Кіріспе

Алба партиясының саясаткері Кеннет Райт МакАскилл (Kenneth Wright MacAskill; 1958 жылғы 28 сәуірде туған) – Шотландия саясаткері, 2019 жылдан бері Шығыс Лотиан округінің парламент депутаты. Бұрын ол 2007–2014 жылдары Әділет хатшысы қызметін атқарды және 1999–2016 жылдары Шотландия Парламентінің депутаты болды. Шотландия Ұлттық партиясының (SNP) бұрынғы мүшесі, ол 2021 жылы Алба партиясына өтті және қазіргі таңда партияның орынбасары қызметін атқарады. Эдинбургте туып, Линлитгоу академиясында білім алған МакАскилл Эдинбург университетінде құқықтан оқыды және Глазгодағы заң фирмасының аға серіктесі болды. Ол 1999 жылғы Шотландия Парламенті сайлауында сайланғанға дейін SNP-нің Ұлттық атқару комитетінің ұзақ жылдар бойы мүшесі, қазынашысы және саясат мәселелері жөніндегі төрағаның орынбасары болып жұмыс істеді. 1999–2001 жылдары Шотландия Парламентінің Бағынышты заңнама комитетінің төрағасы болды. 2007 жылы SNP жеңіске жеткеннен кейін МакАскилл Шотландия үкіметінде Әділет хатшысы болып тағайындалды. Осы қызметте ол сотталған террорист Әбделбасет әл-Меграхиді туған елі Ливияға қайтаруды бақылады. МакАскилл 2014 жылғы қарашада Шотландияның бірінші министрі қызметіне Никола Стердженнің тағайындалуынан кейін болған үкіметтік қайта құру кезінде қызметтен кетіп, 2016 жылғы сайлауда Шотландия Парламентінен депутаттыққа қайта сайланбады. Шотландия Парламентінен кеткеннен кейін МакАскилл 2019 жылғы жалпы сайлауда Шығыс Лотиан округінен Парламент депутаты болып сайланды, бұрын Лейборист партиясының депутаты болған Мартин Уитфилдтен орынды жеңіп алды. 2021 жылғы наурыз айында МакАскилл SNP-ден Алба партиясына өтті. 2021 жылғы Шотландия Парламенті сайлауында ол Алба партиясының Лотиан аймақтық тізімі бойынша кандидат болды, бірақ ол да, оның партиясы да депутаттық мандатты жеңіп ала алмады.

Түпбасқа, ерте өмір мен мансап

МакАскилл Эдинбургте дүниеге келді және Линлитгоу академиясында білім алды, содан кейін Эдинбург университетінде заң оқып, LLB (Hons) дәрежесін алды. Гласгоудағы фирмада тәжірибесін аяқтағаннан кейін, ол «Эрскин МакАскилл» компаниясын құрды. Ол SNP ішінде солшыл 79-шы топтағы қызметі арқылы көзге түсті және партияның кеңсе қызметкері болды. 1980-ші жылдары ол баға салығына қарсы «Төлей алмаймын, төлемеймін» науқанын жетекшілік етті. Оның 1990-шы жылдардағы SNP жетекшісі Алекс Салмондпен саяси пікір алмаспайтыны көпке белгілі болды, және бір кезде ол SNP-нің фундаменталистік бағытындағы адамдардың бірі саналды, партия ішінде Джим Силларс және Алекс Нил сияқты тұлғалармен байланысты болды деп есептелді.

Шотландия парламенті мүшесі (1999-2016)

