Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Американдық джаз пианині, композитор, өлең жазушы және аранжировщик (1915–1967)
American jazz pianist, composer, lyricist and arranger (1915–1967)
Уильям Томас Страйхорн (29 қараша 1915 – 31 мамыр 1967) – американдық джаз композиторы, пианині, өлең жазушы және аранжировщик, ол үш он жылға жуық уақыт бойы оркестр жетекшісі және композитор Дьюк Эллингтонмен бірлесіп жұмыс істеді. Оның шығармаларына "А" пойызбен жүр", "Челси көпірі", "Гүл – сүйкімді нәрсе" және "Лүш Лайф" кіреді.
William Thomas Strayhorn (November 29, 1915 – May 31, 1967) was an American jazz composer, pianist, lyricist, and arranger who collaborated with bandleader and composer Duke Ellington for nearly three decades. His compositions include "Take the 'A' Train," "Chelsea Bridge," "A Flower Is a Lovesome Thing," and "Lush Life".
Ерте өмір
Стрейхорн Америка Құрама Штаттарының Огайо штатындағы Дейтон қаласында туған.
Strayhorn was born in Dayton, Ohio, United States.
Питтсбургке оралу және Эллингтонмен кездесу
Стрейхорн мектеп бітіретін кезеңінде Питтсбургке оралды. Алғашқы фортепианосын сатып алу үшін түрлі жұмыстар істеді және Шарлотта Энти Кэтлиннен сабақ алды. Вестингхаус орта мектебінде оқыды, кейін джаз пианистері Эрролл Гарнер мен Ахмад Джамал да оқыған. Мектеп оркестрінде ойнады, Карл Маквикерден сабақ алды, ол бұрын Эрролл Гарнер мен Мэри Лу Уильямсқа да оқытқан. Біраз уақыт Питтсбург музыка институтында классикалық музыка оқыды, музыкалық пьесалар жазды, жергілікті радиостанцияда күн сайын ойнайтын трио құрды, сондай-ақ "Life Is Lonely" (кейін "Lush Life" деп аталды), "My Little Brown Book" және "Something to Live For" әндерін жазды. 19 жасқа келгенде "Fantastic Rhythm" атты кәсіби музыкалық пьеса үшін жұмыс істеді. Стрейхорнның классикалық композитор болу арманы, сол кезде толығымен ақ нәсілділер басым болған классикалық әлемде қара нәсілді адамның табысқа жетуінің қиындықтарынан қанағаттанбады. 19 жасында Арт Татум және Тедди Уилсон сияқты пианистердің музыкасымен танысты. Осы музыканттардың көркемдік әсері оны джаз әлеміне бастады, онда ол өмірінің соңына дейін қалды. Оның джазға алғашқы қадамы Питтсбургте ойнаған "Mad Hatters" тобында болды. Стрейхорнның студенттері, гитарист Билл Эш және барабаншы Микки Скрима да оның джазға бет бұруына ықпал етті, ол 1937 жылдан кейін Бадди Малоунның Питтсбург би тобы үшін аранжировкалар жаза бастады. Стрейхорн 1933 жылы Питтсбургте Дьюк Эллингтонның өнер көрсеткенін көрді, содан кейін 1938 жылдың желтоқсанында Эллингтон қайтадан сол жерде өнер көрсеткеннен кейін онымен кездесті. Ол алдымен түсіндіріп, содан кейін оркестр жетекшісіне Эллингтонның өзінің бір пьесасын қалай аранжировкалайтынын көрсетті. Эллингтонның әсері қатты болғандықтан, ол басқа топ мүшелерін Стрейхорнның орындауын тыңдауға шақырды. Сапар соңында ол Стрейхорн бендінің Нью-Йоркке оралған кезде онымен кездесуін ұйымдастырды. Стрейхорн келесі 25 жыл бойы Эллингтон үшін аранжировщик, композитор, кейде пианист және серіктес ретінде жұмыс істеді, оның қатерлі ісіктен қайтыс болғанға дейін. Эллингтон оны былай сипаттады: "Билли Стрейхорн – менің оң қолым, сол қолым, менің артқы жағымдағы барлық көздерім, менің ми толқындарым оның басында, ал оның менікі".
