Кіріспе

Иоганн Вильгельм Палатиндық курфюрстің әйелі Анна Мария Луиза де Медичи (11 тамыз 1667 – 18 ақпан 1743) – итальяндық ақсүйек әйел, Медичи әулетінің басты тармағының соңғы тікелей ұрпағы. Өнерді қолдаушы болған ол Медичилердің үлкен өнер жинағын, соның ішінде Уффици, Палаццо Питти және Медичи виллаларындағы барлық заттарды, 1737 жылы ағасы Джан Гастоне қайтыс болғаннан кейін мұраға алды, сондай-ақ өзінің Палатин қазыналарын Тоскана мемлекетіне, оның бір бөлігі де "Ұлы герцогтық мемлекеттің астанасынан [және] Оның Шапағатты Ұлы герцогінің мұрагерлігінен" алынып тасталмауы шартымен тапсырды. Тоскананың ұлы герцогы Козимо III де Медичи мен оның жұбайы Маргарита Луиза д’Орлеанның жалғыз қызы және екінші баласы Анна Мария Луиза де Медичи 11 тамыз 1667 жылы Флоренцияда дүниеге келді. Ол анасының қарындасы Монпенсье герцогинясы Анна Мария Луиза д’Орлеанның құрметіне аталды. Оның ата-анасының қарым-қатынасы шиеленіскен еді; Маргарита Луиза Козимоны әлдеқандай мүмкіндікпен қорлауға тырысты. Бірде ол Папаның нунциосының алдында оны "нашар күйеу жігіт" деп атады. Ол 1675 жылдың маусым айында Тоскананы тастап кетті; сол кезде сегіз жасқа толмаған Анна Мария Луиза оны ешқашан қайта көрген жоқ. Козимо қызына қатты қамқор болса да, оны әкесінің анасы Виттория делла Ровере тәрбиеледі.

Пальцидің электрсі

1669 жылы Анна Мария Луиза Франция королі Людовик XIV-нің мұрагері, Луи Гранд-Дофинге әйел ретінде қарастырылды. Бірақ Козимо оны өзінің бірінші таңдауы – Португалияның Петр II-ге ұсынды. Петрдің министрлері Анна Мария Луиза анасының мінезін мұра еткен болуы мүмкін деп қорқып, Петр II-ге үстемдік етуге тырысып, ақылға келмейтін жандардың бірі болуінен қауіптеніп, ұсыныстан бас тартты. Замандастары оның қасиеттері әкесі мен әжесі Виттория делла Роверенің ерекшеліктерінің үйлесімі деп есептеді. Соңында, Киелі Рим императоры Леопольд I Иоганн Вильгельмді, Пфальц курфюрстің тағайындауын ұсынды. Пфальц курфюрсті 1691 жылдың ақпан айында Козимо III үшін Киелі Рим императорынан Корольдік мәртебе алды. (Козимо бұрын Савой герцогынан төмен тұрған – бұл оны қатты ашуландырған, себебі ол Кипр тағына талапкерлік етіп патшалық мәртебе алған). Дегенмен, Анна Мария Луиза мен Иоганн Вильгельм үйлесімді некеде өмір сүрді. Электрші уақытын кештерге, музыкалық қойылымдарға және басқа да мерекелерге арнады. Анна Мария Луиза көптеген музыканттарды қолдағандықтан, заманауи Пфальц сарайы халықаралық музыка орталығы ретінде танылды. Ол Фортунато Челериді сарайға шақырды және оны «маэстро ди капелла» (музыка мұғалімі) қызметіне тағайындады. Полимат Агостино Стеффани 1703 жылы Дюссельдорфқа келгеннен бастап Тосканаға оралғанға дейін Электршінің демеушілігімен болды. Флоренциядағы Луиджи Черубини атындағы консерватория кітапханасында оның камералық дуэттерінің екі нұсқасы сақталады. Анна Мария Луиза әкесінің бастамасымен кіші інісі үшін неке ұйымдастырды: 1697 жылдың 2 шілдесінде Джан Гастон де Медичи Дюссельдорфта Саксен-Лауенбургтың Анна Мария Францискасына үйленді. Джан Гастонның әйелі оны ұнатпады, сондықтан олар 1708 жылы ажырасты. Джан Гастонның үйлену тойымен бір жылда Рисвик бейбіт шарты тоғыз жылдық соғысты аяқтады: француз әскері Пфальц аймағынан шығып кетті, ал Иоганн Вильгельм Меген графтығын алды. 1685 жылы, кальвинистерге құқық берген Нант эдиктің күшін жоюдан кейін, 2000 француз гугеноты Пфальц аймағына көшіп келді. Иоганн Вильгельм, Пфальц протестанттарына жасаған қарым-қатынасы үшін Бранденбург курфюрстісінен сынға ұшырады, 1705 жылы діни еркіндікті бекіткен Діни жарияланымды қабылдады.

