Кіріспе

Кіріспе мақала

Гаудж теориясы – физикадағы теорияның бір түрі. «Гаудж» сөзі өлшеу, қалыңдық, аралық қашықтық (мысалы, теміржол рельстеріндегідей) немесе белгілі бір параметр бойынша бірліктер саны (матаның дюймына түсетін тігістер саны немесе фунт оқ-дәрідегі қорғасын шарларының саны) мағынасын білдіреді. Қазіргі заманғы теориялар физикалық күштерді өрістер арқылы сипаттайды, мысалы, электромагниттік өріс, гравитациялық өріс және элементар бөлшектер арасындағы күштерді сипаттайтын өрістер. Бұл өріс теорияларының жалпы ерекшелігі – негізгі өрістерді тікелей өлшеу мүмкін емес; алайда, зарядтар, энергиялар және жылдамдықтар сияқты кейбір байланысты шамаларды өлшеуге болады. Мысалы, қорғасын шардың диаметрін өлшеу мүмкін емес, бірақ бір фунтты құру үшін қанша бірдей қорғасын шар қажет екенін анықтауға болады. Шарлардың саны, қорғасынның тығыздығы және диаметрінен шардың көлемін есептеу формуласын қолдану арқылы бір қорғасын шардың диаметрін жанама түрде анықтауға болады. Өріс теорияларында байқауға болмайтын өрістердің әртүрлі конфигурациялары бірдей байқалатын шамаларға әкелуі мүмкін. Мұндай өрістің бір конфигурациясынан екіншісіне жасалатын түрлендіру – гаудж түрлендіруі деп аталады; өріс түрлендірілгеніне қарамастан өлшенетін шамалардың өзгермеуі – гаудж инварианттығы деп аталатын қасиет. Мысалы, егер қорғасын шарларының түсін өлшеп, түсін өзгерткенде де бір фунтқа бірдей шарлар сыйып жатса, онда «түс» қасиеті гаудж инварианттығын көрсетеді. Өріс түрленуі кезінде кез келген инварианттылық симметрия саналатындықтан, гаудж инварианттығы кейде гаудж симметриясы деп аталады. Жалпы, гаудж инварианттығы қасиетіне ие кез келген теория гаудж теориясы деп есептеледі. Мысалы, электромагнетизмде электр өрісі E және магнит өрісі B байқалатын болса, ал V («кернеу») және A (векторлық потенциал) потенциалдары байқалмайды. V-ге тұрақты санды қосу арқылы жасалатын гаудж түрлендіруі кезінде E немесе B-де байқалатын өзгеріс болмайды. 1920 жылдары кванттық механиканың пайда болуымен және кванттық өріс теориясының дамуымен гаудж түрлендірулерінің маңызы арта түсті. Гаудж теориялары физика заңдарын шектейді, өйткені гаудж түрлендіруінен туындаған барлық өзгерістер байқалатын шамалар тұрғысынан жазылғанда бір-бірін жоюы керек. 20 ғасыр бойы физиктер барлық күштердің (негізгі өзара әрекеттесулердің) жергілікті гаудж симметриялары жүктеген шектеулерден туындайтындығын біртіндеп түсінді, мұнда түрлендірулер кеңістік пен уақыттың әртүрлі нүктелерінде өзгереді. Көбінесе шашырау теориясы үшін қолданылатын бөлшектер кванттық өріс теориясы күштерді күшті таратушы бөлшектер арқылы сипаттайды, олар гаудж бозондары деп аталады. Бұл бөлшектердің сипаты гаудж түрлендірулерінің сипатымен анықталады. Бұл күш-жігердің нәтижесі – Стандартты модель, гравитациядан басқа барлық негізгі өзара әрекеттесулерді дәл болжайтын кванттық өріс теориясы.

