Кіріспе

Hiberno English тіркесі және ирландтық мәдени ұғым. "Cute hoor" және, кеңейтілген түрі "cute hoorism" – Ирландияда саясаткерлер мен бизнесмендердің белгілі бір деңгейдегі жемқорлығының кешіріліп, тіпті мақұлданатын мәдени құбылыс. Бұл құбылыс кейде Ирландиядағы постколониалдық кезең мен эмиграцияға, сондай-ақ тарихи тұрғыдан мәдениет пен мемлекеттік саясатта кәсіпкерлікке қарағанда пассивті табыс пен меценаттыққа басымдық берілуіне байланысты деп есептеледі. Алайда, бұл ұғым сонымен қатар ұзақ жылдар бойы жүрген эмиграцияның салдарынан, мектепті немесе колледжді бітірушілерге жұмыс этикасы, талант немесе академиялық жетістіктерден гөрі, ықпалды байланыстар желісінің көбірек мүмкіндіктер беретін жағдайға әкелгенін де көрсетеді. Саясатта "cute hoorism" Ирландияның көпмандатты сайлау округіндегі пропорционалды өкілдік және бір ауыстырылатын дауыс жүйесіне байланысты, саяси кандидаттардың қайта сайлануда өз партиясының өкілінен, саяси көзқарастары мүлдем басқа партияның қарсыласынан гөрі үлкен қауіп-қатерге тап болатын құбылысты білдіреді. Әдетте, саяси көзқарастары бірдей қарсыласты жеңудің тиімді тәсілі – жергілікті мәселелерді шешуде жақсырақ көріну. Дегенмен, "cute hoor" тіркесі Ирландия саясатында одан да кеңінен қолданылады, әсіресе сайлау алдындағы науқан мен сайлаудан кейінгі коалиция құру арасындағы айырмашылық сияқты циникалық тактикаға қатысты. Мұндай циникалық тактика көптеген демократияларда кездеседі, бірақ Республикада Азамат соғысы, Ұлттық бөліну және эмиграция салдарынан олар күшейе түседі, бұл сайлау нәтижесіне қарамастан, үкіметке екі ұқсас оңшыл-орталық партияның бірінің билік құруына және цензураға ұшыраған туындылар мен отбасылық жоспарлау қызметтерін шектеу туралы қатаң заңдарды Солтүстік Ирландияға немесе Ұлыбританияға сапар шегу арқылы айналып өтуге мүмкіндік береді, онда көптеген ирланд азаматтары эмиграция арқылы байланыстарға ие болды.

Этимология

"Cute hoor" тіркесі Hiberno English тілінде көрнекті мысал, себебі ол диалектің үш санатты қамтиды: Ирландияда ерекше мағынасы бар ағылшын сөзі (cute, "ақылды", "тапқыр" мағынасында), ирланд фонетикасына негіделген ағылшын тіліндегі ирланд неологизмі (hoor, "whore" сөзінен туындаған), және өзінің ерекше мағынасы бар күрделі тіркес ("cute hoor"). Долан "hoor" сөзіне қатысты жазбасында, оның махаббатпен де, жек көрумен де қолданылуы мүмкін екенін, әсіресе "cute" сөзімен бірге қолданғанда айтады: "сол адам соншалықты тапқыр, ол сіздің құлағыңызға ұя салар еді".

Тарих

1983 жылдың 10 наурызында "Evening Herald" газеті Терри Лейден туралы мақала жариялады (оған және оның сайлау серіктесі Шон Доэртиге сілтеме жасап), онда бұл тіркес алғаш рет басылымда қолданылды: "Саясаткерлердің көбі олардан да жақсы түсінетін сайлаушылардың санасын екеуі де жақсы біледі. Жергілікті тілмен айтқанда, олар – "ақылды айлакерлер". Бірақ ең ақылдысын анықтау қиын, себебі ұлттық деңгейде "Фиана Файл" партиясына қарсы үрдістерге қарамастан, олар соңғы төрт сайлауда Роскомон округіндегі үш мандаттың екеуін сақтап қалды. Егер олардың саяси шеберлігі "Фиана Файл" партиясының басқа да қиын округтерінде қайталанса, Чарли Хоги биліктен ешқашан айырылмаған болар еді". Бірнеше айдан кейін, 1983 жылдың 3 шілдесінде Джордж Бирмингем Дэйлде алғаш рет "ақылды айлакер" деген сөзді қолданды: "Оларға басшылық пен жағымпаздық, батылдық пен қорқақтық, көрегендік пен "ақылды айлакер" философиясы арасында таңдау ұсынылса, олар кімді таңдайтынына мен күмәнданбаймын. Халықтың өзіне 15 ай ішінде ұсынылатын және болашақта да ұсынылатын басшылыққа жауап беруге жеткілікті сенімі бар". Екі жағдайда да (оппозициялық саясатшылар мен журналистердің пікірінше) "ақылды айлакер" саясатшылар ұлттық мүддеден гөрі жергілікті мәселелерге басымдық беріп, мансаптарын жақсартқан. Бұл тіркес 1980-ші және 1990-шы жылдары сыбайлас жемқорлыққа байланысты бірнеше коалициялық үкіметтердің құлауы немесе тәуелсіз саясатшылардың қолдауы алынып тасталған кезде кеңінен таралды.

