық сәттілігі Core Design-ді келесі төрт жыл бойы жыл сайын жаңа ойын шығаруға итермеледі, бұл қызметкерлерге үлкен жүк болды. Алтыншы ойын, «Tomb Raider: The Angel of Darkness», даму кезінде қиындықтарға тап болды және шығарылғанда сәтсіздікке ұшырады. Бұл Eidos-ті даму міндеттерін Crystal Dynamics-ке жүктеуге мәжбүр етті, ол содан бері серияның негізгі әзірлеушісі болып табылады. Басқа да әзірлеушілер негізгі ойындардың спин-оффтары мен порттарына үлес қосты. 2022 жылға қарай «Tomb Raider» ойындарының бүкіл әлем бойынша 95 миллионнан астам данасы сатылды, ал франшизаның өзі 2002 жылға қарай 1,2 миллиард долларға жуық кіріс әкелді. Серия сыншылар тарапынан жағымды бағаланды, Лара Крофт ең танымал видео ойын кейіпкерлерінің біріне айналды, марапаттар жеңіп алды және «Game Walk of Fame» мен «Guinness World Records» кітаптарына енді.
the video game series
Tomb Raider, known as Lara Croft: Tomb Raider from 2001 to 2008, is a media franchise that originated with an action adventure video game series created by British video game developer Core Design. The franchise is currently owned by CDE Entertainment; it was formerly owned by Eidos Interactive, then by Square Enix Europe after Square Enix's acquisition of Eidos in 2009 until Embracer Group purchased the intellectual property alongside Eidos in 2022. The franchise focuses on the fictional British archaeologist Lara Croft, who travels around the world searching for lost artefacts and infiltrating dangerous tombs and ruins. Gameplay generally focuses on exploration, solving puzzles, navigating hostile environments filled with traps, and fighting enemies. Additional media has been developed for the franchise in the form of film adaptations, comics and novels. Development of the first Tomb Raider began in 1994; it was released two years later. Its critical and commercial success prompted Core Design to develop a new game annually for the next four years, which put a strain on staff. The sixth game, Tomb Raider: The Angel of Darkness, faced difficulties during development and was considered a failure at release. This prompted Eidos to switch development duties to Crystal Dynamics, which has been the series' primary developer since. Other developers have contributed to spin off titles and ports of mainline entries. Tomb Raider games have sold over 95 million copies worldwide by 2022. while the entire franchise generated close to $1.2 billion in revenue by 2002. The series has received generally positive reviews from critics, and Lara Croft has become one of the most recognisable video game protagonists, winning accolades and earning places on the Walk of Game and Guinness World Records.
Атаулары
Алғашқы алты Tomb Raider ойынын Core Design, Eidos Interactive компаниясына тиесілі британдық бейне ойынды әзірлеу компаниясы жасады. 2003 жылы серияның алтыншы ойыны ара-жібір пікірлерге ие болғаннан кейін, әзірлеу американдық Crystal Dynamics студиясына берілді, және олар содан бері негізгі серияны жүргізіп келеді. 2018 жылы PlayStation 4, Xbox One және Microsoft Windows платформаларында бүкіл әлемде жарық көрді. Осы нұсқаға негізделген аркадалық ойын 2018 жылы Еуропада Bandai Namco Amusement компаниясымен шығарылды. 2015 жылы мобильді құрылғыларға арналған "Лара Крофт: Релик Рун" деп аталатын шексіз жүгіру платформасы жарық көрді.
Ауыстырылған ойындар
2003 жылы "Қараңғылық періштесі" шыққаннан кейін, Core Design франшиза бойынша тағы үш жыл жұмыс істеді, бірақ сол кезеңде дамытылып жатқан екі жоба да тоқтатылды. "Жоғалған Иелік" деп аталатын жалғасы сол жылы алдын ала дамытылып жатты, алайда "Қараңғылық періштесіне" кері байланыстың жағымсыз болуы оның және кең ауқымды трилогияның жойылуына себеп болды. Eidos жобаны тоқтатуды сұрады. Қызметкерлер Eidos компаниясы франшизаны басқа әзірлеушілерге беруге ниеттенбегенін мәлімдеді.
