Саба аралы: Кариб теңізіндегі Голландияның ең кішкентай аймағы

Кіріспе

Нидерландтық Кариб аралы Саба (en saba) Саба – Кариб теңізіндегі арал және Нидерландының ең кіші арнайы муниципалитеті (ресми түрде "қоғамдық орган"). Оның аумағының көп бөлігін құрайтын белсенді жанартау Маунт Сценьері, Нидерланд Корольдігінің ең биік нүктесі болып табылады. Арал Вест-Индияның солтүстік Льюард аралдары аймағында, Виргин аралдарының оңтүстік-шығысында орналасқан. Бонайр және Синт-Евстатий аралдарымен бірге Кариб Нидерланды деп те аталатын BES аралдарының құрамына кіреді. Сабаның жер аумағы 13 км² және халық тығыздығы шаршы километрге 745 адамды құрайды. Бұл Америкадағы тұрақты халық саны бойынша ең кіші аумақ. Оның қалалары мен ірі елді мекендері: Төменгі (астана), Виндвардсайд, Сион төбесі және Сент-Джонс.

Этимология

Саба атауының шығу тегі туралы теорияларға сиба (аравака сөзі «тас» дегенді білдіреді), сабот, сабота және Шеба кіреді. Қазіргі атауынан бұрын аралды Христофор Колумб «Сент-Кристофер» (Сан-Кристобал) деп атаған. Кейіннен, шамамен 800 жылы, Оңтүстік Америкадан аравактар аралға қоныс аударды. Нидерланды 1816 жылы аралды толық бақылауына алды. Аралдың жағалауы қиын және тік болғандықтан, ол контрабандистер мен қарақшылар отбасылары үшін жекебес баспанаға айналды. Бір танымал сабалық қарақшы – аралдың голланд кеңесшісінің ұлы Хирам Бикс. 1857 жылдың тамызында Венесуэла мен Нидерланды Авес аралының иелігін анықтау туралы дауды Испания королевасының төрелігіне ұсынды. Венесуэла Испаниядан мұра еткенін, ал Испания Кариб теңізіндегі барлық аралдарды ашқанын мәлімдеді. 1865 жылдың 30 маусымында аралдың иелігі Венесуэлага тиесілі екені және онда егемендік құқығын жүзеге асыруға құқылы екені жарияланды. Нидерланд Корольдігі голланд және венесуэлалық эксклюзивті экономикалық аймақтардың шекарасын 2 аймаққа бөлді: біріншісі Аруба, Кюрасао және Бонайр аралдары (Венесуэладағы Фалькон штатының алдында және Лос-Монхес архипелагының жанында), екінші аймақ солтүстікке қарай, Саба және Сент-Эвстациус аралдарын қамтиды. Бұл аймақ Авес аралы мен Саба аралы арасындағы теңіз шекарасы ретінде белгіленді. 2004 жылдың 5 қарашасында Сабада халықтың пікірін білдіру референдумы өтті. Халықтың 86,05%-ы Нидерландпен жақын байланыс орнатуға дауыс берді. Бұл 2010 жылдың қазан айында Нидерланд Антиль аралдары таратылып, Саба Нидерландтың арнайы муниципалитеті болған кезде іске асырылды. Арал Сент-Эвстациустен солтүстік-батысқа қарай, Сент-Бартелеми мен Синт-Мартеннен оңтүстік-батысқа қарай орналасқан. Жер бедері көбінесе таулы, аралдың орталығында Сценерь тауына дейін жетеді. Сабадағы ең көне тастардың жасы шамамен 400 000 жыл, ал соңғы жанартаулық белсенділік 1630 жылдарға дейінгі еуропалықтар қоныстанғанға дейін болған (280 жыл бұрын). 1995 және 1997 жылдар аралығында жергілікті сейсмикалық белсенділіктің күшеюі аралдың солтүстік-батыс және оңтүстік-шығыс жағалауларындағы ыстық бұлақтардың температурасының 7-12 °C (13-22 °F) жоғарылауымен байланысты болды. Таудың басында және одан жоғары орналасқан бұлтты ормандар, биік тұман мен жасыл мохтың көп болуына байланысты «Эльфин орманы қорығы» деп аталады. Кіші Антиль аралдарының эндемикалық құс аймағындағы жеті түрдің барлығы Эльфин орманы қорығында кездеседі. Бұрын Күкірт өндіру компаниясына тиесілі болған парк 1998 жылдың қаңтарында құрылды, ал 1999 жылы мүлігі ресми түрде Саба табиғатты қорғау қорына берілді. Аралдың жағалауы теңіз құстары үшін ерекше құнды және BirdLife International ұйымы тарапынан маңызды құс аймағы (IBA AN006 – «Саба жағалауы») деп танылды. Сабада шамамен алты ондаған түрдің құстары қоныстанады, олардың көпшілігі аралдың тік жартастарындағы және екі кішкентай аралдағы ойықтар мен жарықтарды ұялау үшін пайдаланады және арал төңірегіндегі суларда азықтанады. Аудубонның кеуде құсы (Puffinus lherminieri) – тағы бір көп кездесетін құс, ол Сабаның ұлттық құсы және оның елтаңбасында бейнеленген. Аралдың оңтүстік-батысында, Саба жағалауының солтүстік-шығыс шетінде Атлант мұхитындағы ең үлкен су асты атолы – Саба жағалауы орналасқан, ол ерекше бай биологиялық әртүрлілікке ие. Саба жағалауы – теңіз тауларының басындағы ең жақсы балық аулау орны, әсіресе лобстер аулауға қолайлы.