Дауылды саясаткерлердің қайта сайлануы

1990 жылдары Ирландия саясаты "Келт жолбарысын" құру және бейбіт процеске қатысты жоғары мақсаттарға бағытталғанмен, жергілікті деңгейде саяси жемқорлыққа байланысты мәселелер үкіметтердің құлауына себеп болып, сайлау дебаттарында талқыланды. Жоспарлау және мемлекеттік сатып алудағы жемқорлыққа қатысты көптеген мәселелер Мориарти және Махон трибуналдары сияқты органдармен тергелді. Дегенмен, бұл трибуналдар көбінесе қылмыстық жазаға әкеп соқпады, және бұрыс іс-әрекет жасаған деп танылған көптеген саясатшылар ғана емес, қайта сайланды, сонымен қатар тәуелсіз депутат ретінде коалиция құруға мүмкіндік алды.

Майкл Лоури

1997 жылы Маккракен трибуналы супермаркет магнаты Бен Даннның Майкл Лоуридің Типперридегі үйіне қосымша құрылыс үшін 395 000 фунт стерлинг төлегенін анықтады. Трибунал Лоуридің салығын төлеуден жалтарғанын тұжырымдады. Бұл айыптама оның 1996 жылғы қарашада үкіметтен кетуіне әкеп соқты. Таоишик Джон Брутон Лоуриге келесі сайлауда «Фине Гейл» партиясынан кандидат ретінде қатысуға рұқсат берілмейтінін жариялады, және ол партиядан шықты. Лоури 1997 жылғы жалпы сайлауда тәуелсіз кандидат болып қатысатынын мәлімдеді. Ол сол сайлауда Солтүстік Типперри сайлау округінде ең көп дауыс жинап, 2002, 2007 және 2011 жылғы жалпы сайлауларда да осылай қайталады, сондай-ақ 2016 және 2020 жылғы жалпы сайлауларда Типперриде де жеңіске жетті.

Мик Уоллес

Мик Уоллес, тәуелсіз депутат, 2012 жылы салықтан қашуға кінәлі екенін мойындағаннан кейін мандатын тастаудан бас тартты, "Мен мені сайлаған Вексфорд халқына жауаптымын, және олар қажет деп шешкенде маған жол жабады" деді. Ол 2016 жылы қайта сайланды.

Жергілікті мүдделерді қолдау

Үкімет министрінің өзінің сайлау округіне пайда келтіретін шешімдер қабылдау мәселесі даулы, себебі артықшылықтары шектеулі аймақтардан сайланған өкілдер сол аймаққа қосымша қызметтер немесе инвестиция тартуды күтеді. Бірақ, егер мұндай іс шамадан тыс жасалса, ол ұсақ есеппен саясаттың көрінісі ретінде қарастырылады.

Том Парлон

2003 жылдың желтоқсанында Том Парлонды басқа үкімет саясаткерлері оның шешімімен мемлекеттік қызметті орталықтандыру жоспары іске асырылды деп айыптап, шабуылға алды. Бірақ шындығында ол жоспарға ешқандай қатысы болмады және жай ғана куәгер болды. Парлон бұл туралы бұрыннан біліп, сайлау округінде "Парлон еліне қош келдіңіз" деген үлкен плакаттарды жариялаумен бірге орнатты. Сондай-ақ, 2007 жылы Құрылыс индустриясы федерациясының бас директоры лауазымына тағайындалғаннан кейін, бұрын Қоғамдық жұмыстар басқармасында жоғары лауазымда болғандығы, мүдделердің қақтығысына ұшырады деген айыптауларға себеп болды. 2008 жылы Парлон мемлекеттік құрылыс жобаларына қатысты сатып алу процедурасы бойынша Қаржы министрлігінің саясатын өзгертуге жеке үлес қосты. Оның лоббилеуінен кейін Қаржы министрі Брайан Ленихан 150 миллион еуролық су қызметі жобаларын "белгілі бағамен" емес, ескі "құнға қосымша" келісімшарттар бойынша жүзеге асыруға келісім берді. Алайда, бұл өзгеріс лоббилеудің нәтижесі емес, жергілікті билік органдарының әкімшілік шешімінен туындады.