Тарих және маңызы

Гаузельдік симметрияға ие болған ең алғашқы өріс теориясы – 1864–65 жылдары Максвеллдің электродинамиканы тұжырымдауы болды («Электромагниттік өрістің динамикалық теориясы»). Бұл симметрияның маңыздылығы алғашқы тұжырымдамаларда назардан тыс қалды. Сол сияқты, Хилберт Эйнштейннің жұмысын аяқтаған кезде, Эйнштейннің жалпы салыстырмалылық теориясының теңдеулерін кез келген координаттардың өзгеруіне қатысты симметрияны постулаттау арқылы шығарды. Кейіннен, Эйнштейннің жалпы салыстырмалылық теориясындағы жетістіктеріне шабыттанған Герман Вейл 1919 жылы масштабтың немесе «гаузельдің» (теміржолдардың әртүрлі рельс кеңдігінен шабыттанған термин) өзгеруіне қатысты инварианттылық электромагнетизмнің жергілікті симметриясы болуы мүмкін деп болжады (кейін қате екені анықталды). Вейлдің таңдаған гаузелі дұрыс болмаса да, «гаузель» атауы осы тәсілге қалып қойды. Кванттық механика дамығаннан кейін Вейл, Фок және Лондон масштаб факторын толқын фазасының өзгеруімен алмастырып, оны электромагнетизмге сәтті қолданды, осылайша гаузель таңдауларын өзгертті. 1954 жылы Чэнь Нинг Янг және Роберт Миллс мықты ядролық күштерді сипаттау мақсатымен гаузельдік симметрияны математикалық тұрғыдан жалпылады. Бұл идея, Янг–Миллс теориясы деп аталды, кейіннен әлсіз күштің кванттық өріс теориясында және электромагнетизммен бірігуінде, электрәлсіз теорияда қолданылды. Гаузельдік теориялардың физика үшін маңыздылығы – электромагнетизмнің, әлсіз күштің және күшті күштің кванттық механикалық мінез-құлқының сипаттамасын беру үшін бірыңғай базаны ұсынудағы олардың үлкен жетістіктерінен туындайды. Стандартты модель деп аталатын бұл гаузельдік теория табиғаттың төрт негізгі күшінің үшеуіне қатысты эксперименттік болжамдарды дәл сипаттайды.

Электромагнетизм

Тарихи тұрғыдан алғанда, өлшегіш симметрияның алғаш рет ашылғаны классикалық электромагнетизм болды. Статикалық электр өрісі кеңістіктегі әрбір нүктеде анықталатын электр потенциалы (вольт, V) арқылы сипатталады, ал практикалық жұмыстарда Жер физикалық нүкте ретінде қабылданады, ол потенциалдың нөлдік деңгейін анықтайды немесе «жер» болып табылады. Бірақ физикалық өлшемдерде тек потенциалдардың айырмасы ғана маңызды, сондықтан вольтметрде екі зонд болуы керек және ол тек олардың арасындағы кернеу айырмасын көрсете алады. Сондықтан, Жерге қатысты емес, басқа стандартқа қатысты барлық кернеу айырмаларын анықтауға болады, бұл тұрақты смещеніеге (offset) әкеледі. Егер потенциал V Максвелл теңдеулерінің шешімі болса, онда осы өлшегіш түрлендіруден кейін жаңа потенциал V’ да Максвелл теңдеулерінің шешімі болады және ешқандай эксперимент бұл екі шешімді ажырата алмайды. Басқаша айтқанда, электр және магнетизмді басқаратын физика заңдары (яғни Максвелл теңдеулері) өлшегіш түрлендірулерге инвариантты. Максвелл теңдеулері өлшегіш симметрияға ие. Статикалық электрден электромагнетизмге көшу кезінде, екінші потенциал пайда болады – магниттік векторлық потенциал A, ол да өлшегіш түрлендірулерге ұшырауы мүмкін. Бұл түрлендірулер жергілікті болуы мүмкін. Яғни, V-ге тұрақты қосудың орнына, кеңістік пен уақыттың әртүрлі нүктелерінде әртүрлі мәндерді қабылдайтын функцияны қосуға болады. Егер A да белгілі бір сәйкес тәсілдермен өзгертілсе, онда бірдей E (электр) және B (магниттік) өрістер пайда болады. E және B өрістері мен V және A потенциалдары арасындағы егжей-тегжейлі математикалық байланыс «Өлшегішті орнату» мақаласында келтірілген, сондай-ақ өлшегіш түрлендірудің нақты сипаттамасы да берілген. Маңыздысы – өрістер өлшегіш түрлендіру кезінде өзгермейді, сондықтан Максвелл теңдеулері орындалады. Өлшегіш симметриясы зарядтың сақталуымен тығыз байланысты. Егер зарядтың сақталуын уақытша бұзуға болатын процесс болса, мысалы, q зарядын кеңістіктегі 1 нүктесінен 2 нүктесіне жылжытып, содан кейін жою, онда бұл процесс энергияның сақталуымен үйлесімді болуы мүмкін. Мысалы, зарядты жасау үшін E1 = qV1 энергиясы қажет, ал жою үшін E2 = qV2 энергиясы босатылады деп есептеуге болады, себебі qV – зарядтың белгілі бір нүктеде болуынан электр өрісінде сақталатын қосымша энергияны көрсетеді. Бөлшектің өмір сүру уақытынан тыс уақытта энергияның сақталуы орындалады, өйткені бөлшектің жасалуы мен жойылуынан босатылған энергияның таза мөлшері (qV2 – qV1) бөлшекті 1 нүктесінен 2 нүктесіне жылжыту кезінде атқарылған жұмысқа тең (qV2 – qV1). Бірақ бұл сценарий энергияны сақтауды қамтамасыз етеді, бірақ өлшегіш симметрияны бұзады. Өлшегіш симметриясы физика заңдарының түрлендіру кезінде инвариантты болуын талап етеді, яғни ешқандай эксперимент абсолюттік потенциалды электрлік «жер» сияқты сыртқы нүктеге сілтеме жасамай өлшеуге мүмкіндік бермеуі керек. Бірақ E1 = qV1 және E2 = qV2 энергиясын жасау және жою үшін ұсынылған ережелер экспериментке q зарядын кеңістіктегі белгілі бір нүктеде жасау үшін қажетті энергияны салыстыру арқылы абсолюттік потенциалды анықтауға мүмкіндік береді. Сонымен, егер өлшегіш симметриясы орындалса және энергия сақталса, онда заряд та сақталуы керек.

