Кіріспе
Канадалық ғылыми фантастика жазушысы (1960 жылы туған)
Роберт Джеймс Сойер (1960 жылдың 29 сәуірінде туған) – канадалық және американдық ғылыми фантастика жазушысы. Оның 24 романы жарық көрді, ал әңгімелері Analog Science Fiction and Fact, Amazing Stories, On Spec, Nature және көптеген антологияларда жарияланды. Ол көптеген жазу сыйлықтарын жеңіп алды, соның ішінде 1995 жылғы үздік роман үшін «Небула» сыйлығы, 2003 жылғы үздік роман үшін «Хьюго» сыйлығы, 2006 жылғы Джон В. Кэмпбелл мемориалдық сыйлығы, 2017 жылғы Роберт А. Хайнлайн сыйлығы және тарихтағы кез келген адамнан көп «Аврора» сыйлығын алды. Сойер Оттава қаласында дүниеге келген. Өмірінің көп бөлігін Торонто аймағында өткізіп, 2000 жылдан бері Миссиссауга қаласында тұрады.
Стиль және тақырыптар
Сойердің еңбегі ғылым мен діннің қиылысуын жиі зерттейді, рационализм мистиканы жеңіп шығады (әсіресе, Far Seer, The Terminal Experiment, Calculating God және Неандерталь паралаксінің үш томы (Hominids, Humans and Hybrids), сонымен қатар Nature журналында 2000 жылдың 6 шілдесінде жарияланған "Папа Мария III-нің бас тартуы" атты қысқа әңгімесін қараңыз). Сойер көшірілген немесе жүктелген адам санасы, сананы жүктеу туралы идеяны жиі зерттейді, ең толыққанды түрі Mindscan романында, сондай-ақ Flashforward, Golden Fleece, The Terminal Experiment, "Identity Theft", "Biding Time" және "Shed Skin" еңбектерінде де кездеседі. Оның сананы зерттеуге деген қызығушылығы Wake романында да байқалады, онда Әлемдік желінің инфрақұрылымында сананың спонтанды түрде пайда болуы қарастырылады. Оның кванттық физикаға, әсіресе кванттық есептеуге деген қызығушылығы "Сіз көресіз, бірақ байқамайсыз" (Шерлок Холмс пастиші) және "Итерациялар" атты қысқа әңгімелерінен, сондай-ақ Factoring Humanity және Hominids романдарынан көрінеді. Жерден тыс интеллекті іздеу (SETI) Golden Fleece, Factoring Humanity, Mindscan, Rollback повесі, "Ineluctable" және "Сіз көресіз, бірақ байқамайсыз" мен "Flashes" атты қысқа әңгімелерінің сюжеттерінде маңызды рөл атқарады. Сойер Starplex романында космологияны жан-жақты талқылайды. Сойер шығармаларындағы оқиғалар көбінесе нақты ғылыми мекемелерде өтеді, мысалы, End of an Era романында TRIUMF, Flashforward романында CERN, Calculating God романында Корольдік Онтарио мұражайы, Hominids романы мен оның жалғасында Судбери нейтрино обсерваториясы, Rollback романында Аресибо обсерваториясы, Quantum Night романында Канаданың жарық көзі, ал The Oppenheimer Alternative романында Лос-Аламос Ұлттық зертханасы мен Жоғары оқу институты қолданылған. Орсон Скотт Кард Сойердің прозасын өте айқындығымен Исаак Азимовқа жақын деп сипаттаған.
SF/мысық кроссоверлері
Сойер 1993 жылы "Ескі күндерге ұқсайды" атты қысқа әңгімесі үшін Канаданың ең жоғары ғылыми-фантастикалық сыйлығын (Аврора сыйлығы) және оның ең жоғары детективтік сыйлығын (Артур Эллис сыйлығы) жеңіп алды. "Illegal Alien" – ғарыздық қылмыскердің сотталуы туралы сот драмасы; "Hominids" бір неандертальді басқа неандертальді өлтіргені үшін оның тектілерімен сотқа береді; "Mindscan" Мичиган штатының сотында жүктелген сананың құқықтарын қарастырады; ал "Алтын қамыт", "Фоссил Оқытушы", "Терминал эксперименті", "Frameshift", "Flashforward" және "Қызыл планета Блюз" – бәрі де, әзірге, кісі өлтіру туралы детективтік оқиғалар. Сойердің қысқа ғылыми-фантастикалық туындыларының ішінде "Сәйкестендіру ұрлығы" повесі және "Байлау уақыты", "Жұмылдар", "Итерациялар", "Шед терісі", "Стенли кубогының ізімен", "Көріп тұрсың, бірақ байқамайсың", "Сен алған қол" және жоғарыда аталған "Ескі күндерге ұқсайды" атты әңгімелері де қылмыстық немесе детективтік жанрға жатады.
Редакциялық және ғылыми жұмыстар
Өзінің жеке шығармаларынан өзге, Сойер Red Deer Press баспасы үшін, канадалық Fitzhenry & Whiteside баспасының бір бөлігі болған Роберт Дж. Сойер кітаптарының ғылыми-фантастикалық сериясын редакциялаған. Ол сондай-ақ The New York Review of Science Fiction журналына материалдар жасайды, The Canadian Encyclopedia энциклопедиясындағы ғылыми фантастика туралы мақалалардың авторы болып табылады және Л. Рон Хаббардтың Writers of the Future конкурсының қазынасы ретінде жұмыс істейді. Сойер романдарын жазу үшін WordStar DOS бағдарламасын қолдануын жалғастыруда.