Strayhorn returned to Pittsburgh while still in grade school. He worked odd jobs to earn enough money to buy his first piano, and took lessons from Charlotte Enty Catlin. He attended Westinghouse High School, later also attended by jazz pianists Erroll Garner and Ahmad Jamal. He played in the school band, and studied under Carl McVicker, who had also instructed Erroll Garner and Mary Lou Williams. He studied classical music for a time at the Pittsburgh Music Institute, writing a musical, forming a trio that played daily on a local radio station, and writing/composing the songs "Life Is Lonely" (later renamed "Lush Life"), "My Little Brown Book," and "Something to Live For." By age 19, he was writing for a professional musical, Fantastic Rhythm. Strayhorn's original ambition to become a classical composer was foiled by the harsh reality of a black man trying to make it in the classical world, which at that time was almost completely dominated by white people. Strayhorn was introduced to the music of pianists like Art Tatum and Teddy Wilson at age 19. The artistic influence of these musicians guided him into the realm of jazz where he remained for the rest of his life. His first jazz exposure was in a combo called the Mad Hatters that played around Pittsburgh. Strayhorn's fellow students, guitarist Bill Esch and drummer Mickey Scrima, also influenced his transition to jazz, and he began writing arrangements for Buddy Malone's Pittsburgh dance band after 1937. Strayhorn saw Duke Ellington play in Pittsburgh in 1933, then met him in December 1938 after Ellington performed there again. He first explained, and then showed the bandleader how he would have arranged one of Ellington's own pieces. Ellington was impressed enough to invite other band members to hear Strayhorn. At the end of the visit, he arranged for Strayhorn to meet him when the band returned to New York. Strayhorn worked for Ellington for the next 25 years as an arranger, composer, occasional pianist and collaborator until his death from cancer. As Ellington described him, "Billy Strayhorn was my right arm, my left arm, all the eyes in the back of my head, my brain waves in his head, and his in mine."
Эллингтонмен жұмыс
Стрейхорн – дарынды композитор және аранжировщик, Дьюктің көлеңкесінде гүлдегендей болды. Эллингтон әкелік фигура саналды және топ кішкентай бойлы, тартымды мінезді Стрейхорнға, оны «Стрей», «Вили» және «Сви’ Пи» деп лақаптап, әрдайым қамқорлықпен қарады. Эллингтон Стрейхорнды өз ойларын аяқтауға және жаңа музыкалық идеяларды енгізуге пайдаланды (кейде керісінше де болды), сонымен бірге оған өздігінен шығармалар жазуға және кем дегенде бір бөлігін мойындауға мүмкіндік берді. Дьюк Эллингтон Стрейхорнның көптеген еңбектері үшін құрмет алғанымен, серігін қасақана жасырмады. Эллингтон сахнада: «Стрейхорн көп жұмыс істейді, бірақ мен құрметке ие боламын!» деп әзілдеуші еді. Екінші жағынан, Эллингтонның жарнамашылары оны Стрейхорн туралы еш айтпастан жиі мақтауына қарсылық көрсетпеді, ал Стрейхорн наразылығын жасыруға тырысқанына қарамастан, «Стрейхорн» достарына, кем дегенде, «Эллингтонның даңқы арта келе, өзінің танылмауына байланысты алаңдаушылықтың күшейгенін» айтты. Стрейхорн Дьюк Эллингтон оркестрінің «Take the 'A' Train» әнін және топтың репертуарына енген тағы да бірнеше шығарманы жазды. Стрейхорн Ellington оркестрімен бірге концерттерде де, студияда да жиі фортепианода ойнады. Detroit Free Press музыка сыншысы Марк Страйкер 1959 жылғы «Анатомиялық кісі өлтіру» голливудтық фильмінің саундтрегіндегі Стрейхорн мен Эллингтонның жұмысы «қажетті, [бірақ] Эллингтон-Стрейхорнның «Such Sweet Thunder» және «The Far East Suite» сияқты шедеврлік сюиталарымен салыстырғанда тым шалаң, бірақ оның ең шабыттандырған сәттері олармен теңдес келеді» деген қорытынды жасады. Кино тарихшылары саундтректі «африкалық американдықтардың голливудтағы алғашқы маңызды музыкасы – диегетикалық емес музыканы қамтиды, яғни музыканың көзі фильмдегі оқиғалармен немесе экрандағы музыкалық топпен байланысты емес» деп мойындады. Музыкалық қосымша «бұрынғы жаз музыкасына тән мәдени стереотиптерден аулақ болды және 60-шы жылдардағы «жаңа толқын» киносының алғы күші болған визуалды қаталдықтан бас тартты». 1960 жылы екеуі Columbia Records үшін жазылған «Жұртша» альбомына аранжировка жасады, онда Чайковскийдің «Жұртша» балетінің джаздық интерпретациялары орын алды. Альбомның түпнұсқа мұқабасында Эллингтонның және Стрейхорнның есімдері мен суреттері бірге көрсетілген.
