Кіріспе

1953 жылы П. Г. Вудхаус жазған "Дживс үшін шақыру" романы – П. Г. Вудхаусдың романы, алғаш рет Ұлыбританияда 1953 жылғы 22 сәуірде Герберт Дженкинс (Лондон) және АҚШ-та 1954 жылғы 15 сәуірде Саймон & Шустер (Нью-Йорк) баспаларында "Дживстің қайтысы" деген атпен жарық көрді. Романда Вудхаус ең көп танымал кейіпкерлерінің бірі – Дживс бейнеленген. Бұл Дживс туралы жалғыз роман, онда оның қызметкері Берти Вустер қатыспайды (дегенмен ол есімдері жиі айтылады), және үшінші тұлғадан баяндалған жалғыз Дживс оқиғасы. Вудхаус осы әңгімені өмір бойы досы және серігі Гай Болтонмен бірге жазған "Келе бер, Дживс" атты пьесадан бейімдеген. Оқиға 1950 жылдардың басында өтеді және қаржылық қиындыққа тап болған ағылшын аристократы Билл Белфри, Роучестер лорды туралы айтады. Оның болашағы уақытша Биллдің үй шаруашылығын жүргізетін Дживстің мәселелерді шешу қабілетіне байланысты.

Сюжет

Роман 1950 жылдардың басында ағылшын аристократиясының көп бөлігі байлығын жоғалтқан кезде орын алады. Берти аристократияның өзін-өзі қамтамасыз етуін үйрететін мектепке барады, егер ол осындай тағдырмен кездескен жағдайда. Оған Джівсті әкелуге рұқсат етілмейді, сондықтан Джівс Бертидің Дрон клубындағы достарының бірі, жас джентльмен Лорд Уильям "Билл" Роучестер (немесе Тоучестер) үшін уақытша жұмыс істеуге барады. Америкалық жесір әйел Розалинда Спотсворт Англияда жаңа үйді қалайды. Биллдің әпкесі Леди Моника "Мок" Кармойл оны Роучестер аббатханасына барып қалуға көндіреді. Жолда Спотсворт ханым өзінің ескі досы капитан Биггармен кездеседі. Капитан Биггар миссис Спотсвортты жақсы көреді, бірақ қарапайым жан бай әйелге ұсыныс жасамауы керек деп санайды. Капитан Биггар сонымен қатар, Честный Пэтч Перкинс деген букмекерді іздеп жүр, ол костюм киіп, көзін жауып, үлкен мылтығы бар. Бұл букмекер Капитан Биггардың екі еселік жеңісінен кейін оған үш мың фунттан астам қарыз. Моника өзінің аристократ күйеуі, қазір дүкенде жұмыс істейтін сэр Родерик "Рори" Кармойлмен бірге келеді. Мал дәрігері және Биллдің қалыңдығы Джилл Уайверн Моника мен Роримен кездесіп, Биллдің Jeeves есімді аспазшы, үй қызметшісі және үй қызметшісі жалдағанын айтады. Билл Джиллге ауыл шаруашылығы басқармасында табысты жұмыс орнын тапқанын айтты. Кейін Билл үйге қайта оралады, оның көзіне жапсырма жабық, жалған мұрты бар. Джівстің кеңесіне сәйкес Билл ақшасын "Күміс сақина" букмекері "Адал Патч Перкинс" ретінде тапты. (Жұмыс орнында көміс сақина ең арзан жер болып табылады, онда букмекерлер ең төменгі ставкалармен жұмыс істейді.) Jeeves Билл клерк болды, ол қарсы қабылдауға қарсы кеңес Jeeves елемеді, бірақ капитан Биггар ставкасы. Билл өзінің костюмін емен сандыққа жасырады. Ол Джівстен үйді сатып алу мүмкін екенін миссис Спотсворт үйден кейін үмітті. Миссис Спотсворт капитан Биггардың өзіне деген сезімдерін қайталайды, бірақ оның неге үнсіз екенін таңғалады. Роучестер аббатлығында ол өзінің ескі досы Биллге жақындайды. Миссис Спотсворт өзінің табиғаттан тыс нәрселерге қызығушылығын білдіргеннен кейін Моника оған Леди Агата есімді арбаның қираған шіркеуде жүргенін айтады. Капитан Биггар букмекердің машинасының нөмірін алған үйге келіп, Биллден сұрақтар қояды. Jeeves ол жалған тақта болды деп санайды. Моника жесірлік сандықтағы костюмдерді миссис Спотсвортқа көрсетуді үміттеніп, сандықты ашады және Биллдің букмекерлік костюмін табады. Капитан Биггар оны таниды. Джівс капитан Биггарға Биллдің әлі ақшасы жоқ екенін түсіндіреді. Алайда, капитан Биггарға ертеңіне Дербиде Баллимор есімді жылқыны сатып алу үшін тез арада ақша қажет, сонда ол миссис Споттсвортқа ұсыныс жасауға жеткілікті бай болады. Капитан Биггар Биллге миссис Спотсворттың алмасты салтанатын ұрлауды айтады; Капитан Биггар оны кепілге қояды, содан кейін Барримор жеңгеннен кейін оны қайта сатып алады. Джівс Биллге шынымен салғанақ алып жатқанда, миссис Споттсворттың шашынан жәндік алып тастағандай етіп көрсетуге кеңес береді. Джівс пен Билл репетициядан кейін, Билл оны сынап көреді, бірақ салтанатты қоңырау миссис Споттсворттың киіміне түседі. Капитан Биггардың ұсынысы бойынша Билл Миссис Спотсвортпен бірге би билейді, сонда алқа жерге құлайды. Оларды көргенде Джилл қызғанады. Рори құлаған салтанатты байқайды және оны миссис Спотсвортқа қайтарады. Түн ортасында, Джівс өзінің жаңа жоспарды Билл айтады: Джівс Билл шіркеуінде арбасын көрді, деп миссис Spottsworth айтады, және ол Джівс барғанда, Билл оның бөлмесінен аспап алады. Жоспар бойынша, Билл салтанатты ұрлап алады, ал капитан Биггар оны кепілге қояды. Биллдің миссис Спотсворттың бөлмесінен шығып кеткенін көрген Джилл олардың келісімін бұзады және әкесіне, полковник Уайвернге, бас констебльге айтады. Ол Жиз оған не болғанын айтқаннан кейін Биллмен татуласады. Полковник Уайверн Биллге қарсы шығады, бірақ жұптың татуласқанын көріп, оның орнына үй қызметшісі Эллен хабарлаған ұрланған аспапты зерттейді. Радиодан Баримор Дербиден жеңілгенін хабарланды. Капитан Биггар миссис Спотсворттың салтанатын алып оралды, оны ол кепілге беруге мәжбүр болмады. Ол оны қайтарып береді де, оған өзінің сезімдерін айтады. Олар бір-бірімен ұштасады. Ол үйді жақсы көрсе де, миссис Споттсворт ағылшын климатын ұнатпайды; Джиз үйді сатып алып, оны алып тастап, Калифорнияда қайта құруды ұсынады. Ол үйді сатып алуға келіседі. Билл мен Джилл қуанышты, бірақ Джівс кетіп бара жатқанына ренжіді, себебі Джівс Берти Вустердің жанында қалуы керек екенін айтты. Берти мектептен шығарылды, ол алдап өткені үшін.

