Кіріспе

Шотландия парламентінің спикері

Шотландия парламентінің төрағасы (Oifigear Riaghlaidh) – Шотландия парламентінің төрағасы және спикері. Төраға лауазымы 1998 жылғы Шотландия заңымен құрылған, ал сайланған төраға – Шотландия парламентінің мүшесі болып табылады, ол Шотландия парламентімен толық дауыс беру арқылы сайланады және экс-официо Шотландия парламенті корпоративтік органының басшысы болып табылады. Төраға Шотландия парламентінің беделді тұлғасы саналады және Квинсбери үйінде кеңсесі бар. Жеке кеңеске тағайындауларды монарх жасайды, бірақ іс жүзінде олар тек Ұлыбритания үкіметінің кеңесі бойынша жасалады. Бүгінгі күнге дейін барлық төрағалар Жеке кеңес мүшелері болып тағайындалды, сондықтан олар «Өте Құрметті» аталымын қолдануға құқылы. Қазіргі төраға – Элисон Джонстон, ол 2021 жылғы Шотландия парламенті сайлауынан кейін 13 мамыр 2021 жылы сайланды. Шотландия жасыл партиясының мүшесі, ол Шотландия парламентінің 6-шы сессиясының ашылуында төраға болып ант берді және бұл лауазымды атқарган екінші әйел және Шотландия жасыл партиясының бұрынғы мүшесінің біріншісі.

Парламенттік міндеттер

Төраға Парламент отырыстарын жүргізеді, кімнің сөйлейтінін анықтайды және отырыс барысында тәртіпті сақтайды. Төрағаның қатаң түрде партиялық бейтарап болуы күтіледі, бұл жағынан ол Ұлыбритания парламенті төменгі палатасының спикері дәстүріне ұқсас. Осы себепті, олар өкілдік еткен саяси партиямен байланысын мерзімі аяқталғанға дейін тоқтатып қояды. Олар пікірсайыстарға қатыспайды және дауыс бермейді, тек дауыс тең түскен жағдайда шешім қабылдау үшін ғана дауыс береді. Мұндай жағдайда да, конвенция бойынша, төраға дауыс бергенде, пікірсайысты дамыту мақсатында дауыс береді, бірақ соңғы дауыс беру кезінде қолданыстағы жағдайды сақтап қалады. Төрағаның міндеттерін орындауға 2 орынбасар көмектеседі. Олар төрағамен бірдей өкілеттіктерге ие; өздерінің партиялық мүшелігін сақтайды, бірақ төрағалық еткен кезде бейтараптықты сақтайды. 2006 жылы Шотландия Геральдика және генеалогиялық конгресін өткізгеніне орай, Шотландияның Санкт-Эндрюс қоры төрағаға арналған салтанатты халат жасады, бірақ 2017 жылдың мамыр айына дейін ешбір төраға осы халатты кимеген көрінеді.

Үкіметтің жауапкершілігі

Шотландия парламентіне төрағалық етуші және спикер ретінде, ол Шотландияны, сондай-ақ Шотландия үкіметі мен парламентін Шотландия ішінде және халықаралық сапарларда көрсетеді. Төрағалық етуші басқа елдердің ұлттық парламенттерінен келген құрметті қонақтарды Шотландия үкіметінің саясаты мәселелерін зерттеуге, жұмыс тәжірибесі туралы ақпарат алмасуға, сондай-ақ идеялармен бөлісуге шақырады. Төрағалық етуші, Шотландия парламентінің басқа мүшелерімен бірге, ортақ мүдделерді жақсырақ түсіну және еңбек қатынастарын дамыту мен нығайту мақсатында басқа елдердің ұлттық парламенттеріне сапар шегеді.

Құқықтық жауапкершілік

Шотландия Парламенті Төрағасы кеңсесінің жалпы жауапкершіліктері мен функциялары 1998 жылғы Шотландия заңының қабылдануымен толық сипатталды. Заң кеңсесінің міндеттерін төрт бағытта анықтады: Мақсаты мен салдары, Жалпы ережелер, Парламенттік қарастыру және Ережелердің толық сипаттамасы.

Мақсаты мен әсері

Шотландия туралы 1998 жылғы Заңның 19-бабындағы мақсаттар мен әсерлер бөлімі Шотландия Парламентіне төраға сайлауды және парламенттің төрағалық етуін қамтамасыз ету үшін екі орынбасарды талап етеді. Онда төраға мен орынбасарларының қызмет мерзімі, төрағаның әрекет етуге мүмкіндігі болмаған жағдайда немесе төраға лауазымы бос болғанда орынбасардың төраға функцияларын атқаруы, төрағаның функцияларын орынбасарға жүктеуі және төраға мен орынбасарларының Парламент отырыстарына қатысуы туралы егжей-тегжейлі мәліметтер келтірілген.

Орындаудың болашағы

Шотландия Ұлттық партиясы тәуелсіздік жағдайында спикер лауазымын Шотландия канцлері лауазымымен алмастыруды ұсынады. Шотландия Парламентіне төрағалық етумен қатар, канцлер монарх Шотландияда болмаған кезде қосымша конституциялық өкілеттіктерге ие болады; аталған өкілеттіктердің бастысы – канцлер басқа Достастық елдеріндегі генерал-губернатор сияқты қызмет атқаруы тиіс.