Жалпы салыстырмалылық теориясы

Жоғарыда талқыланғандай, классикалық (яғни, кванттық механикалық емес) жалпы салыстырмалылық теориясының өлшеу түрлендірулері – кез келген координаттық түрлендірулер. Техникалық тұрғыдан алғанда, түрлендірулер обратты болуы керек, сондай-ақ түрлендірудің өзі де, оның обраты да тегіс болуы тиіс, яғни, кез келген ретте дифференциалдануға мүмкіндік беруі керек.

Физика теориясындағы симметрияның мысалы: аудару инварианттылығы

Координаттық өзгерістерге байланысты кейбір жаһандық симметриялар жалпы салыстырмалылық теориясы мен өlçегіш ұғымына дейін туындаған. Мысалы, Галилей мен Ньютон аударма инварианттылығы түсінігін енгізді, бұл Аристотельдің кеңістіктегі әртүрлі орындар, мысалы, Жер мен аспан, әртүрлі физикалық ережелерге бағынады деген ойынан қадам алға жылжу болды. Мысалы, бір бақылаушы Жердегі сутек атомының қасиеттерін, ал екіншісі Ай бетінде (немесе ғаламның кез келген басқа жерінде) зерттегенде, олардың сутек атомдарының қасиеттері толықтай бірдей екенін анықтайды. Егер бір бақылаушы сутек атомын бүгін, ал екіншісі 100 жыл бұрын (немесе өткеннің кез келген уақытында немесе болашақта) зерттесе, екі тәжірибе де толықтай бірдей нәтижелер береді. Сутек атомының қасиеттерінің осы қасиеттер зерттелген уақыт пен орынға қатысты өзгермейтіні аударма инварианттылығы деп аталады. Екі түрлі жастағы бақылаушыларды еске түсірейік: олардың тәжірибелеріндегі уақыт 100 жылға ығысады. Егер ескі бақылаушы тәжірибе жасаған уақыт t болса, қазіргі тәжірибе уақыты t+100 жыл болады. Екі бақылаушы да физиканың бірдей заңдарын ашады. Алыстағы галактикалардағы сутек атомдарынан шыққан жарық миллиардтаған жылдар бойы ғарыш арқылы саяхаттап, Жерге жете алады, сондықтан мұндай бақылаулар Ұлы жарылысқа дейінгі кезеңдерді қамтиды және физика заңдарының әрқашан бірдей болғанын көрсетеді. Басқаша айтқанда, егер теорияда уақыт t-ні t+100 жылға (немесе кез келген басқа уақыт ығысуына) өзгертсек, теориялық болжамдар өзгермейді.