Theories about the origin of Saba's name include siba (the Arawakan word for 'rock'), sabot, sábado, and Sheba. Before its present name, the island was designated "St. Christopher" (San Cristóbal) by Christopher Columbus. Later, circa 800 AD, Arawak people from South America settled on the island. The Netherlands eventually gained complete control of the island in 1816. As the island's coast is forbidding and steep, the island became a private sanctuary for the families of smugglers and pirates. One notable Saban pirate was Hiram Beakes, son of the Dutch councillor of the island. In August 1857 Venezuela and The Netherlands submitted a dispute over the possession of Isla de Aves to arbitration by the Queen of Spain, while Venezuela argued that it had inherited the island from Spain which had discovered all the Caribbean islands, of June 30, 1865 declared that the ownership of the Island belonged to Venezuela and to exercise sovereignty there and the Kingdom of the Netherlands that defined the extension of the Dutch and Venezuelan exclusive economic zone in 2 areas, the first one between the islands of Aruba, Curaçao and Bonaire (in front of the State of Falcon in Venezuela and next to the Los Monjes Archipelago) and a second area further north that includes the islands of Saba and St. Eustatius, between the Island of Aves and the Island of Saba as a maritime boundary. A status referendum was held in Saba on 5November 2004. 86.05% of the population voted for closer links to the Netherlands. This was duly achieved in October 2010, when the Netherlands Antilles was dissolved and Saba became a special municipality of the Netherlands. It lies north west of Sint Eustatius and south west of Saint Barthélemy and Sint Maarten. The terrain is generally mountainous, culminating in Mount Scenery in the island's centre. The oldest dated rocks on Saba are around 400,000 years old, and the most recent eruption was shortly before the 1630s European settlement (280 years B. P.). Between 1995 and 1997, an increase in local seismic activity was associated with a 7–12 °C (13–22 °F) rise in the temperature of the hot springs on the island's northwest and southeast coasts. cloud forest located at and above on top of the mountain referred to as the "Elfin Forest Reserve" because of its high altitude mist and mossy appearance. All seven of the Lesser Antilles Endemic Bird Area restricted range birds occur in the Elfin Forest Reserve. Formerly owned by the Sulphur Mining Company, the park was established in January 1998 and the property was officially turned over to the Saba Conservation Foundation in 1999. The pools are home to diverse marine life,

The shoreline of the island is of particular value to sea birds, and has been designated an Important Bird Area (IBA AN006 – "Saba Coastline") by BirdLife International. Saba is home to about sixty species of birds, many of which are sea birds that use the holes and crevices of the steep cliffs and two small islands for breeding and feed in the waters around the island. The Audubon's Shearwater (Puffinus lherminieri) is another common bird, and is the national bird of Saba as well as being featured on their coat of arms. About southwest of the island is the northeastern edge of the Saba Bank, the largest submarine atoll in the Atlantic Ocean with an especially rich biodiversity. Saba Bank is the top of a sea mount and it is a prime fishing ground, particularly for lobster.

Нидерландымен қарым-қатынасы

Саба 2010 жылдың 10 қазанында Нидерланд Антиль аралдары таратылғаннан кейін Нидерланд мемлекетінің құрамындағы арнайы муниципалитетке айналды және Нидерланд провинциясының бөлігі емес. Аралдың конституциялық мәртебесі, сондай-ақ Синт-Евстатиус және Бонайр аралдарының мәртебесі «Мемлекеттік бірлестіктер туралы заңда» (BES) (гол. Wet op de Openbare Lichamen BES) белгіленген. Саба тұрғындары Нидерланд Парламентінің (Өкілдер палатасы) мүшелерін сайлайды, олар пропорционалды сайлау жүйесі бойынша сайланады. 2017 жылғы Нидерландтағы жалпы сайлауда Саба тұрғындарының көпшілігі «Демократтар 66» партиясына дауыс берді. Аралдың 2000 тұрғынының 900-і дауыс беруге құқылы болды, олардың 42,8% (немесе 385 адам) дауыс берді. Нидерланд азаматтығы бар Саба тұрғындары Нидерланд Сенатының мүшелерін сайлау үшін сайлау коллегиясына сайлауда дауыс беруге құқылы. 2019 жылғы Сабадағы сайлау, 2019 жылғы Аралдық кеңес сайлауымен бірге өткізіліп, сайлау коллегиясындағы бес Саба орынының төртеуі «Желкелі аралдар халық қозғалысына», ал бір орын Саба Еңбек партиясына берілді.