Кейіпкерлер

Уильям "Билл" Белфри (псевдоним - Адал Пэтч Перкинс), Роучестердің 9-шы графы. Jeeves, уақытша графтың үй шаруашылығына қызметші ретінде жұмыс істейді. Сэр Родерик "Рори" Кармоилл, Биллдің қайнағасы. Леди Моника "Мок" Кармоил, Биллдің қарындасы және Роридің әйелі. Джилл Уайверн, Биллге құда түскен қыз. Бас полиция комиссары Уайверн, Джиллдің әкесі. Кэтберт Герваз "Бвана" Брабазон Биггар, букмекер Адал Пэтч Перкинспен 3000 фунт стерлинг алдаған адам. Розалинда "Рози" Спотсворт, Биллдің ескі досы және оның үйін сатып алуды жоспарлап отыр. Помона, Розидің иті. Бұлстрод, бас комиссар Уайверннің 16 жасар, қабілетсіз үй шаруашылығына жауапты қызметшісі. Эванджелин Трелони, бас комиссар Уайверннің 15 жасар, шашын өріп таққан аспазы. Берти Вустер (тек есімдері айтылған) Jeeves-тің бұрынғы жұмыс берушісі.

Баспалар арасындағы айырмашылықтар

Бұл оқиға өзгермегенімен, Ұлыбритания және АҚШ нұсқалары арасында кейбір айырмашылықтар бар. Құрылымдық тұрғыдан алғанда, алғашқы тараулардың реті әртүрлі: Ұлыбританиялық басылымның бірінші тарауы АҚШ басылымында 5-тарау болады, ал қалған тараулар сәйкесінше қайта реттеледі. АҚШ басылымы романды алдын барган пьесадан алынған "Таустер" ( "тостер" деп айтылады) атауын сақтап қалса, Ұлыбританиялық басылымда ол "Роустер" ("ростер" деп айтылады) деп аталады. Бұған қоса, сэр Родерик Кармоилдің жұмыс берушісі Харродс, Ұлыбританиялық басылымда Харродс пен Селфриджес дүкендерінің қосындысынан жасалған Harrige's ойдан шығарылған универмагымен ауыстырылған.