Strayhorn was a gifted composer and arranger who seemed to flourish in Duke's shadow. Ellington was arguably a father figure and the band was affectionately protective of the diminutive and mild mannered Strayhorn, nicknamed by the band "Strays", "Weely", and "Swee' Pea". Ellington used Strayhorn to complete his thoughts and introduce new musical ideas (and sometimes it worked the other way around), while giving him the freedom to write on his own and enjoy at least some credit. Though Duke Ellington took credit for much of Strayhorn's work, he did not maliciously drown out his partner. Ellington would make jokes onstage like, "Strayhorn does a lot of the work but I get to take the bows!" On the other hand, Ellington did not oppose his publicists frequently crediting him without any mention of Strayhorn, and, despite the latter's attempts to hide his dissatisfaction, "Strayhorn revealed", at least to his friends, "a deepening well of unease about his lack of public recognition as Ellington's prominence grew." Strayhorn composed the Duke Ellington orchestra's signature song, "Take the 'A' Train," and a number of other pieces that became part of the band's repertoire. Strayhorn often played the piano with the Ellington orchestra, both live and in the studio. Detroit Free Press music critic Mark Stryker concludes that the work of Strayhorn and Ellington in the score of the 1959 Hollywood film Anatomy of a Murder is "indispensable, [although] too sketchy to rank in the top echelon among Ellington Strayhorn masterpiece suites like Such Sweet Thunder and The Far East Suite, but its most inspired moments are their equal." Film historians have recognized the soundtrack "as a landmark—the first significant Hollywood film music by African Americans comprising non diegetic music, that is, music whose source is not visible or implied by action in the film, like an on screen band." The score "avoided the cultural stereotypes that previously characterized jazz scores and rejected a strict adherence to visuals in ways that presaged the New Wave cinema of the '60s." In 1960, the two collaborated on arrangements for the album The Nutcracker Suite, recorded for Columbia Records and featuring jazz interpretations of "The Nutcracker" by Tchaikovsky. The original album cover is notable for the inclusion of Strayhorn's name and picture along with Ellington's on the front.
Жеке өмір
1939 жылдың наурыз айынан мамыр айына дейін оркестрімен екінші Еуропалық гастрольдік сапарына шығар алдында, Эллингтон әпкесі Рут пен ұлы Мерсер Эллингтонға «Стрейхорн бізбен қалады» деп хабарлады. Мерсер арқылы Стрейхорн алғашқы серігі, афроамерикандық музыкант Аарон Бриджерспен танысты, олар Бриджерс 1947 жылы Парижге көшіп кеткенге дейін бірге өмір сүрді. Ересек болғаннан кейін Стрейхорн достарына және Эллингтон тобының мүшелеріне өзінің гомосексуал екенін ашық айтты. Ол азаматтық құқықтар қозғалысына қатысты, сондай-ақ Мартин Лютер Кингтің досы ретінде 1963 жылы Эллингтон оркестрі үшін «King Fit the Battle of Alabama» әнін ұйымдастырып, дирижерлік етті, бұл ән Кингке арналған тарихи шолудың (және альбомның) бөлігі болды. Стрейхорн Лена Хорнның мансабына зор ықпал етті, ол Стрейхорнға үйленгісі келді және оны өмірінің махаббаты деп есептеді. Стрейхорн классикалық білімін пайдаланып Хорнның ән айту техникасын жетілдірді және олар бірге әндер жазды. 1950 жылдары Стрейхорн бірнеше жылға Дьюк Эллингтоннан кетіп, жеке мансабымен айналысты. Ол бірнеше жеке альбомдар шығарды, «Original Copasetics» үшін ревюлар жасады және досы Лютер Хендерсонмен бірге театрлық қойылымдар қойды.