Қоғам

2017 жылы Саба (Саба) халқының саны 2010 адамды құрады. Сабаның кішкентай аумағы арал отбасыларының азайып кетуіне себеп болды, олардың тегін шамамен алты отбасыға дейін табуға болады. Бұл аралда көптеген тегтердің ортақ екенін білдіреді, ең көп кездесетіні – Хасселл, Джонсон және Эвери; осы үш есім Саба халқының 30% астам бөлігіне тиесілі. Көптеген отбасылардың шығуы африкалықтар, голландтар, ағылшындар және шотландтардың араласуының нәтижесінде пайда болған. Халықтың бір бөлігі 1625 жылы Англия, Шотландия және Ирландия королі Карл I таққа отырғаннан кейін елден қуылған ирландтардың ұрпақтарынан тараған. Карл осы ирландтарды Кариб теңізіне жер аударды, бұл оның шотланд ақсүйектерін қолдаушылары үшін жерлерін күштеп иеленгеннен кейін туған көтерілісті басуға бағытталған шара болды. Тарихи тұрғыдан алғанда, Саба аймақтағы билік үшін күрескен көптеген еуропалық мемлекеттер арасындағы сауда орталығы болды. Африкадан әкелінген құлдар да Сабада жұмыс істеді. Соңғы жылдары Саба шетелден келген көптеген адамдарға мекен тапты, оның ішінде Саба университетінің медицина мектебінде оқитын немесе дәріс беретін 250-ге жуық иммигрант бар.

Тілдер

Аралда ағылшын және голланд тілдері қолданылады, мектептерде оқытылады және екеуі де ресми тілдер. Аралдың Голландиямен байланысты болуына қарамастан, ағылшын тілі аралдағы басты тіл болып табылады және 19 ғасырдан бері мектептерде қолданылып келеді. Халықтың 34% голланд тілінде сөйлейді, ал 96% ағылшын тілінде сөйлейді. Сондықтан, көпшілік (67%) ағылшын тілін үкіметке хабарласу үшін және үкіметтен хабар алу үшін пайдалана алады. Сабан ағылшын тілі – аралда қолданылатын жергілікті ағылшын тілінің диалектісі. Бұл бұрын Виргин аралдары креол ағылшын тілінің декреолизацияланған түрі деп сипатталған. Сабан ағылшын тілінің алғашқы сөздігі 2016 жылы жарық көрді.

Бір жынысты некелер

Сабада (Бонаир және Синт-Евстатий сияқты) 2012 жылдың 10 қазанында бір жынысты жұптарға некеге тұруға мүмкіндік беретін заң күшіне енгеннен кейін, бір жынысты және әртүрлі жынысты жұптарға некеге тұру рұқсат етілді. Бірінші бір жынысты неке 2012 жылдың 4 желтоқсанында Сабада голландиялық және венесуэлалық екі ер адам арасында тіркелді, олар екеуі де Арубада тұрады, онда бір жынысты некелер жасалмайды.

Экономика

2011 жылдан бері АҚШ доллары Нидерланд Антильдерінің гильдерін алмастырып, ресми валюта болып табылады.

Ауыл шаруашылығы

Сабадағы ауыл шаруашылығы негізінен мал шаруашылығы және көкөніс өндірісімен, әсіресе картоппен айналысады. "Испан жұмысы" деп те аталатын Сабадан жасалған тігіс, шын мәнінде жіп тарту арқылы жасалады және әлі күнге дейін аралда өндіріледі.

Туризм

Туризм индустриясы қазір арал экономикасына басқа кез келген секторға қарағанда зор үлес қосады. Жыл сайын шамамен 15 000 келуші болады. Сабада қонақүйлер, мейрамханалар, жалға берілетін коттедждер және түрлі дәмханалар бар. Саба Кариб теңізінің "Бұзылмаған патшайымы" деп белгілі. Саба, әсіресе, экологиялық туризммен танымал, онда керемет суға шомылу, тау шаруашылығы және жаяу серуендеу мүмкіндіктері бар. Хуанчо Е. Ираускин әуежайы жақын орналасқан Сент-Мартен және Синт-Евстасиус аралдарына қатынайтын рейстерді ұсынады. Сент-Мартеннен паром қызметі де бар; "Таң II ~ Саба паром" және "Едж" атты паромдар аптасына үш рет Сабаға қатынайды. Бұған қоса, жеке кемелерді тоқтатуға арналған аймақтар да бар. Су астына түсушілерді қызықтыратын негізгі орындар – теңіз түбінен шыққан магмадан пайда болған жанартаулық тау жыныстарынан құралған су асты мұнаралары, олар шамамен 91 метр тереңдікте басталып, 26 метрге дейін көтеріледі.