Симметрияның тағы бір мысалы: кездейсоқ координаттық түрлендірулер кезіндегі Эйнштейн өрісі теңдеуінің инварианттылығы

Эйнштейннің жалпы салыстырмалылық теориясында x, y, z және t сияқты координаттар, аудармалар, айналулар және т.б. сияқты жаһандық түрлендірулердің салыстырмалылығында ғана емес, толығымен ерікті болады. Сондықтан, мысалы, уақыт өлшемдері бар кез келген ерікті ереже бойынша жаңа уақыт координатасын анықтауға болады, бірақ Эйнштейн теңдеулері сол күйінде қалады. Кез келген координаттық түрлендіруде теңдеу түрінің өзгермейтініне жалпы коварианттылық деп аталады, ал осы қасиетке ие теңдеулер ковариантты түрінде жазылған болып есептеледі. Жалпы коварианттылық – өлшегіш инварианттылығының ерекше жағдайы. Максвелл теңдеулерін де жалпы ковариантты түрде жазуға болады, ол Эйнштейннің өріс теңдеуі сияқты, жалпы координаттық түрлендірулерге қатысты инвариантты болып табылады.

Кванттық электродинамика

Кванттық механиканың пайда болуына дейін, гаузерлік симметрияның жалғыз белгілі мысалы электромагнетизмде кездесетін, ал тұжырымдаманың жалпы маңызы толыққанды түсінілмеген еді. Мысалы, E және B өрістері немесе V және A потенциалдары негізгі шамалар болып табылатыны нақты болмады; егер бұлар болса, онда өлшегіш түрленулерді математикалық амалдан артық деп санауға болмайтын еді.

Ахаронов пен Бомның эксперименті

Кванттық механикада электрон сияқты бөлшекті де толқын ретінде сипаттауға болады. Мысалы, егер электрондармен қос саңылау эксперименті жүргізілсе, толқынға ұқсас интерференциялық сурет байқалады. Электронның екі саңылаудан өтетін толқын бөліктерінің бір-бірімен фазада болатын жерлерде анықталу ықтималдығы жоғары болады, нәтижесінде конструктивті интерференция пайда болады. Электрон толқынының жиілігі жеке электрон бөлшегінің кинетикалық энергиясымен кванттық механикалық қатынас арқылы байланысты: E = hf. Егер осы экспериментте электрлік немесе магниттік өрістер болмаса, электронның энергиясы тұрақты болады, мысалы, эксперименттің орталық осінде, симметрия бойынша толқынның екі бөлігі фазада болатындықтан электронды анықтаудың жоғары ықтималдығы болады. Бірақ енді эксперименттегі электрондар электрлік немесе магниттік өрістердің әсеріне түседі деп есептейік. Мысалы, егер электр өрісі осьтің бір жағына ғана әсер етсе, онда эксперимент нәтижесі өзгереді. Сол жақтан өтетін электрон толқынының бөлігі басқа жиілікпен тербеледі, себебі оның энергиясына -eV қосылды, мұнда -e электрон заряды, ал V – электр потенциалы. Эксперимент нәтижесі өзгеше болады, өйткені электрон толқынының екі бөлігі арасындағы фазалық қатынастар өзгерді, сондықтан конструктивті және деструктивті интерференция орындары бір жаққа немесе екінші жаққа қарай ығысады. Бұл жерде электр өрісі емес, электр потенциалы болып табылады, және бұл кванттық механикада өрістер емес, потенциалдардың негізгі маңызға ие екендігінің көрінісі.

