Кіріспе
Испан жазушысы және актері (туған жылы 1932) Фернандо Аррабал Теран (11 тамыз 1932 жылы туған) – испан драматургі, сценарист, кинорежиссер, романист және ақын. Ол Мелильяда дүниеге келіп, 1955 жылы Францияға қоныс аударды. Аррабал өзінің ұлты туралы «дестерадо», яғни «жартылай эмигрант, жартылай жер аударылған» деп сипаттайды. Аррабал жеті толық метражды көркем фильм түсірген, 100-ден астам пьеса, 14 роман, 800 өлең жинағы, кітаптар мен суретшілердің кітаптарын, бірнеше эссе және диктатордың өмірінде жазылған «Генерал Франкоға хат» атты әйгілі туындысын жариялаған. Оның барлық пьесалары бірнеше тілде екі томдық жинақта, екі мыңнан астам бетке жуық көлемде жарық көрді. New York Times газетінің театр сыншысы Мел Гассоу Аррабалды «модернизмнің үш бейнесі» арасындағы соңғы тірі қалған адам деп атады. 1962 жылы Аррабал Алехандро Ходоровский мен Роланд Топормен бірге Пан құдайының ықпалымен «Паникалық қозғалысты» құрды. 1990 жылы Патафизика колледжінің Трансценденттік сатрапы болып сайланды. Соңғы жарты ғасырда Марсель Дюшан, Эжен Ионеско, Ман Рэй, Борис Виан, Дарио Фо, Умберто Эко және Жан Бодриллар сияқты тағы қырық Трансценденттік сатрап сайланды. Аррабал үш жыл Андре Бретонның сюрреалистік тобының мүшесі болды және Энди Уорхол мен Тристан Царамен дос болды. Жазушы және сыншы Хавьер Вилан Аррабал туралы былай деп жазды: Аррабалдың театры – жабайы, қатыгез, дауысты және қуанышпен провокациялық әлем. Бұл – біздің «жетілген» өркениеттеріміздің мәйітін тұрақты революцияның отында қыздыратын драмалық карнавал. Ол Кафканың ойлылығы мен Джарридің юморінің көркемдік мұрагері; зорлық-зомбылығымен Аррабал Сад пен Артоға жақын. Дегенмен, ол мазақтауды осы деңгейге дейін жеткізген жалғыз жазушы. Теңдесіз саяси және көңілді ойыншыл, революциялық және богемиялық оның туындылары – тікенді сым мен ГУЛАГ синдромынан құралған ғасырымыздың белгісі, амал табудың бір жолы.
Fernando Arrabal Terán (born August 11, 1932) is a Spanish playwright, screenwriter, film director, novelist, and poet. He was born in Melilla and settled in France in 1955. Regarding his nationality, Arrabal describes himself as "desterrado", or "half expatriate, half exiled". Arrabal has directed seven full length feature films and has published over 100 plays; 14 novels; 800 poetry collections, chapbooks, and artists' books; several essays; and his notorious "Letter to General Franco" during the dictator's lifetime. His complete plays have been published, in multiple languages, in a two volume edition totaling over two thousand pages. The New York Times theatre critic Mel Gussow has called Arrabal the last survivor among the "three avatars of modernism". In 1962, Arrabal co founded the Panic Movement with Alejandro Jodorowsky and Roland Topor, inspired by the god Pan. He was elected Transcendent Satrap of the Collège de Pataphysique in 1990. Forty other Transcendent Satraps have been elected over the past half century, including Marcel Duchamp, Eugène Ionesco, Man Ray, Boris Vian, Dario Fo, Umberto Eco, and Jean Baudrillard. Arrabal spent three years as a member of André Breton's surrealist group and was a friend of Andy Warhol and Tristan Tzara. Writer and critic Javier Villan wrote of Arrabal:Arrabal's theatre is a wild, brutal, cacophonous, and joyously provocative world. It is a dramatic carnival in which the carcass of our 'advanced' civilizations is barbecued over the spits of a permanent revolution. He is the artistic heir of Kafka's lucidity and Jarry's humor; in his violence, Arrabal is related to Sade and Artaud. Yet he is doubtless the only writer to have pushed derision as far as he did. Deeply political and merrily playful, both revolutionary and bohemian, his work is the syndrome of our century of barbed wire and Gulags, a manner of finding a reprieve.
Балалық шағы (1932-1946 жж.)
