Оңтүстік Левант аймағының географиясы мен археологиясы
Southern Levant
Оңтүстік Левант: Израиль, Палестина, Иордания аймақтарының географиясы, климаты, Жордан өзені, Өлі теңіз сияқты ерекшеліктері. Тарихшылар мен археологтарда кеңінен қолданылады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Географиялық аймақ
Geographical region
Оңтүстік Левант – Леванттың оңтүстік жартысын қамтитын географиялық аймақ. Ол шамамен қазіргі Израиль, Палестина және Иордания мемлекеттеріне сәйкес келеді; кейбір анықтамаларға сондай-ақ Оңтүстік Ливан, Оңтүстік Сирия және/немесе Синай түбегі де кіреді. Қатаң географиялық сипаттама ретінде археологтар мен тарихшылар бұл аймақтың басқа атауларының діни және саяси мағыналарынан аулақ болу үшін кейде қолданады. Оңтүстік Левант, Оңтүстік-Батыс Азияның көп бөлігі сияқты, негізінен шөл және құрғақ даладан тұратын құрғақ аймақ, бірақ Жерорта теңізі жағалауында ылғалды, қоңыржай климатты жұқа жолақ бар. Географиялық тұрғыдан аймақ Иордан алқабымен ерекшеленеді, ол Ұлы Рифт алқабының бөлігі болып, солтүстіктен оңтүстікке қарай аймақты екіге бөліп өтеді және Ғалилея теңізі, Иордан өзені және Өлі теңізді қамтиды – Жер бетіндегі ең төменгі нүкте. Оңтүстік Леванттың ұзақ тарихы бар және ол әлемдегі археологтар ең көп зерттеген аймақтардың бірі болып саналады. Бұл Африкадан тыс жерде алғашқы гоминидтер мен қазіргі адамдардың қоныстанған алғашқы жері болуы мүмкін. Осының салдарынан, мұнда 1,5 миллион жылға дейін созылатын тас дәуірінің бай археологиялық ескерткіштері табылды. Қалалық қоныстардың ең алғашқы орындарының бірі ретінде, ол сондай-ақ құнарлы жарты айдың батыс бөлігіне де сәйкес келеді.
The Southern Levant is a geographical region encompassing the southern half of the Levant. It corresponds approximately to modern day Israel, Palestine, and Jordan; some definitions also include southern Lebanon, southern Syria and/or the Sinai Peninsula. As a strictly geographical description, it is sometimes used by archaeologists and historians to avoid the religious and political connotations of other names for the area. Like much of Southwestern Asia, the Southern Levant is an arid region consisting mostly of desert and dry steppe, with a thin strip of wetter, temperate climate along the Mediterranean coast. Geographically it is dominated by the Jordan Valley, a section of the Great Rift Valley bisecting the region from north to south, and containing the Sea of Galilee, the Jordan River and the Dead Sea – the lowest point on the Earth's land surface. The Southern Levant has a long history and is one of the areas of the world most intensively investigated by archaeologists. It is considered likely to be the first place that both early hominins and modern humans colonised outside of Africa. Consequently, it has a rich Stone Age archaeology, stretching back as early as 1.5 million years ago. With one of the earliest sites for urban settlements, it also corresponds to the western parts of the Fertile Crescent.
Археологиялық табылған жерлер
Оңтүстік Леванттың археологиясы көбінесе адамзаттың мәдени және эволюциялық дамуының кезеңдері ретінде қарастырылады, негізінен ерте тарихи, прототарихи және ерте тарихи кезеңдердегі құрал технологиясына сүйене отырып. Кейінгі кезеңдер әдетте тарихи кезеңдермен байланыстырылады және оларға сәйкес атау беріледі. Барлық археологтар келісетін жалғыз, қабылданған тізім болмаса да, негізгі қағидалар бірнеше тас дәуірін, одан кейін мыс-тас дәуірін, одан кейін қола дәуірін көрсетеді. Оларға берілген атаулар, грек тілінен алынған, басқа аймақтарда да кеңінен қолданылады. Әр түрлі дәуірлер өз кезегінде жиі тізбектей немесе кейде параллельді хроно-мәдени сипаттамаларға бөлінеді, олар кейде «мәдениеттер» немесе «кезеңдер» деп аталады. Кейде олардың аттары Еуропаның тарихқа дейінгі дәуірінен, ал кейде жергілікті қазба орындарынан, көбінесе олар алғаш рет табылған жерлерден алынады. Археологиялық тұрғыдан алғанда, бұл әлемдегі ең көп зерттелген аймақтардың бірі болып табылады.