Көлік

"Жол" деп аталатын бір негізгі жол бар. Оның құрылысын Жозеф Ламберт Хасселл жоспарлаған, ол голланд және швейцар инженерлерінің пікіріне қарамастан, жол салу мүмкін деп сенді. Ол қашықтықтан білім алып, азаматтық инженерлік мамандығы бойынша курс бітіріп, 1938 жылы жергілікті жұмысшылармен бірге жол салуды бастады. 1943 жылы Форт-Бейден Боттомға дейінгі жолдың алғашқы бөлігі аяқталды. 1947 жылы алғашқы автомобиль келді. 1951 жылы Виндвардсайд пен Сент-Джонсқа қарайтын жол ашылды. 1958 жылы жол толыққанды салынып бітті. және қолданылуы шектеулі. Тек шағын STOL ұшақтарын, мысалы, Twin Otter және Britten Norman Islander сияқты, сондай-ақ тікұшақтарды басқаратын тәжірибелі ұшқыштар ғана қонуға рұқсат етіледі. 1972 жылы Форт-Бейде аралға қол жеткізу үшін пирс салынды. Синт-Мартеннен және одан Makana және The Edge паромдарымен жүк тасымалдау және жол жүру қызметтері де ұсынылады. Ерекше атап өтерлік жайт, тастан қашалған 800 сатыдан тұратын "Баспалдақ" деп аталатын жол бар, ол Лэддер-Бейден Боттом елді мекеніне дейін жетеді. 20 ғасырдың соңына дейін аралға кемелермен әкелінген барлық заттар осы баспалдақтар арқылы қолмен көтерілді. Қазір бұл баспалдақтарды қарқынды серуендеуді қалайтын туристер жиі пайдаланады.

Энергия

Кариб теңізіндегі көптеген аралдар сияқты, Саба да көмірсутек отынын импорттауға тәуелді, бұл оны жаһандық мұнай бағасының өзгеруіне, оның ішінде электр энергиясының құнына тікелей әсер ететін жағдайға ұшыратады. Электрмен жабдықтау аралдың қажеттілігінің 60%-ын қамтамасыз ететін дизельдік электр стансасына байланысты. Low Emission Development Strategies Global Partnership (LEDS GP) ұйымының есебінде Саба үкіметі аралды 100% тұрақты энергияға көшіру туралы шешім қабылдады, бұл соңымен көмірсутек отынымен өндірілетін электр энергиясына тәуелділікті жоюға бағытталған. Бұл жаңа энергетикалық саясат «2014–2020 жылдарға арналған әлеуметтік даму жоспары» және «Сабаның энергетикалық секторы стратегиясы» арқылы анықталған. Бірінші кезектегі мақсаттар – 2017 жылға қарай жаңартылатын энергиядан 20% электр энергиясын өндіру (2018 жылы орындалды) және 2020 жылға қарай 40%-ға жеткізу (2019 жылдың наурызына дейін орындалуы күтілуде). Сабада сондай-ақ орта және кәсіптік білім беретін Саба жалпы мектебі Сент-Джонс қаласында орналасқан. Саба университетінің медицина мектебі – Сабаның астанасы Боттомдағы коммерциялық медициналық оқу орны. Бұл медициналық мектеп Нидерланд үкіметімен келісім бойынша американдық экспатрианттар тарапынан құрылған. Оқу кезінде мектепке 400-ден астам студент келеді.

Сабада «Saba News» деген бір онлайн газет бар, ол жергілікті жаңалықтармен қатар, Голланд Кариб аймағының басқа бөліктерінен алынған материалдарды да жариялайды.

Мұражайлар

Виндвардсайдтағы Гарри Л. Джонсон мұражайында 19-шы және 20-шы ғасырлардың басына дейінгі коллекциялар қойылған, олардың ішінде голланд патшалығының кезеңдік фотосуреттері, антикалық жиһаздар, 100 жылдық орган-гармоника және тас ошақ, сондай-ақ аралдың алғашқы тұрғындарының археологиялық қазбаларынан табылған заттар бар. Боттомдағы Майор Осман Ральф Симмонс мұражайы, 40 жылдан астам аралда полиция қызметкері болған Майор Осман Ральф Симмонспен құрылған, ол аралда тапқан заттарды сақтап, көрсетеді.

Спорт

Сабадағы ең танымал спорт түрлері – футбол, футзал, софтбол, баскетбол және волейбол. Саба волейбол қауымдастығы ECVA және NORCECA мүшесі болып табылады.