Аррабал (Теран – оның екінші тегі) Кармен Теран Гонсалес пен суретші Фернандо Аррабал Руистің отбасында дүниеге келген. 1936 жылдың 17 шілдесінде Испанияның Екінші Республикасының конституциялық үкіметіне қарсы әскери көтерілістер ұйымдастырылып, Испания Азамат соғысы басталғанда, Аррабалдың әкесі Республикаға берілділігін сақтап, бүлік жасағаны үшін өлім жазасына кесілді. Кейіннен оның жазасы 30 жылға ауыстырылды. Ол түрмелер арасында ауыстырылды, Мелильядағы Санти-Эспиритуден Сеутадағы Монте-Хачоға, сондай-ақ Сьюдад-Родриго мен Бургосқа. 1941 жылдың 4 желтоқсанында психикалық ауруы болғандықтан Бургос ауруханасына жіберілді. Кейінгі зерттеулер оның психикалық денсаулығын сылтау ретінде пайдаланғанын көрсетті, мүмкін, қауіпсіздігі төмен түрмеге ауысу үшін. 1941 жылдың 29 желтоқсанында ол ауруханадан пижамамен қашып кетті, дала үш фут қармен жабылған болатын. Көп іздеуге қарамастан, ол қайтадан көрінбеді. Әкесі туралы Аррабал былай деп жазды: "Салыстыруға тырыспай, осы көңіл көшкен эпизодтармен кездескенде (көбінесе ешқандай логикалық байланыссыз), мен көбінесе сол күнәнің құрбаны болған әкеме ой салам. Азамат соғысы басталған күні оны "мейірімді серіктері" Мелилья әскери казармасының тулар бөлмесіне қамап қойды. Ол мұқият ойлануға тиіс еді, өйткені егер ол олардың көтерілісіне (альсамиенто) қосылмаса, көтеріліс үшін өлім жазасына кесілуі мүмкін еді. Бір сағаттан кейін лейтенант Фернандо Аррабал бұрынғы жолдастарын шақырып, ол ұзақ ойланғанын хабарлады. Бүгін осы оқиғаға байланысты мен, ол сияқты, ең маңызды оқиғалардың куәсі, үлгісі немесе символы ретінде қызмет етуім керек пе? Мен – жай ғана жер аударылған адаммын. Егер мен сүйікті сандарымнан айырылсам, айналамдағы барлық нәрсе маған шатастырып, тәртіпсіздікке ұшыратады. Мен әкем сияқты күнәнің құрбаны болғым келмейді, тек Пан қалаған кезде тірі кезімде өлуді тілеймін". 1936 жылы Аррабалдың анасы жас ұлы Фернандомен бірге Сьюдад-Родригоға оралды және сол кездегі ұлтшылдардың астанасы және генерал Франко үкіметінің штаб-пәтері болған Бургоста жұмыс тапты. Фернандо 1937 жылдан 1940 жылға дейін жергілікті католик мектебінде оқыды, содан кейін Азамат соғысы аяқталып, анасымен бірге Мадридке көшіп барды. 1941 жылы Аррабалға дарынды балаларға арналған ұлттық жүлде берілді. Ол оқуын Лас-Эскуэлас-Пиас-де-Сан-Антон шіркеу мектебінде жалғастырды, оның түлектері арасында Виктор Гюго мен Хасинто Бенавенте-и-Мартинес болды. Аррабал кейіннен Мадридтің тағы бір атақты мектебінде, Колехио-Падрес-Эсколапиос-Де-Хетафеде оқыды. Ол жақыннан оқып, өмірді танып-білуге құштар болды.
Жастар мен жас адамдар (1936-1946 жж.)
1947 жылы анасы оған Әскери академияға түсуге дайындық курстарына қатысуды бұйырғанда, Аррабал наразылық танытып, сабақтан қашып жүрді. Кейіннен ол оны Толосаға (Гипускоа) жіберді, онда 1949 жылы Escuela Teórico Práctica de la Industria y el Comercio del Paper мекемесінде бизнес оқыды. 1950 жылға қарай ол бірнеше пьеса жаза бастады, олар әлі жарияланбаған. 1951 жылы Аррабал La Papelera Española компаниясында қағаз өнеркәсібінде жұмыс істей бастады. Ол Валенсияға көшіп, бакалавриат емтиханын тапсырды, бұл Испанияда университетқа түсуге арналған алғашқы міндетті емес білім беру мүмкіндігі болды. Кейіннен Мадридке көшіп, құқық білімін оқуды бастады. Осы жылдары ол Мадридтегі Атенео мәдени орталығына жиі барып, Постизм мектебінің ақындарының өлеңдерін тыңдады. Ол сонымен қатар өзінің алғашқы пьесасы «Пикникті» (алғашқыда «Әскерлер» деп аталған) аяқтады және «El triciclo» пьесасын (алғашқыда «Трициклмен жүрген адамдар» деп аталған) жазды. 1954 жылы Аррабал Бертольд Брехттің «Ерлік ана және оның балалары» спектаклін көру үшін Парижге автостоппен сапарлады, оны Берлинер ансамблі гастрольдік өнер көрсетулерінде қойды. Сол жылы Мадридте ол Люс Моромен танысты, ол оның әйелі болды. 1955 жылы ол Парижде оқуға үш айлық стипендия алды және осы уақыт ішінде Cité Universitaire-дегі Colegio de España-да тұрды. Парижде ол туберкулездің қайталануына ұшырады. Ол бұл ауруды өзіне «жақсы оқиға» деп ойлады, себебі ол «Кундера мен Вивес, Лойоланың Игнатийі мен Пикассоның отаны – жер аударылуға» тұрақты түрде көшуге мүмкіндік берді. 1976 жылы ол Роза фон Праунхаймның «Underground and Friends» атты Нью-Йорк фильмінде ойнады.