Тоскана мұрагерлігі

Козимо III еркектерден тұратын Тоскана әулетінің мұрагерлік ретін өзгертіп, ұлының мұрагерлік жолы сәтсіз аяқталған жағдайда, қызы Анна Мария Луизаның таққа отыруына мүмкіндік беруді қалаған. Бірақ оның жоспары Еуропа елдерінің күшті қарсылығына тап болды. Тоскананың номиналды феодалдық билеушісі, Киелі Рим императоры Карл VI оған қолдау көрсетті, бірақ оның өзінен кейін ғана. Бірнеше жылдан кейін, мұрагерлік мәселесі өзектенгенде, Козимо III-нің інісі, кардинал Франческо Мария де Медичи, қастықтарынан босатылып, 1709 жылы Гуасталла герцогы Винченцо Гонзаганың үлкен қызы Элеонораға үйленуге мәжбүр болды. Алайда, екі жыл өткен соң ол баласыз қайтыс болып, мұрагерге деген үміттің соңғы іздерін де жойды. 1713 жылы таққа мұрагер Фердинандтың қайтысынан кейін Козимо Тоскананың заң шығарушы органы – Сенатқа заң жобасын ұсынды. Онда егер Козимо мен оның жаңа мұрагері Джан Гастоне, сайлаушы ханшайымнан бұрын қайтыс болса, оның таққа отыруы жарияланды. Карл VI ашуға ішін тыйып, ұлы герцогтық – императорлық феод екенін, демек, мұрагерлік заңдарын өзгерту құқығы тек оған ғана тиесілі екенін мәлімдеді. Жағдайды одан әрі ушықтырған нәрсе – Парма герцогтігінің мұрагері, Испания королі Филипп V-нің екінші әйелі, Маргарита де Медичидің шөбересі Элизабетта Фарнезе де Тосканаға талап етуде болды. 1716 жылдың мамыр айында мәселеге қатысты ұстанымын үнемі өзгертіп отырған Карл VI Флоренцияға ханшайымның мұрагерлігі күмәнсіз екенін айтты, бірақ Австрия мен Тоскана Медичи әулетінен кейін қай патшалық үй билікке келетіні туралы келісімге келуі керек екенін қосты. 1717 жылдың маусым айында Козимо Эсте әулетінің ханшайымнан кейін билікке келуін тіледі. Карл VI бұрын Ұлы герцогқа тез шешім қабылдаса, Президи мемлекеті арқылы аумақтық өтемақы ұсынған еді, бірақ одан бас тартты. Осыдан кейін олардың арасында тоқталмайтын дау пайда болды.