The archaeology of the southern Levant is generally conceived as a series of phases or stages in human cultural and evolutionary development based, for the most part, on tool technology for early pre historic, proto historic and early historic periods. Later phases are generally associated with historical periods and are named accordingly. While there is no single, accepted sequence that all archaeologists agree upon, the basic conventions indicate a number of Stone Ages, followed by a Copper/Stone Age, in turn followed by a Bronze Age. The names given to them, derived from the Greek, are also used widely for other regions. The different ages in turn are often divided up into sequential or sometimes parallel chrono cultural facies, sometimes called “cultures” or “periods”. Sometimes their names are derived from European prehistory, at other times from local sites, often where they were first discovered. Archaeologically, it is among the most extensively excavated regions in the world.
Тарихқа дейінгі кезең және тас дәуірі
Оңтүстік Левант – Еуразияның ең ежелгі қоныстанған аймақтарының бірі. Бұл аймақ ертедегі гоминидтердің Африкадан таралуының үш мүмкін жолының бірі болып саналады (Баб-эль-Мандеб және Гибралтар бұғазымен қатар). *Homo erectus* Африкадан шығып, шамамен екі миллион жыл бұрын Еуропа мен Азияны мекендеген алғашқы гоминид түріне айналды, бұл, әдетте, Оңтүстік Левант арқылы болды. Плейстоцен дәуірінде аймақ ылғалды және жасыл болған, бұл *H. erectus*-қа Африкадан бірге таралып жатқан басқа африкалық жануарларды іздеп, таза сулы жерлерді табуға мүмкіндік берді. Мұндай жерлердің бірі – Ғалилея теңізінің оңтүстік жағалауындағы 'Убеидия, онда 1,2 миллионнан 1,5 миллион жылға дейінгі Еуразиядағы ең көне гоминид қалдықтары табылды. Тас құралдары басым болған және заттардың көп бөлігін құраған бірнеше тас дәуірінен кейін, басқа технологиялар пайда болған кезеңдер келді. Олар әртүрлі кезеңдерге аттарын берді. Оңтүстік Леванттың негізгі құрылымы былай: Палеолит немесе Ескі тас дәуірі ертеден кешкіге дейін кезеңдерге бөлінеді: Төменгі Палеолит, Орта Палеолит және Жоғарғы Палеолит. Эпипалеолит (соңғы Палеолит) кезеңі, сондай-ақ Мезолит (Неолитке өту) деп те аталады, одан кейін Неолит (Жаңа тас дәуірі) келеді. Келесі Халколит кезеңінде металлургияның алғашқы дәлелдері, мыс пайда болуымен байланысты. Дегенмен, тас технологиясы кең таралғандықтан, Халколит (мыс/тас) дәуірі деген атау екеуін біріктіреді.
The Southern Levant is amongst the oldest inhabited parts of Eurasia, being on one of three plausible routes by which early hominins could have dispersed out of Africa (along with the Bab al Mandab and the Strait of Gibraltar). Homo erectus left Africa and became the first hominin species to colonise Europe and Asia approximately two million years ago, probably via the Southern Levant. During this phase of the Pleistocene epoch the region was wetter and greener, allowing H. erectus to find places with fresh water as it followed other African animals that were dispersing out of Africa at the same time. One such location was 'Ubeidiya, on the southern shore of the Sea of Galilee, where some of the oldest hominin remains in Eurasia have been discovered, dating to between 1.2 million and 1.5 million years ago. Several Stone Ages, when stone tools prevailed and make up the bulk of artifacts, are followed by periods when other technologies came into use. They lent their names to the different periods. The basic framework for the southern Levant is, as follows: Paleolithic or Old Stone Age is often divided up into phases called, from early to late: Lower Paleolithic, Middle Paleolithic and Upper Paleolithic. An Epipaleolithic (latest Paleolithic) period, also known as Mesolithic (transition to Neolithic) follows and is, in turn succeeded by a Neolithic (New Stone Age). The following Chalcolithic period includes the first evidence of metallurgy with copper making its appearance. However, as stone technology remains prevalent, the name, Chalcolithic (Copper/Stone) age combines the two.
Қола дәуірі
Қола келесі кезеңдерде қолданылады, бірақ осы уақыттың көп бөлігінде бұл атау дұрыс емес. Ерте қола дәуірі үш негізгі фазаға бөлінеді: Ерте қола I, II және III, бірақ мыс, қола емес, ең көп қолданылатын металл болды, ал тас технологиясы құралдардың басым бөлігін жасауға қатысты. Ерте қола III фазасын Ерте қола IV, Орта қола I, аралық қола немесе Ерте-Орта қола деп аталатын кезең алмастырады. Осы кезеңде атау сәйкес келеді, өйткені нағыз қола (мыстың қалайы қорытпасы) осы уақыт аралығында пайда болады. Келесі кезең әдетте Орта қола II деп белгіленеді және әдетте Орта қола IIa және Орта қола IIb екі кіші кезеңге бөлінеді. Кейбір ғалымдар Орта қола III дәуірін де мойындайды. Содан кейін Кеш қола дәуірі келеді, ол көбінесе Кеш қола I және II екіге бөлінеді.
