Либерия президенті Мозес Зех Бла: Өмір және саяси жолы

Кіріспе

2003 жылы Либерия президенті Мұса Зе Блах (18 сәуір 1947 - 1 сәуір 2013) – либериялық саясаткер. Ол президент Чарльз Тейлордың кезінде Либерияның 28-ші вице-президенті болды және 2003 жылдың 11 тамызында Тейлордың отставкаға шығуынан кейін Либерияның 23-ші президенті болды. Ол екі ай бойы президенттік қызметін атқарды, 2003 жылдың 14 қазанына дейін Біріккен Ұлттар Ұйымы қолдауымен Гюд Брайант басқарған өтпелі үкімет құрылып, Брайант Либерияның өтпелі үкіметінің төрағасы болып ант берді.

Мансап

Блах Либерияның Тове қаласында, Солтүстік-шығыс Нимба округінің, Пил Сызығына жақын, гио тілін сөйлейтін шағын елді мекенде дүниеге келген. Ол Тейлорға президент Сэмюэл Доуға деген ортақ жек көрушілігі себепті қосылды, Доу Бланың әйелі мен жүздеген бейкүнә адамды этникалық құрып жоюға байланысты қырғын кезінде өлтірген болатын. Ол Тейлормен Ливиядағы партизандық лагерде оқытылып, 1990 жылдардағы Либерия азамат соғысында генерал ретінде қызмет етті. 1997 жылы Тейлор сайланғаннан кейін Ливия және Тунис елшісі қызметін атқарды. 2000 жылдың шілдесінде Енох Доголеаның күдікті улану салдарынан қайтыс болуына байланысты Блах вице-президент болып тағайындалды. Блах тыныш және қарапайым мінезді адам ретінде танымал болды, ол қалада өз джипімен жүріп, кортеж мен жеке жүргізушіні пайдаланбады, сондай-ақ әдеттегі зәйтүн түсті әскери форманың орнына кең африкалық халат киді. Ол өзін үнемі күзетпен қамтамасыз етуге наразылық білдірді. 2003 жылдың маусым айында Тейлор Ганадағы бейбіт келіссөздерге қатысу үшін елден кетті, сол жерде ол Сьерра-Леонедегі соғыс қылмыстары жөніндегі арнайы сотта айыпталып отырды. АҚШ Блаһты Тейлордың кеткен уақытында билікті өз қолына алуға шақырды, бірақ Блах мұндай әрекетке бармады. Тейлор қайтып келгеннен кейін Блах он күн үй қамауында болды, бірақ кейіннен босатылып, вице-президент лауазымына қайта орналастырылды. Сол жылдың тамызында Тейлор отставкаға кеткен кезде Блах қысқа мерзімге президент болды. Либериялық көтерілісшілер оны Тейлормен тығыз байланыста болды деп айыптады, оның Тейлордың саясатын жалғастыра беретінін мәлімдеді. Блах көтерілісшілерді «бауырлар» деп атап, «өткенді өткен деп есептейік. Егер билік болса, оны бөлісе аламыз» деді. Ол көтерілісшілерді өзінің үйіне келіссөздерге шақырды. 2008 жылдың 7 сәуірінде Блах Тейлордың Гаагадағы Сьерра-Леонеге арналған арнайы сотта куәлік беру үшін шақыру қағазы алғанын мәлімдеді. Ол куәлік беретінін және «ақиқатты айтатынын» айтты, содан кейін 2008 жылдың 14 мамырында куәлік берді, онда балаларды әскерилер ретінде пайдалану және Тейлор мен Фодэй Санко арасындағы қарым-қатынас туралы айтты. 2009 жылдың 1 ақпанында Блах Либерияның Ақиқат және келісім комиссиясының (TRC) комиссарларына берген куәлігінде RUF командирі Сэм Бокариді өлтіруге қатысқан деп айыпталды. Куәгер, қуғынға ұшыраған президент Чарльз Тейлордың «Терроризмге қарсы бөлімшесінің» (ATU) жетекші командирі, вице-президент Блахтың да бұл құйрық сөздің бір бөлігі болғанын және Нимба округінің Тиаплай қаласында Бокариді өлтіруге қатысқанын мәлімдеді. Блах 2013 жылдың 1 сәуірінде 65 жасында Монровиядағы Джон Ф. Кеннеди ауруханасында қайтыс болды.

Blah was born in Toweh Town, Liberia, a Gio speaking hamlet in north eastern Nimba County, close to the border with the Ivory Coast. He joined with Taylor because of a shared hatred of President Samuel Doe, who had killed Blah's wife along with hundreds of others in an ethnic related massacre. He trained with Taylor in a Libyan guerrilla camp and served with him as a general during Liberia's civil war in the 1990s. He held the post of ambassador to Libya and Tunisia after Taylor was elected in 1997. In July 2000 Blah was appointed as Vice President after the death of Enoch Dogolea who was rumoured to have been poisoned. Blah was known as a quiet and unassuming man, driving his own jeep around town rather than using a motorcade and driver, and wearing flowing African robes instead of the normal olive green military uniform. He was constantly annoyed by the presence of bodyguards following him around. In June 2003, Taylor had left the country for peace talks in Ghana, and while there he was indicted by the war crimes tribunal in Sierra Leone. Blah was urged by the United States to take power from Taylor during his absence, but Blah made no such attempt. After Taylor's return, Blah was held under house arrest for ten days, but was subsequently absolved and reinstated as vice president. When Taylor resigned in August of that year, Blah briefly succeeded him as president. He was condemned by Liberian rebel groups for his close ties to Taylor; they charged that he would simply continue Taylor's practices. Blah responded by calling the rebels "brothers" and saying "Let bygones be bygones. If there is power, we can share it." He invited the rebels to negotiate in his own house. On 7 April 2008, Blah said that he had been sent a subpoena to testify at Taylor's trial before the Special Court for Sierra Leone in The Hague. He said that he would testify and "speak the truth", and he testified on 14 May 2008, describing child soldiers and the relationship between Taylor and Foday Sankoh. On 1 February 2009, Blah was accused of taking part in the murder of RUF commander Sam Bockarie, by a witness narrative to the commissioners of Liberia’s Truth and Reconciliation Commission (TRC). The witness, a senior commander of the defunct Anti Terrorist Unit (ATU) of exiled president Charles Taylor, claimed Vice President Blah was part of the conspiracy and participated in the killing of Bockarie in the town of Tiaplay in Nimba County. Blah died early on 1 April 2013, at age 65, at the John F. Kennedy Hospital in Monrovia.