Потенциалдармен түсіндірме

Тіпті, зарядталған бөлшектер ешқандай басқа өріске түспесе де, потенциалдар өзгерген кезде эксперимент нәтижесі өзгеше болуы мүмкін. Мұндай жағдайдың бір мысалы – Ахаронов-Бом эффектісі, суретте көрсетілген. Бұл мысалда, соленоидты қосу оның ішінде ғана магнит өрісі B пайда болуына себеп болады. Бірақ соленоид электронның ішкі бөлігі арқылы өте алмайтындай етіп орналастырылған. Егер өрістер негізгі шамалар деп есептесек, эксперимент нәтижесі өзгермейді деп күтуге болар еді. Бірақ шындығында, нәтижелер өзгеше, себебі соленоидты қосу электрондар өтетін аймақтағы A векторлық потенциалын өзгертті. Енді V және A потенциалдары негізгі екендігі, ал E және B өрістері емес екендігі анықталғандықтан, V және A-ны өзгертетін калибровкалық түрлендірулердің тек математикалық құрал емес, нақты физикалық маңызы бар екенін көреміз.

Өлшегіштің инварианттылығы: эксперименттердің нәтижелері потенциалдар үшін өлшегіштің таңдалуына тәуелсіз

Бұл тәжірибелерде нәтижеге әсер ететін жалғыз шама – электрон толқынының екі бөлігі арасындағы фаза айырмашылығы. Электрон толқынының екі бөлігін кішкентай сағаттар ретінде елестетіп көріңіз, олардың әрқайсысында бір ғана тіл бар, ол өз фазасын қадағалап, шеңбер бойымен айналады. Бұл бейнелеу кейбір техникалық егжей-тегжейді назардан тыс қалдырғанмен, мұндағы маңызды физикалық құбылыстарды сақтайды. Егер екі сағаттың да жылдамдығы бірдей мөлшерде арттырылса, олардың арасындағы фазалық қатынас өзгермейді және тәжірибелердің нәтижелері сол күйінде қалады. Одан да артығы, әрбір сағаттың жылдамдығын тұрақты мөлшерде өзгертудің қажеті жоқ. Біз әрбір сағаттың тілін θ шамасына қарай өзгерте аламыз, мұнда θ кеңістіктегі орнына және уақытқа байланысты болуы мүмкін. Бұл тәжірибе нәтижесіне ешқандай әсер етпейді, себебі электронның орналасуын соңғы бақылау бір ғана нүктеде және бір ғана уақытта жүзеге асырылады, сондықтан әрбір электронның «сағатындағы» фазалық өзгеріс бірдей болады және екі әсер бір-бірін жояды. Бұл – өлшегіш түрлендірудің тағы бір мысалы: ол жергілікті және тәжірибелердің нәтижелерін өзгерте алмайды.

Қорытынды

Қорыта айтқанда, калибрлік симметрия кванттық механика контекстінде толық маңызға ие болады. Кванттық механиканы электромагнетизмге, яғни кванттық электродинамикаға қолдануда, калибрлік симметрия электромагниттік және электрондық толқындардың екеуіне де қолданылады. Бұл екі калибрлік симметрия шын мәнінде тығыз байланысты. Мысалы, егер электрондық толқындарға θ калибрлік трансформациясы қолданылса, электромагниттік толқындарды сипаттайтын потенциалдарға да сәйкес трансформация қолданылуы тиіс. Кванттық электродинамиканы қайта нормаланатын теорияға айналдыру үшін калибрлік симметрия қажет, яғни физикалық өлшенетін барлық шамалардың есептелген болжамдары шекті болуы керек.