Лара Крофт
[[Файл:ClassicLaraCroft.jpg|alt=Қоңыр шашы бар әйелдің компьютерде жасалған суреті, денесі оңға қарап тұр, ал басы төмен қарап, жерге бұрылған. Сол қолы жарақат алған иығына тиесілі. Ол кірлі ақ көйлек, жыртылған жасыл шалбар және қара бут киген. Денінде матамен жабылған бірнеше сызаттар бар. Әйелдің оң қолында садақ бар.|thumb|Видео ойын сериясындағы Лара Крофттың әртүрлі нұсқалары. Киімдері мен дене бітіміне көп рет өзгеріс енгізілгеніне қарамастан, оның беті мен шашы көбінесе сақталған. Amazon-ның видео ойын франшизасы үшін. Бұл бейне ойын мен фильмнің Marvel кинематографиялық ғаламы сияқты өзара байланысты әлемде біріктірілетіні туралы да хабарланды.]
Жалғастығы
Оның алғашқы оқиғаларының жағдайы, сондай-ақ оқиғалардың себептері, үзділіктікке қарай өзгереді. Алғашқы нұсқаларда ол Гималайда құлаған ұшақта болады: қиындықтарға қарамастан, өркениетке қайта оралу жолы оның ересек өміріне, қаһармандық және қазына іздеуге бастайды. Оның жасалуына қатысқандардың бірі – Тоби Гард, ол негізінен Лара Крофт кейіпкерін жасауға жауапты болды. Гард бастапқыда кейіпкерді ер адам ретінде көріп, бірақ компанияның негізін қалаушы Джереми Хит Смит оның Индиана Джонстың көшірмесі болып көрінетінінен қорқып, кейіпкердің жынысын өзгертуге мәжбүрледі. Оның дизайны дамудың алғашқы кезеңдерінде бірнеше рет қайта қаралып, түзетілді. Осы себепті, сондай-ақ, сериалдың мүмкіндіктерін толық пайдаланғанын сезінгендіктен, жасаушылар кейіпкерді өлтіруге тырысты. Бірақ бұл жоспар орындалмады, және бесінші ойын жасалса да, команда оның жасалуына толыққанды көңіл бөлмегенін мәлімдеді.
Кристалл динамикасы және Легенда трилогиясы (2003-2008)
"The Angel of Darkness" ойынына сын-тексерулердің күшті әсерінен кейін, Eidos Tomb Raider сериясын Core Design студиясынан алып, басқа еншілес студияға беруге шешім қабылдады. 2003 жылы келесі ойынның өндірісі Legacy of Kain сериясымен танымал болған Crystal Dynamics студиясына тапсырылды. "Legend" ойыны аяқталған соң, команда серияның он жылдығын тойлау үшін түпнұсқа ойынды жаңартпақ болды, оның ортасын қайта жасап, оқиғасын "Legend" ойынының оқиғалары мен геймплейіне сәйкес етіп өзгертті. Ойынды қайта іске қосылғаннан кейін бірнеше ай өткен соң, кейін "Rise of the Tomb Raider" деп аталған жалғасы жасалып жатыр. "Shadow" ойынын Eidos Montréal студиясы жасады, ал Crystal Dynamics Marvel's Avengers ойынын аяқтаған кезде екінші деңгейде қолдау көрсетті. Ойын Лараның өмірбаяндық тарихына нүкте қойды. "Shadow" ойынының барлық 7 DLC-ін қамтитын "Definitive Edition" нұсқасы 2019 жылдың қараша айында жарық көрді.
Диверсификация және Embracer Group сатып алу (2021 жылдан қазіргі уақытқа дейін)
Survivor трилогиясы аяқталғаннан кейін Crystal Dynamics және Eidos Montréal Marvel жобаларымен айналысты, сондықтан бірнеше жыл бойы Tomb Raider ойындары жарық көрмеді. Crystal Dynamics жағдайында Marvel's Avengers қолдауы 2023 жылға дейін жалғасты. 2021 жылы Legendary Television және DJ2 Entertainment Netflix үшін Shadow of the Tomb Raider оқиғаларынан кейін өтетін аниме сериалын жариялады. Сериалдың атауы Tomb Raider: The Legend of Lara Croft деп белгіленді және 2024 жылы шығуы күтілуде. Embracer Group 2022 жылдың мамыр айында 300 миллион долларға Square Enix Europe активтерін, оның ішінде Crystal Dynamics және Tomb Raider франшизасын сатып алды. Студия 2022 жылы келесі басты Tomb Raider ойынын "уақыт желісін біріктіретін" және барлық үш серияның элементтерін, соның ішінде Core Design еңбектерін үйлестіретін ойын ретінде жариялады. Осы уақыт желісінде Лара тәжірибелі саяхатшы болады. Бұл бөлім Unreal Engine 5 қозғалтқышында жасалады және Amazon Games баспасынан шығады. Tomb Raider Reloaded мобильдік ойыны 2023 жылы Square Enix London Mobile баспасынан жарық көрді. Түпнұсқа Core Design Tomb Raider сериясының алғашқы үш ойынының жаңартылған нұсқаларынан құралған Tomb Raider I–III Remastered жинағы 2024 жылдың ақпан айында Nintendo Switch, PlayStation 4, PlayStation 5, Windows, Xbox One және Xbox Series X/S платформалары үшін шығарылды.
