Кіріспе

Балықтар тұқымдасы

Callichthyidae – шағала тұқымдасы (Siluriformes отряды), денелерінің бойымен екі қатар сүйекті пластиналары (немесе қабыршақтары) болғандықтан бронеатранспортты шағалалар деп аталады. Оларға ең танымал тұщы су аквариум балықтарының көптеген түрлері кіреді, мысалы, Corydoras туысына жататын түрлер.

Таксономия

Бұл тұқымның атауы грек тіліндегі kalli (καλλι, "әдемі") және ichthys (ἰχθύς, "балық") сөздерінен шыққан. Callichthyidae – Loricarioidea суперотбасындағы алты отбасының бірі және Scoloplacidae, Astroblepidae және Loricariidae құрамындағы топтың туыс отбасы болып табылады. Corydoradinae кіші отбасы Callichthyidae тұқымындағы түрлердің шамамен 90% құрайды және Неотропикадағы ең әртүрлі силуриформдық жиынтықтардың бірі болып есептеледі, оған шамамен 170 жарамды түр кіреді. Оған екі тайпа кіреді: Aspidoradini және Corydoradini. Aspidoradini құрамында Aspidoras және Scleromystax, ал Corydoradini құрамында Corydoras және Brochis түрлері бар. Кейбір ғалымдар Brochis тұқымын Corydoras тұқымымен бірдей деп санайды. 2004 жылғы зерттеуде каллихтиендер арасындағы байланыстардың әртүрлілігі анықталды: Dianema және Hoplosternum ең төменгі деңгейдегі топты құрайды, ал Callichthys – Lepthoplosternum және Megalechis түрлерімен туыс. 2013 жылғы зерттеуде Dianema барлық қалған тұқымдардың туыс тобы болып табылады.

Қалдық деректері

Каллихтидтердің ең алғашқы белгілі қазба түрі – Аргентинаның Салта қаласынан табылған, палеоценнің соңғы кезеңіне жататын Corydoras revelatus. Бұл түр әзірге Corydoras туысына жатқызылып отыр, бірақ ол Corydoradinae кіші туысына жататыны анық.

Сипаттама

Каллихтидтер – бұл салыстырмалы түрде кішкентай сомдар, олардың мөлшері кейбір өте кішкентай Corydoras түрлерінің өлшемдерінен бастап, Hoplosternum littorale-ға дейін жетеді, кейбір дереккөздерде олардың ұзындығы TL-ге дейін өседі деп көрсетілген. Аузы кішкентай және төмен жағында орналасқан, бір немесе екі жұп жақсы жетілген бакендері бар. Дорсальды және кеуде қанаттарында күшті тікендер болады, ал майлы қанаттың алдыңғы жиегінде де тікен табылады. Бұл балықтардың ең айқын ерекшеліктерінің бірі – олардың атын берген қабықшалары. Денесінің әр жағында бір-бірін жабатын екі қатар сүйек пластиналары бар. Лорикаридтер немесе трихомиктеридтер сияқты басқа сомдардан айырмашылығы, олар тек гипоксиялық жағдайларда ғана ауамен тыныс алады, ал каллихтидтер кез келген су жағдайында ауамен тыныс алады. Бұл жүзіп тұратын ұялар көбік пен өсімдік қалдықтарынан жасалады. Жұмыртқалар мен дернәсілдер осы ұяларда жұмыртқаланады және күтімге ие болады. Каллихтинде аталық балық ата-аналық күтімді жүзеге асырады. Corydoras және Hoplosternum түрлерінде жұмыртқаларды ұрықтандыру кезінде "сперма ішу" процесі жүреді; аналығы мен аталығы "Т" пішімінде орналасады, аналығының аузы аталығының жыныс тесігінің үстіне келеді, содан кейін аналығы сперманы ішіп, сперма мен жұмыртқаларды бір уақытта шығарады.

Адамдармен қарым-қатынасы

Кейбір түрлер Оңтүстік Америкада жиі кездеседі және коммерциялық мақсатта балық аулауға қолданылады. Олар көбінесе қаңқалы қабықтарымен бірге пісіріледі. Кейбір каллихтидтер, әсіресе Corydoras туысына жататын түрлер, аквариум хоббисінде әдемі балықтар ретінде танымал.