Кино және теледидар
2009 жылдың мамырында ABC телеарнасы 2009–2010 маусымы үшін «FlashForward» (бір сағаттық драмалық телесериал) сериалының 13 эпизодын тапсырыс берді. Ол Дэвид С. Гойер мен Бреннон Брага сценарий жазған, Гойер режиссерлік еткен және Джозеф Файнс пен Соня Уолгердің қатысуымен 2009 жылдың ақпан және наурыз айларында сәтті түсірілген пилоттық эпизодтан кейін, Сойердің осы аттас романы негізінде жасалған. Бірнеше түзетулерден кейін, бірінші маусым 22 эпизодтан тұруға тиіс болды. Сойер сериалдың әр эпизоды бойынша кеңесші болды және «Курс түзету» деп аталған 19-шы эпизодты жазды. Сойер 2005–2006 жылдары тұңғыш рет көрсетілген «Charlie Jade» бір сағаттық ғылыми-фантастикалық телесериалдың түпкілікті сценарийлік жоспарын жазды, сондай-ақ 2003 жылы «Robotech» сериалын жаңарту бойынша концептуалды жұмыстар атқарды. Ол CBC радиосының «Идеялар» бағдарламасы үшін ғылыми фантастика туралы деректі фильмдерді жазып, баяндады. Сонымен қатар, ол Канаданың «Vision TV» телеарнасындағы «Supernatural Investigator» атты 17 бөлімдік, апта сайын жарты сағаттық деректік бағдарламасын жүргізді, ол 2009 жылдың 27 қаңтарында эфирге шықты. Ол CBC телеарнасының онлайн деректік фильмі «The Planet of the Doctor» үшін британдық ғылыми фантастикалық сериал «Doctor Who» туралы талдау жасады, «TVOntario» телеарнасының «Saturday Night at the Movies» бағдарламасында ғылыми фантастика фильмдері туралы жиі пікір білдірді және Дэвид Джеррольдпен бірлесіп «Star Trek» сериалының 40 жылдығына арналған эсселер жинағын редакциялады.
Оқыту және көпшілік алдында сөйлеу
Сойер Торонто университетінде, Райерсон университетінде, Хамбер колледжінде және Банф орталығында ғылыми фантастика жазуды оқытты. 2000 жылы Ричмонд Хилл, Онтарио мемлекеттік кітапханасында Жазушы-резидент болып жұмыс істеді. 2003 жылы Торонто қалалық кітапханасының ғылыми фантастика, болжам және фантастика жинағы – Меррил коллекциясында Жазушы-резидент болды (1987 жылы Джудит Меррилден кейін бұл қызметке тағайындалған алғашқы адам). 2006 жылы «Одиссея» жазу шеберханасында Жазушы-резидент болды. Сондай-ақ 2006 жылы Онтарионың Ватерлоо аймағындағы Китченер қалалық кітапханасында Эдна Стейблер атындағы Жазушы-резидент болды, бұл Ватерлоо аймағының 2005 жылы барлық 490 000 тұрғыны оқуға ұсынылған Сойердің «Hominids» кітабын «Бір кітап, бір қоғамдастық» тақырыбы ретінде таңдауынан кейін болды. 2007 жылы Доусон қаласындағы Бертон үйінде Жазушы-резидент болды. 2009 жылы Саскатун, Саскачеван қаласында орналасқан Канаданың ұлттық синхротрондық құрылғысы – Canadian Light Source-да алғашқы рет Жазушы-резидент атанды. Сойер технологиялық тақырыптар бойынша жиі баяндама жасайды және болашақ генетикалық заңдардың қалай болу керектігі туралы Канаданың Федералды Әділет министрлігіне консультант қызметін көрсетті.
Халықаралық аудармалар
Үйінде танымал болумен қатар, Сойердің туындылары халықаралық деңгейде де жақсы қабылданады. Оның барлық романдары Нью-Йорк баспаларынан шығып, болгар, қытай, чех, голланд, француз, венгр, неміс, итальян, жапон, корей, поляк, румын, орыс, серб және испан тілдеріне аударылған нұсқалары жарық көрді.
Кәсіби бірлестіктер
1998 жылы Сойер SFWA президенті болып сайланды. Ол мүшелікті мерзіміне қарай қайта қарау және ең жақсы сценарий үшін Небула сыйлығын құру сияқты әртүрлі даулы мәселелер бойынша референдум өткізуге уәде берді; ол ең жақын қарсыласы, бұрынғы SFWA президенті Норман Спиндрэдті 3:2 есебімен жеңіп алды. Алайда, Сойердің президенттік қызметінде мүшелікті қайта біліктілікке қарсылық күшті болды және оның Директорлар кеңесінің көпшілік қолдауымен бір SFWA қызметкері мен бір еріктіні қызметтен босатуына оңсыз реакция болды. Ол бір жылдық мерзімінің жартысын аяқтағаннан кейін отставкаға кетті, ал оның орнына сол кездегі вице-президент Пол Левинсон автоматты түрде тағайындалды. Отставкаға кетер алдында Сойер уәде еткен референдум өтті, нәтижесінде SFWA-ның жарғылары мен процедураларына маңызды өзгерістер енгізілді. Атап айтқанда, Солтүстік Америкадан тыс жердегі тиісті сатулар мүшелік талаптарын орындау ретінде қабылдауға, тиісті электрондық сатулар мүшелік талаптарын орындау ретінде қабылдауға және ең жақсы сценарий үшін Небула сыйлығын құруға рұқсат берілді. Сойер басқа да жазушылар ұйымдарында белсенді болды, олардың ішінде Канаданың қылмыс жазушылары, қорқыныш жазушылар қауымдастығы және Канаданың жазушылар одағы (ол мүшелік комитетінде қызмет етті) бар. Сондай-ақ ол сценарий жазушылардың Америка және Канада жазушылар гильдияларының мүшесі.