Гаузерлік симметриялардың түрлері

Жоғарыдағы бөлімде электронды кішкентай сағат ретінде сипаттау, шындығында, электрон фазаларының қалай қосылатыны және азайтылатынына қатысты математикалық ережелердің айғағы болып табылады: олар қалыпты сандар ретінде қарастырылады, бірақ егер есептеу нәтижесі 0≤θ<360° диапазонынан шығып кетсе, оны шеңберді қамтитын рұқсат етілген диапазонға «орауға» мәжбүр етеміз. Басқаша айтқанда, мысалы, 5° фазалық бұрыш 365° бұрышқа толыққанды эквивалентті деп есептеледі. «Орау» қасиетінен басқа, осы математикалық құрылымның алгебралық қасиеттері нақты сандардың қасиеттерімен бірдей. Математикалық терминологияда электрондық фазалар қосылғанда Абель тобын құрайды, ол шеңбер тобы немесе U(1) деп аталады. «Абельдік» дегеніміз, қосу операциясы орнын ауыстыруға қабілетті, яғни θ + φ = φ + θ. «Топ» дегеніміз, қосу операциясы ассоциативті және сәйкестік элементі бар, атап айтқанда «0». Сондай-ақ, әрбір фаза үшін кері элемент бар, оның фазамен қосындысы 0-ге тең. Абельдік топтардың басқа мысалдары: қосу, 0 және теріс белгі бойынша бүтін сандар, көбейту, 1 және кері шама бойынша нөлдік емес бөлшектер. Габариттің таңдалуын визуализациялау үшін, цилиндрдің бұрылысын анықтау мүмкін бе деп қарастырайық. Егер цилиндрде ешқандай дөңгелектер, белгілер немесе сызаттар болмаса, анықтап болмайды. Дегенмен, цилиндр бойымен θ(x) функциясымен анықталған кездейсоқ қисық сызықты жүргізуге болады, мұнда x цилиндр осінің бойымен өлшенген қашықтық. Осы кездейсоқ таңдау (габариттің таңдалуы) жасалғаннан кейін, егер біреу кейін цилиндрді бұраса, оны анықтауға болады. 1954 жылы Чен Нинг Янг және Роберт Миллс осы идеяларды коммутативті емес топтарға кеңейтуді ұсынды. Коммутативті емес габариттік топ электромагниттік өрістен айырмашылығы, өзімен өзара әрекеттесетін өрісті сипаттауға мүмкіндік береді. Мысалы, жалпы салыстырмалылық теориясы гравитациялық өрістерде энергия бар екенін көрсетеді, ал арнайы салыстырмалылық теориясы энергия массаға тең екенін тұжырымдайды. Сондықтан гравитациялық өріс қосымша гравитациялық өрісті тудырады. Ядролық күштерде де өзімен өзара әрекеттесетін қасиеттер бар.