Bronze is used for the following periods, but is actually a misnomer for a good part of that time. An Early Bronze Age is divided into three major phases, Early Bronze I, II and III, but copper and not bronze was the most common metal in use, while stone technology continued to contribute the bulk of tools. Early Bronze III is followed by another period, alternately named Early Bronze IV, Middle Bronze I, Intermediate Bronze or Early Bronze Middle Bronze. In this period the name is apt; true bronze (a tin alloy of copper) makes its appearance in this time span. The next period is generally known as Middle Bronze II and is generally broken down into two sub periods, Middle Bronze IIa and Middle Bronze IIb. Some scholars acknowledge a Middle Bronze III. The next period is known as Late Bronze and is often sub divided into Late Bronze I and II.
Темір дәуірі
Темірдің пайда болуы, әсіресе ең ерте кезеңдерде сирек кездесетін болса да, келесі кезеңді Темір дәуірі деп атауға себеп болды. Ол түрліше Темір I, Темір II және кейде Темір III деп бөлінеді, ал тізбектер жақсырақ зерттелген сайын, олардың ішкі топтары жиі қолданыла бастайды. Кейбір археологтар соңғы қола дәуірінен ерте Темір дәуіріне өту кезіндегі үлкен мәдени айырмашылықтарды шетелдік шапқыштардың келуімен, яғни жаңа этностың енгізілуімен байланыстырады. Бірақ соңғы дәлелдер үлкен мәдени өзгерістердің шетелдік шапқындардың салдары емес екенін көрсетеді. Керісінше, Оңтүстік Леванттың Темір дәуірінде өмір сүрген халқы қола дәуіріндегі ата-бабаларымен туыс болған.
The introduction of iron, although relatively rare, especially in the earliest phases, caused the following phase to be named the Iron Age. It is variously sub divided into Iron I, Iron II and sometimes Iron III, with subdivisions becoming increasingly popular as sequences become better known. Some archaeologists suggest that there in the transition from the Late Bronze Age to the Early Iron Age, the large cultural differences are explained by foreign invasion, that is, the introduction of new ethnicity. More recent evidence indicates that the large culture changes were not the result of a foreign invasion. Rather, the Iron Age people of the southern Levant were related to their Bronze Age predecessors.
Кейінгі тарихи кезеңдер
Темір дәуірінен кейінгі кезең әдетте тарихи деп есептеледі, сондықтан кезеңдердің атаулары осыны көрсетеді. Темір дәуірінің ең соңғы кезеңі кейде "Ассириялық" деп аталады, ал одан кейінгі кезең жалпыға танымал Парсы кезеңі деп аталады. Б.з.д. 333 жылы Александр Ұлының аймақты басып алуы Эллинистік кезеңнің басталуы ретінде қабылданады. Деутероканондық 2 Маккавейлер кітабында: "Сол кезде Келе-Сирия мен Финикияның билеушісі болған Тарсеас ұлы Аполлоний" деп жазылған, Келе-Сирия – Коэле Сирияның транслитерациясы. Одан кейін Рим кезеңі, оның ішінде ерте және кеш Рим кезеңдері келеді. 4-ғасыр Византия кезеңінің басталуы ретінде танылады, ол арабтардың аймақты жаулап алуына дейін жалғасты. Келесі кезең ерте араб кезеңі және оның қосалқы кезеңдері билік құрған әулеттердің аттарымен аталады. Аймақты крестшілердің жаулап алуы тиісінше Крестшілер кезеңі деп белгілі, ол бір бөлігінде Әйюбилер билігімен қабаттасады, ал одан кейін жаулап алушы күштен кейін Мамлюк кезеңі келеді. 1516–17 жылдары Осман империясы аймақты жаулап алды және Бірінші дүниежүзілік соғыста британдықтар жаулап алған 1917–18 жылға дейін жалғасқан кезеңге өз атын берді.
The post Iron Age is generally thought of as historical and accordingly names of periods reflect this. The very latest Iron Age phase is sometimes called "Assyrian" and the following period is universally known as the Persian period. The 333 BCE conquest of the region by Alexander the Great is accepted as the beginning of the Hellenistic period. The Deuterocanonical book 2 Maccabees records: "Apollonius the son of Tharseas, who at that time was governor of Celesyria and Phenicia", Celesyria being the transliteration of Coele Syria. It is followed by the Roman period, with an Early and Late Roman sub period. The 4th century is recognised as the beginning of the Byzantine period, that lasted until the Arab conquest of the region. The following period is known as Early Arab and sub periods by the names of reigning dynasties. The Crusader conquest of the region is known, appropriately as the Crusader period, which in part overlaps with Ayyubid rule, and it is followed by a Mamluk period after the conquering power. In 1516–17 the Ottoman Empire conquered the region and gave its name to the period that lasted until 1917–18, when the British conquered it in World War I.