Флоренцияға қайта оралу

1716 жылы маусымда Паллатиндік курфюрст қайтыс болды. Оның жесірі Анна Мария Луиза 1717 жылдың қазан айында Флоренцияға оралды. Жесір Ұлы ханшайым Виоланте Беатрис, оның ағасы Фердинандтың жесірі, және Анна Мария Луиза арасындағы қарым-қатынас жақсы болған жоқ. Анна Мария Луизаның қайту ниеті туралы естігеннен кейін, Виоланте Беатрис ағасының астанасы Мюнхенге кетуге дайындалды, бірақ Джан Гастон оның қалуын өтінді, сондықтан ол қалды. Екі әйелдің басымдық үшін таласқа түсуін болдырмау үшін Козимо III Виоланте Беатристің мәртебесін электресс келгенге дейін анықтап, оны Сиенаның губернаторы етіп тағайындады. 1718 жылдың 4 сәуірінде Ұлыбритания, Франция және Голландия Республикасы (кейіннен Австрия) Испанияның Инфанты Карлын, Елизавета Фарнезе мен Испанияның Филипп V-нің үлкен ұлын Тоскана мұрагері ретінде таңдады (Анна Мария Луиза туралы еш айтылмады). 1722 жылы электресса тіпті мұрагер ретінде танылмады, ал Козимо Тоскананың болашағы туралы конференцияларда жай ғана бақылаушы болды. Осы оқиғалар ортасында Анна Мария Луизаның анасы Маргарита Луиза қайтыс болды. 1674 жылғы келісім бойынша, ол өз мүліктерін балаларына бермей, алыс туысы Епиной ханшайымына берді. 1723 жылдың 25 қазанында, өлімінен алты күн бұрын Козимо III Тоскананың тәуелсіздігін сақтап қалуын бұйырған соңғы жарлық шығарды; Анна Мария Луиза Жан Гастонеден кейін кедергісіз билікке ие болады; Ұлы герцог өзінің мұрагерін таңдау құқығын сақтайды. Алайда, Еуропа Козимоның бұл жарлығын мүлдем қабылдамады. Соның салдарынан, Электресса Палаццо Питтидің сол жақ қанатындағы пәтерінен Вилла Ла Куайтеге көшуге мәжбүр болды. 1722–1725 жылдары вилланы әртүрлі діни тұлғалардың он екі мүсініне тапсырыс беру арқылы сәндеді. Ұлы герцог қайтыс болды деген қауесет тарады, сондықтан оны жұртшылық сирек көретін. Джан Гастонның адал емес серіктері, Руспантилер, Электрессаны жек көреді, ал ол оларды жек көреді. Виоланте Беатрис банкеттер ұйымдастырып, Ұлы герцогты олардың ықпалынан шығаруға тырысты. Оның осындай шаралардағы мінез-құлқы көрермендерді дереу көлікке шабуға мәжбүр етті: ол салфеткасына қайта-қайта құсып, кешірімсіз әзілдер айтты. Виоланте Беатрис 1731 жылы қайтыс болғаннан кейін бұл жағдайлар тоқтатылды. 1736 жылы Польша мұрагерлік соғысы кезінде Инфанте Карл жер алмасу шарты бойынша Тосканадан қуылды, ал оның орнына Франциск III Лотарингия мұрагері болды. 1737 жылдың қаңтарында Тоскананы 1731 жылдан бері басып алған испан әскері кері шегінді, ал олардың орнына 6000 австриялық сарбаз келді. Жан Гастон 1737 жылдың 9 шілдесінде «бірнеше аурудың жиналуынан» қайтыс болды, оның қасында дін қызметкерлері мен оның қарындасы болды. Анна Мария Луизаға Ұлы герцогтың елшісі, Принц де Кран, Франциск III Флоренцияға келгенге дейін номиналды регенттік ұсынды, бірақ ол бас тартты. Джан Гастонның қайтысымен Медичи әулетінің барлық иеліктері, соның ішінде 2 000 000 фунт стерлингтік қолма-қол ақша, үлкен өнер коллекциясы, мемлекеттік киімдер және бұрынғы Урбино герцогтігіндегі жерлер Анна Мария Луизаға берілді. Осыған байланысты оның ең маңызды әрекеті 1737 жылдың 31 қазанында қол қойылған Patto di Famiglia («Отбасылық келісім») болды. Киелі Рим императоры және Лотарингиялық Францискпен бірлесіп, ол Медичилердің барлық жеке мүліктерін Тоскана мемлекетіне қалдырды, бірақ Флоренциядан ештеңе алынбауы керек еді.

Өлім және мұра

"Лоррен" деп аталған басқыншы күштер халық арасында зұлымдыққа ұшырады. Вице-король, Кран принці, Электресса оның "вульгарлық" сарайы үшін ұнатпады, ол Электрессаға Питти сарайының өз қанатында тыныш өмір сүруге рұқсат берді, ол дерлік толығымен оқшау өмір сүрді, кейде ғана күміспен қапталған аудиенция залындағы қара трибуна астында таңдалған қонақтарды қабылдады. Ол 1604 жылы Тоскананың ұлы герцогы Фердинандо I де Медичи бастаған Каппелла деи Принципи құрылысын қаржыландырумен және бақылаумен айналысты – аптасына 1000 кронадан, және ол өзінің байлығының көп бөлігін қайырымдылыққа жұмсады: жылына 4000 фунт стерлинг. Бұл бүгінгі күнгі фунт стерлингке эквивалентті. 1743 жылдың 18 ақпанында Анна Мария Луиза де Медичи, Палатин электроссасы, "көк ауруынан" қайтыс болды. Оның өлімімен Медичи әулетінің патшалық тамыры тоқтап қалды. Ол Сан-Лоренцодағы склепке жерленді, ол оның аяқтауға көмектескенімен, оның өсиеті оның мүлігінен түскен кірістің бір бөлігі "аталған Сан-Лоренцо шіркеуін жалғастыру, аяқтау және жетілдіру үшін пайдаланылуы керек" деп бұйырды. Анна Мария Луизаның ең ұзаққа созылған ісі – "Отбасылық келісім". Ол Медичи әулетінің үш ғасырға жуық уақыт бойы жинаған өнер туындылары мен қазыналарының Флоренцияда қалуын қамтамасыз етті. Америкалық өнер тарихшысы Синтия Миллер Лоренс Анна Мария Луиза осылайша туризм арқылы Тоскананың болашақ экономикасын қамтамасыз еткенін айтады. Оның қайтысынан кейін он алты жыл өткен соң, ұлы герцогтіктің негізін қалаушы Козимо Ұлы салған Уффици галереясы жұртшылыққа ашылды. 2012 жылы 1966 жылғы Арно өзенінің тасқынынан туындаған алаңдаушылықтан кейін оның сүйектері эксгумацияланды. Ғылыми сараптама оның ұзақ уақыттан бері қайтыс болды деп есептелген сифилис ауруынан емес екенін көрсетті.