Стиль

Джівстің білімі мен интеллекты кейде әңгімелерде комедиялық эффект үшін, мысалы, қажетсіз цитаталарды келтіргенде, шамадан тыс көрсетіледі. Бұл ең анық «Дживс үшін сақина» романында көрінеді, онда Берти комедиялық баяндама беруге қатыспайды. Джівстің сөзшеңдігі және цитата келтіруге бейімділігі басқа Джівс романдарына қарағанда осы әңгімеде көбірек юмор тудырады. Әңгімелер барысында Джівс кейде Шерлок Холмспен салыстырылады және оған ұқсас мінез-құлық танытады, мысалы, Джівс Биллге былай дейді: «Проблема, әрине, қызығушылық тудыратын мәселе, мырзам» (13-тарау). Романның ішінде капитан Биггар миссис Спотсвортқа ұсыныс жасауға қарсы тұрады, себебі оның идеясы алыс шығыс кодексіне негізделген, ол клишеленген және ескірген Киплингтің образдарына құрылған. Роман соңында миссис Спотсвортпен сөйлескеннен кейін ол өзінің кодексінің жеткіліксіз екенін түсінеді. Водхаус кейіпкерлерінің және оқиға орындарының аттары көбінесе юмор көзі болып табылады. «Дживс үшін сақина» романында капитан Биггардың аты «Капитан Биггар немесе миссис Биггар кім үлкен?» сияқты әзілдерге себеп болады. – Миссис Биггар, өйткені ол үлкен болды. Капитан Биггарға сондай-ақ күлкілі аристократиялық толық аты берілген: Кутберт Герваз Брабазон Биггар. Романның 11-тарауында, егер Билл оның жалақысын төлей алмаса да, Джівс Биллмен бірге қалуға уәде береді, бұл Бертидің қаржылық жағдайына қауіп төнген жағдайда оған да дәл осындай ұсыныс жасайтынын білдіреді. Жазушы Кристин Томпсон айтқандай, «Джівстің ұсынысы, және Бертидің өзін Джівстің көмегінсіз қалай күтіп алуға үйретуден бас тартуы, олардың «Thank You, Jeeves» романының соңындағыдай, некелік қарым-қатынасын қайта бекітеді».

Жариялану тарихы

Роман ретінде жарық көргеннен басқа, "Дживс үшін сақина" 1953 жылғы 4 қазанда Лонг-Айленд жексенбілік баспасөзінде жарияланды. "Дживстің оралуы" деген атаумен әңгіме 1954 жылғы сәуір айында Хэддон Сандблом салған суреттерімен бірге "Ladies' Home Journal" журналында, ал кейін 1955 жылғы қаңтарда "Pocket Books Weekly" журналында жарық көрді. "Дживстің оралуы" американдық "Avenel Books" баспасы 1983 жылы шығарған Вудхаус жинағы "Бес толық роман" жинағына қосылды.

Теледидар

Бұл оқиға Жиз және Вустер эпизодының біріне бейімделген жоқ.

Радио

1955 жылы BBC Light Programme радио драмасында «Живсті шақыру» (Ring for Jeeves) романы бойынша қойылған спектакльде Дживс рөлін Дерик Гайлер, Билл рөлін Иан Кармайкл, Миссис Споттсворт рөлін Текер МакГайр, капитан Биггар рөлін Майкл Шепли, сэр Родерик Кармайл рөлін Джордж Меррит, леди Моника Кармайл рөлін Аннабель Мауль, Джилл Уайверн рөлін Белл Кристалл, үй қызметшісі Эллен рөлін Майри Расселл, бас констебль, полковник Смитхерс рөлін Брайан Хейнс, радио комментатор рөлін Джеффри Мэтьюс, официант рөлін Джон Руддок, ал Помона, пекиндік иттің рөлін Брайан Паули орындады. 2014 жылы BBC Radio 4 романының екі бөлімді бейімделуін эфирге шығарды, онда Дживс рөлін Мартин Джарвис, Билл рөлін Джейми Бамбер сомдады. Актерлік құрамында Рори рөлін Руфус Сьюэлл, Моника рөлін Джоанна Уэлли, Миссис Споттсворт рөлін Гленн Хедли, капитан Биггар рөлін Иан Огилви, Джилл рөлін Моира Квирк, Эллен рөлін Дейзи Хайдон, полковник Уайверн рөлін Кристофер Ним, Булстрод рөлін Даррен Ричардсон және комментатор рөлін Мэтью Вольф орындады.