1999 жылы МакАскилл лотиандықтардың аймақтық тізімінен Шотландия Парламенті құрылғаннан кейін МПП-ға сайланды. Осыдан кейін ол саяси ұстанымын жұмсартты, Шотландия Парламентінің дамуын Шотландияның тәуелсіз ұлт-мемлекет болуының ең мүмкін болатын жолы деп есептеді. Осы тұрғыда ол Шотландия тәуелсіздігіне қатысты бұрынғы фундаменталистік ұстанымынан бас тартып, біртіндеп даму жолын қабылдады деп саналды. Ол бұрынғы SNP лидері Джон Суиннидің ең жақын серіктерінің бірі болды. 1999 жылы МакАскилл Шотландия мен Англия арасындағы Еуро-2000 турнирінің екінші ойынына дейін Лондон қаласында мас және тәртіпсіз мінез көрсеткені үшін ұсталды. Оған ешқандай қылмыстық іс қозғалмағандықтан, бұл оқиға SNP-дегі оның лауазымына әсер етпеді және ол 2003 жылғы сайлауда қайта сайланды. 2004 жылы Джон Суинни SNP партиясының лидерлігінен кеткеннен кейін Кенни МакАскилл Алекс Салмонд пен Никола Стердженнің бірлескен кандидаттығын қолдады. Алғашқыда ол Никола Стердженмен бірлесіп, лидерлікке үміткер болуға ниеттенген, бірақ Салмонд лидерлікке қайта сайланудан бас тартқан шешімін кері қайтарғанда ол бас тартты. Олар лидер және орынбасар лидер болып сайланғаннан кейін МакАскилл Шотландия Парламентінде SNP-нің орынбасар лидері болып тағайындалды. Ол 2001 жылдан 2003 жылға дейін SNP көлеңкелік кабинетінде Кәсіпкерлік және өмір бойы білім беру министрі, 2003 жылдан 2004 жылға дейін Көлік және телекоммуникация министрі, ал 2004 жылдан 2007 жылға дейін Әділет министрі қызметін атқарды. МакАскилл «Ұлт құру – Шотландиядағы деволюциядан кейінгі ұлтшылдық» атты кітаптың авторы. Ол 2004 жылы Инвернесте өткен SNP жылдық конференциясында таныстырылды. Кейіннен ол «Жаңа Шотландия үшін күн тәртібі – 2020 жылғы Шотландияның көзқарастары» атты тағы бір кітапты редакциялады және бұрынғы премьер-министр Генри МакЛишпен бірлесіп «Глобальді шотландтар – Алыстан келген дауыстар» атты кітап жазды.

Әділет министрі (2007-2014)

2007 жылғы Шотландия парламенті сайлауында МакАскилл Лотиан аймағы үшін SNP партиясының тізімінде бірінші орын алды. Ол Эдинбург шығысы және Массельбург сайлау округінде кандидат болып, 13,3% дауыспен Шотландияның Лейбористік партиясынан орынды жеңіп алды, нәтижесінде 1,382 дауысқа басымдық қойды. Бұл SNP-нің Эдинбургте парламенттік орынды жеңіп алуының алғашқы реті болды. 2007 жылғы Шотландия парламенті сайлауында SNP жеңіске жеткеннен кейін МакАскилл Әділет министрі болды. МакАскиллдің кабинет хатшысы ретіндегі алғашқы қадамдарының бірі – Мюррейфилд стадионында өткізілетін халықаралық регби ойындарында алкоголь сатуға қойылған шектеуді алып тастау болды. МакАскилл сондай-ақ 2007 жылы Глазго әуежайына жасалған террористик шабуылды "жергілікті" террористер жасаған жоқ деді, себебі күдіктілер Шотландияда "туып өспеген", тек "біршама уақыт" елде тұрған. МакАскилл 2011 жылғы Шотландия парламенті сайлауында қайта құрылған Эдинбург шығыс сайлау округінде сайлауда жеңіске жетті. МакАскилл 2,000-нан астам дауыспен жеңіске жетті.