Shortly before going on his second European tour with his orchestra, from March to May 1939, Ellington announced to his sister Ruth and son Mercer Ellington that Strayhorn "is staying with us." Through Mercer, Strayhorn met his first partner, African American musician Aaron Bridgers, with whom Strayhorn lived until Bridgers moved to Paris in 1947. As an adult, Strayhorn was openly gay to his friends and the members of the Ellington band. He participated in the civil rights movement, and as a friend to Martin Luther King Jr., he arranged and conducted "King Fit the Battle of Alabama'" for the Ellington orchestra in 1963 for the historical revue (and album) My People, dedicated to King. Strayhorn had a major influence on the career of Lena Horne, who wanted to marry Strayhorn and considered him the love of her life. Strayhorn used his classical background to improve Horne's singing technique, and they recorded songs together. In the 1950s, Strayhorn left Duke Ellington for a few years to pursue a solo career of his own. He released a few solo albums and revues for the Original Copasetics and took on theater productions with his friend Luther Henderson.
Ауру және өлім
1964 жылы Стрейхорнға асқазан қатерлі ісігі диагнозы қойылды, ол 1967 жылдың 31 мамырында таңертең оның өмірін алып кетті, ол серіктесі Билл Гроувпен бірге болғанда, жиі қате айтылғандай Лена Хорнның құшағында емес. Оның өзі айтуынша, ол Страйхорнның қазасы туралы хабарды Еуропада гастрольде жүргенде алған. Оның күлі ең жақын достарының жиналуымен Гудзон өзеніне шашылды. Ауруханада жатып, ол Эллингтонға соңғы шығармасын тапсырды; "Blood Count" Эллингтонның Стрейхорнға арналған естелік альбомында үшінші трек ретінде пайдаланылды, "Анасы оны Билл деп атады", ол Стрейхорнның қайтысынан кейін бірнеше ай өткен соң жазылды.
In 1964, Strayhorn was diagnosed with esophageal cancer, which took his life in the early morning of May 31, 1967, when he was with his partner, Bill Grove, not in Lena Horne's arms as has often been falsely reported. By her own account, she was touring in Europe when she received the news of Strayhorn's death. His ashes were scattered in the Hudson River by a gathering of his closest friends. While in the hospital, he submitted his final composition to Ellington; "Blood Count" was used as the third track in Ellington's memorial album for Strayhorn, And His Mother Called Him Bill, which was recorded several months after Strayhorn's death.
Мұра
Стрейхорнның жетістіктерін көрсететін Пенсильвания штатының тарихи белгісі оның бітірген Питтсбургтегі Вестингхаус орта мектебіне орнатылды. Солтүстік Каролинада Стрейхорнның балалық шағындағы үйіне жақын, Хиллсборо қаласының орталығында оны құрметтейтін тарихи белгі орналасқан. Стрейхорн сондай-ақ Хиллсбороның орталығындағы қабырға суретінде еске алынған. 2000 жылы Питтсбургтің Шығыс Либерти ауданындағы бұрынғы Регент театры Стрейхорн мен Питтсбург тұрғыны Джин Келлидің құрметіне Келли Стрейхорн театры деп аталды. Бұл – қоғамдық негіздегі өнер театры. 2015 жылы Стрейхорн Legacy Walk-ке енгізілді. Өзінің өмірбаяндық еңбегінде және Екінші қасиетті концерттен алынған сөздік бөлімінде Дьюк Эллингтон Стрейхорнның "төрт маңызды моральдық еркіндігін" атап көрсетті: "ешқандай шартсыз жек көруден бостандық; өзін өкінуден бостандық (барлық ауырсыну мен жаман жаңалықтарға қарамастан); басқаға өзінен де көбірек көмектесуі мүмкін нәрсені жасаудан қорқудан бостандық және адамды өзінің бауырынан немесе көршісінен артық санауға жетелеуші мақтандылықтан бостандық".
A Pennsylvania state historical marker highlighting Strayhorn's accomplishments was placed at Westinghouse High School in Pittsburgh, from which he graduated. In North Carolina, a highway historical marker honoring Strayhorn is located in downtown Hillsborough, near his childhood home. Strayhorn is also memorialized in a mural in Downtown Hillsborough. The former Regent Theatre in Pittsburgh's East Liberty neighborhood was renamed the Kelly Strayhorn Theater in honor of Strayhorn and fellow Pittsburgh resident Gene Kelly in 2000. It is a community based performing arts theater. In 2015, Strayhorn was inducted into the Legacy Walk. In his autobiography and in a spoken word passage in his Second Sacred Concert, Duke Ellington listed what he considered Strayhorn's "four major moral freedoms": "freedom from hate, unconditionally; freedom from self pity (even through all the pain and bad news); freedom from fear of possibly doing something that might possibly help another more than it might himself and freedom from the kind of pride that might make a man think that he was better than his brother or his neighbor."