Саясат
Аррабал франкизмге және монархияға қарсы болғанымен, сондай-ақ мәдени өндірістегі анархистік бағыттарға қызығушылық танытқан. Аррабалдың коммунизммен қарым-қатынасы қиын болды. Ол эмиграцияда жүргенде Испания Коммунистік партиясымен байланыс құрған, бірақ 1977 жылы "Архитектор және Ассирия императоры" атты пьесасы Барселонада Коммунистік партиямен байланысы бар деген қамал суретшілермен қойылғанда, олардың арасында келіспеушілік туып, байланыс үзілген сияқты.
Суреттер
Аррабал өзін "қанағаттанбаған суретші" деп сипаттаған. Ол шамамен 50 картина және 100 сурет пен коллаж жасады, олар Париж өнер орталығы, Бае музейі және Миландағы Вилла Сан-Карло Борромео өнер музейінде көрмеге қойылды. Оның сурет салуға қатысты көзқарасы – суретшілермен тығыз ынтымақтастық, олар оның ұсынған егжей-тегжейлі эскиздеріне сүйене отырып, үлкен форматты майлы суреттер жасайды. 1962 жылы оның алғашқы суреті "La Brèche: Action Surréaliste Revue" көркем әдебиет журналының негізін қалаушы редакторы Андре Бретон тарапынан жариялану үшін таңдалды. Аррабал мүсінші және бейне-суретші Кристаль Якобпен бірлесіп жұмыс істеді, олармен бірге онға жуық бейнеролик пен фотомонтаж сериясын жасады, соның ішінде Анри Руссоның 1909 жылғы туындысынан шабыттанған "Les artilleurs des échecs et de la littérature" (Шахмат пен әдебиеттің артиллерия корпусы).
Эсселер мен фантастика
Carta al General Franco (испан және француз тілдерінде жарық көрген, Париж: Bourgois, 1972, col. 10–18; Париж: Anonyme Anarchiste Pop, 1971; Буэнос-Айрес: Granica, 1973; Noce: Babilonia, 1976; Барселона: Actuales, 1978). Le Panique (Париж: Union Générale d'Edition, 1973). Sur Fischer: Initiation aux échecs (Монако: du Rocher, 1974; Fischer, le roi maudit [қайта жаңартылған басылым], Люксембург: Phi, 1988). Carta a los militantes comunistas españoles (Sueño y mentira del eurocomunismo) (испан және француз тілдеріндегі екі тілді басылым, Париж: Bourgois, 1978; Барселона: Actuales, 1978; Acción directa, 1980). Les échecs féeriques et libertaires (L'Express журналынан алынған мақалалар) (Монако: du Rocher, 1980). Carta a los comunistas españoles y otras cartas (Франкоға, корольге және басқа да хаттар) (Мурсия: Godoy, 1981). Фидель Кастроға хат (Мадрид: Playor, 1983; Мексика: Diana, 1984; Еуропа, Америка, Португалия, 1984). Echecs et mythe (Париж: Payot, 1984; Mitos em Xeque, Рио-де-Жанейро: Globo, 1988). Фелисиано де Силваға кіріспе (Cátedra, col. Letras Hispánicas, 1986). Эль Греко (Steidl, Kiepenheuer & Witsch, 1991; Эль Греко, Барселона: Destino, 1991; Эль Греко, Лондон: Calder and Boyars; Нью-Йорк: Grove Press – Viking, 1991; Эль Греко, Милан: Spirali, 1991; Эль Греко: Le frénétique du spasme, Париж: Flohic, 1991). Гоя / Дали (Милан: Spirali – Vel; Рим: Studio di Val Cervo, 1992). Fêtes et défaites sur l'échiquier (Париж: L'Archipel, 1992). Балтазарға хаттар (Ф. Торрес Монреальдің нұсқасы, 1993). Genios y figuras (А. Беренгуердің алғы сөзімен, Espasa Calpe, 1993). Самариттіктің қолдары. Ионескомен сұхбат (La Vuelta, № 210, мамыр, 1994). La dudosa luz del día (француз тілінен испан тіліне Ф. Торрес Монреальтың түсіндірмелерімен аударылған, Espasa Calpe, 1994). Испания короліне хат (Мадрид: Espasa Calpe, 1995). Сервантес есімді құл (Париж: Plon, 1996; Сервантес есімді құл, Мадрид: Espasa Calpe, 1996). Diccionario pánico (Брюссель: Escritos, 1998). Сталинге хат (Париж: Flammarion, 2004). Хуэллбек! (Париж: Le cherche midi, 2005). El Pánico, үшінші мыңжылдық манифесті, 2007. Паникалық сөздік, 2008. Арабалесколық әлемдер, 2009. Кундераны қорғау, 2009.