Өлшегіш бозондар

Таңқаларлық жайт, өлшемдік симметрия электрлік және ядролық өзара әсерлесу сияқты өзара әсерлесулердің болуын түсіндіруге терең көмектеседі. Бұл, белгілі бір типтегі барлық бөлшектер тәжірибе жүзінде бір-бірінен ажыратылмайтындығына байланысты болатын өлшемдік симметрияның бір түрі. Еліске мен Беттиге туған кезде "А" және "Б" деп жазылған білезіктер тағылады. Қыздар бірдей болғандықтан, олардың туғанда ауыстырылғандығын ешкім анықтай алмайды; "А" және "Б" белгілері маңызсыз және бір-бірімен алмастырылуы мүмкін. Олардың бір-бірімен тұрақты алмасуы – ғаламдық өлшемдік симметрияға ұқсайды. Сонымен қатар, жергілікті өлшемдік симметрия да бар, ол Алиса мен Беттидің бір сәттен екіншісіне рөлдерін ауыстыруын, ал ешкім байқамай, анықтай алмайтындығын сипаттайды. Егер анамыздың сүйікті вазасы сынғанын байқасақ, біз кінәны екі егіздің біріне жатқыза аламыз, бірақ кінә Әлисаға 100%, Беттиге 0% дейін, немесе керісінше екенін анықтай алмаймыз. Егер Әлиса мен Бетти адамдар емес, кванттық механикалық бөлшектер болса, онда олардың да толқындық қасиеттері бар, соның ішінде суперпозиция қасиеті, бұл толқындарды кез келген түрде қосуға, азайтуға және араластыруға мүмкіндік береді. Бұл біздің жеке тұлғаларды толығымен алмастырумен шектелмейтінімізді көрсетеді. Мысалы, егер белгілі бір энергия кеңістіктегі белгілі бір жерде бар екенін байқасақ, онда бұл энергияның 100% А және 0% В, 0% А және 100% В, немесе 20% А және 80% В, немесе басқа да аралас құрам екенін анықтайтын эксперимент жоқ. Симметрияның жергілікті болуына байланысты, бөлшектер кеңістікте қозғалғанда осы пропорциялар тұрақты болады деп сенуге болмайды. Бұл математикалық тұрғыдан қалай бейнеленетіні бөлшектердің спиніне қатысты техникалық мәселелерге байланысты, бірақ біздің қазіргі мақсатымыз үшін спині жоқ бөлшекті қарастырамыз, онда араласуды θ(x өлшемінің кез келген таңдауымен анықтауға болады, мұнда θ = 0° бұрышы 100% А және 0% В, θ = 90° 0% А және 100% В дегенді білдіреді, ал аралық бұрыштар аралас құрамдарды білдіреді. Кванттық механика принциптеріне сәйкес, бөлшектердің кеңістікте траекториясы болмайды. Қозғалыс тек толқындар түрінде сипатталуы мүмкін, ал жеке бөлшектің импульсі p оның толқын ұзындығы λ-мен p = h/λ байланысты. Эмпирикалық өлшеулер тұрғысынан алғанда, толқын ұзындығын кеңістіктегі бір нүкте мен жақын маңдағы басқа нүкте арасындағы толқынның өзгеруін бақылау арқылы анықтауға болады (математикалық тұрғыдан, дифференциация арқылы). Толқын ұзындығы қысқа толқын жылдам тербеледі, сондықтан жақын нүктелер арасында тез өзгереді. Енді, егер біз бір нүктеде өлшемді бекітейік, ол нүктедегі энергияның 20% А және 80% В екенін айтайық. Содан кейін біз екі толқынды жақын маңдағы басқа нүктеде өлшейміз, олардың толқын ұзындығын анықтау үшін. Бірақ толқындардың өзгеруіне екі себеп болуы мүмкін. Олар белгілі бір толқын ұзындығында тербелгендіктен өзгерген болуы мүмкін, немесе өлшемдік функция 20–80 араласынан, мысалы, 21–79-ға өзгергендіктен өзгерген болуы мүмкін. Егер екінші мүмкіндікті елемейтін болсақ, теория жұмыс істемейді; импульстың сақталу принципін бұзатын импульстың айқын айырмашылықтары пайда болады. Теориядағы бір нәрсені өзгерту керек. Спинге қатысты техникалық мәселелер бар, бірақ бірнеше маңызды жағдайларда, электрлік зарядталған бөлшектер және ядролық күштер арқылы өзара әрекеттесетін бөлшектерді қоса алғанда, мәселенің шешімі өлшемдік функция θ(x-ке физикалық мағына беру болып табылады. Егер θ функциясы тербелсе, онда ол кванттық механикалық толқынның жаңа түрін білдіреді, ал бұл жаңа толқынның өз импульсі бар p = h/λ, бұл импульстың сақталуын бұзған сәйкессіздіктерді жоюға көмектеседі. Электромагнетизм контекстінде А және В бөлшектері электрон сияқты зарядталған бөлшектер болады, ал θ арқылы бейнеленген кванттық механикалық толқын электромагниттік өріс болады. (Бұл жерде біз электронның спині 0 емес, 1/2 спині бар екендігі туралы техникалық мәселелерді елемейміз. Бұл оңайлату өлшемдік өріс θ скаляр болып шығуына себеп болады, ал электромагниттік өріс V және A құрайтын вектормен бейнеленеді.) Нәтижесінде, электромагниттік өзара әрекеттесудің болуын түсіндіруге мүмкіндік береді: егер біз бірдей, өзара әрекеттеспейтін бөлшектердің өлшемдік симметриялық теориясын құруға тырыссақ, нәтиже өзіне сәйкес келмейді және электрлік және магниттік өрістерді қосу арқылы ғана түзетуге болады, бұл бөлшектердің өзара әрекеттесуіне себеп болады. θ(x функциясы толқынды сипаттаса да, кванттық механика заңдары оның сонымен қатар бөлшектік қасиеттері болуын талап етеді. Электромагнетизм жағдайында электромагниттік толқындарға сәйкес бөлшек фотон болып табылады. Жалпы, мұндай бөлшектерді өлшемдік бозондар деп атайды, мұнда "бозон" термині бүтін спинге ие бөлшекке сілтеме жасайды. Теорияның ең қарапайым нұсқаларында өлшемдік бозондар массасыз болады, бірақ оларды массасы бар нұсқаларды құру да мүмкін. Бұл әлсіз өзара әрекеттесуді тасымалдайтын өлшемдік бозондар үшін жағдай: ядролық ыдырауға жауапты күш.