Музыка
Tomb Raider-дің бастапқы тақырыбын Натан МакКри жазған. Лара Крофт кейіпкері туралы Гардпен әңгімелескеннен кейін ол бастапқы тақырыптық музыканы құрады. Шабыт көзі ретінде классикалық ағылшын музыкасын пайдалануға шешім қабылдаған ол, тақырып әні үшін қарапайым нәрсе жасауға бекінді. Оның қарапайымдылығы әнді қайта өңдеуді және оркестрге беруді жеңілдетті. Бірінші үш Tomb Raider ойыны бойынша жұмысы үшін оған минималды талаптар қойылды, ал Tomb Raider III үшін ол компаниядан кеткендіктен, ойынды тәуелсіз мердігер ретінде жасады.
Tomb Raider Engine (19942000)
Алғашқы Tomb Raider арнайы құрастырылған ойын қозғалтқышын пайдаланды, себебі сол кезде Core Design-ға қолжетімді басқа баламалы қозғалтқыштар команданың көзқарасын іске асыру үшін жеткілікті әмбебап болмады. Ойын қозғалтқышын Пол Дуглас жасаған, ол ойынның жасанды интеллектын (AI) және үш өлшемді (3D) графигін басқарды. 3D ойынды таңдауға команда Doom сияқты бірінші тұлғадан ату ойындарымен салыстырғанда осы типтегі ойынның жеткіліксіз дамығаны себеп болды. Оның 3D стилі AI және камераны басқару сияқты көптеген элементтерді жүзеге асыруды қиын етті. Тағы бір ерекшелік – сол кездегі басқа 3D әрекет-қимыл ойындарынан айырмашылығы, ойын деңгейлері көп қабатты болды, олар көбінесе жалпақ еден жүйесімен шектелген. Лараның қозғалыстары қолмен анимацияланып, үйлестірілді, қозғалыс түсіру технологиясы қолданылмады. Бұл команда Лараның қозғалысында біркелкілік сақтауды қалағандықтан жасалды, ал сол кездегі қозғалыс түсіру технологиясы мұны қамтамасыз ете алмады.
Мәдени әсері
Лара Крофт кейіпкері де, «Томб Рейдер» франшизасының идеялары да 1996 жылы алғашқы ойынның шығуынан бері тақырыптық және танымалдылық тұрғысынан өзгеріп дамыды. 2013 жылғы жаңадан іске қосылған ойын 11 миллион дана сатылып, бүгінгі күнге дейін ең табысты «Томб Рейдер» ойыны атанды. Ойындардың табысына қоса, 2001 жылғы фильм адаптациясы 275 миллион долларлық табыс әкелді, бұл 2010 жылы «Персия ханзадасы: Уақыт құмы» басып өткенге дейін бейне ойыннан жасалған ең табысты фильм болды. Сондай-ақ, 2001 жылғы фильмнің тұсаукесер аптасындағы кассалық жиынтығы (47,7 млн АҚШ доллары) 1986 жылғы «Чужие» фильмінен бері әйел басты рөлде ойнаған әрекет фильмдері үшін рекордты көрсеткішті құрады. 2020 жылы «Томб Рейдер» Ұлыбританияның классикалық бейне ойындарын құрметтеу үшін Royal Mail басып шығарған пошта маркаларының сериясында пайда болды. Лара Крофт кейіпкері де үлкен танымалдылыққа ие болды, ол ерлер басым бейне ойын нарығында алғаш рет пайда болған кезде ерекше көзге түсіп, бүкіл серия тарихы бойында да ерекшелігін сақтап келеді.