Pan Am 103 рейсі

2009 жылдың 19 тамызында МакАскилл Ливияның 270 адамды өлтірген Pan Am 103 рейсінің бомбалауына кінәлі деп танылған Абдельбасет әл-Меграхиді өздерінің қарауына беру туралы өтінішін қабылдамады, сондай-ақ "америкалық отбасылар мен үкіметтің тұтқынның берілмейтініне сенгені немесе осыған үміттенгені" айтылды. Келесі күні, 20 тамызда, МакАскилл әл-Меграхиді гуманитарлық негіздермен босатуға рұқсат берді. Меграхи өмір бойына тағайындалған жазасының 8,5 жылын өтеген, бірақ оған емделе алмайтын простата рагы диагнозы қойылған еді. Әділет министрі мұндай босатуға өкілеттік беруге құқылы, және МакАскилл осы шешімге толық жауапкершілікті алды. Меграхи 2012 жылдың 20 мамырында қайтыс болды. 270 құрбанның 180-і АҚШ-тан болғандықтан, бұл шешім Америка Құрама Штаттарында кеңінен наразылық тудырды. Президент Барак Обама және Мемлекеттік хатшы Хиллари Клинтон сияқты саяси тұлғалар бұл шешімге қарсы сөйледі, ал құрбандардың отбасылары оған қатты наразылық білдірді. 1988 жылғы бомбалау ісіндегі жетекші тергеуші болған ФБР директоры Роберт Мюллер МакАскиллге өте сыншыл ашық хат жолдады. Бұрынғы лейбористік бірінші министр Генри МакЛиш Мюллердің шешімге жасаған шабуылын сынады. Ұлыбританияда реакция екіге бөлінді. Шотландия лейбористік партиясының жетекшісі Иэн Грей, бұрынғы бірінші министр Джек МакКоннелл және бұрынғы шотланд кеңсесінің министрі Брайан Уилсон шешімді сынады, ал Шотландияның бірінші министрі Алекс Салмонд, бұрынғы лейбористік депутат Там Дейлли және Ливиядағы бұрынғы британ елшісі Ричард Далтон оны ашық қолдады. Шотландия шіркеуінің және Рим-католик шіркеуінің өкілдері Иэн Галлоуэй мен Марио Конти де босатуды жақтады. Pan Am 103 рейсінде қызынан айырылған священник Джон Мози Меграхидің апелляциясын сотқа дейін тоқтатудың салдарынан, "қоғам бұл маңызды дәлелдерді – SCCRC маңызды деп санаған алты жеке шағымды естімейтініне" өкініш білдірді. Сейф әл-Ислам Каддафи Меграхидің кінәсіздігіне сенімділігін қайталады, сонымен қатар Әділет министрінің "дұрыс шешім қабылдағанын" және тарих осыны дәлелдейтінін мәлімдеді. МакАскиллдің шешімін қолдаған хат Оңтүстік Африканың бұрынғы президенті Нельсон Манделаның атынан Шотландия үкіметіне жіберілді. Шотландия Парламенті жазғы демалыстан қайтып оралды, ол құрылғаннан бері үшінші рет, МакАскиллден мәлімдеме тыңдап, оған сұрақтар қою үшін шақырылды. Шотландия Парламентіндегі оппозициялық партиялар шешімді және оның қабылдалу жолын сынаған түзетулерді қабылдады, бірақ МакАскиллге немесе Шотландия үкіметіне сенімсіздік білдіру туралы ұсыныс енгізілген жоқ. 2011 жылы МакАскилл Шотландия Парламентіне қайта сайланғаннан кейін, SNP жақтасы сайлау науқаны кезінде осы шешімді өте аз сайлаушылар талқылағанын мәлімдеді.

Парламент мүшесі (2019 жылдан бері)

МакАскилл 2019 жылғы Ұлыбританияның жалпы сайлауында Шығыс Лотиан округінен SNP кандидаттығына ие болды. Ол сайлауда жеңіске жетіп, 3083 дауыспен алдыңғы артықшылықты жойып, Лейборист Мартин Уитфилдті жеңді. 2020 жылдың сәуір айында МакАскилл лорд-адвокаттың лауазымын Англия мен Уэльстің бас прокуроры және мемлекеттік қызметкерлерді сотқа тарту директорының жүйесіне ұқсас етіп бөлуді ұсынды. Бұл Шотландияның бұрынғы бірінші министрі Алекс Салмондтың ісіне жауап ретінде, мүдделердің қақтығысына жол бермеу мақсатында жасалды. 2020 жылдың ақпан айында МакАскилл «Радикалды Шотландия» кітабын жариялады – француз революциясы дәуірінен 1820 жылғы көтеріліске дейінгі Шотландияның радикалды тарихын ашатын еңбек, ол Biteback баспасынан шықты. 2021 жылдың наурызында, 2021 жылғы Шотландия парламенті сайлауы алдында Альба партиясы құрылғаннан кейін, МакАскилл SNP-дан шығып, Альба партиясына қосылатынын мәлімдеді, осылайша партияның алғашқы сайланған өкілі атанды. Ол Холирудқа аймақтық тізім бойынша сайлануға ниеттенгенін хабарлады. 2021 жылғы Шотландия парламенті сайлауында ол Альба партиясының Лотиан аймақтық тізімінен бақ сынады, бірақ оның өзі де, партиясы да орын алуға қол жеткізбеді. Кейіннен сол жылы партияның құрылтайлық конференциясында ол партия жетекшісінің орынбасары болып сайланды. 2022 жылдың 13 шілдесінде спикер Линдсей Хойл МакАскиллді және оның Альба партиясынан әріптесі Нил Хэнвиді (Кирккалди және Кауденбиттен) Премьер-министрдің сауалдарының басталуына кедергі келтіргені үшін Парламенттен шығарып салды. Екеуі де екінші тәуелсіздік референдумына келісім беруден бас тартуға наразылық білдірген еді. Спикер екі депутатты да атағандықтан, парламенттік дәстүр бойынша МакАскилл мен Хэнвиге бес күндік шеттету жазасы берілді.

Жеке өмір

МакАскилл Морейде тұрады, онда оның үйі бар, және ол Шығыс Лотиан сайлау округінде де пәтер ұстайды. Оның екі ұлы бар.