Кіріспе

Жоғарғы кеуде қуысының негізгі артериялары, кіндік сүйектің астында

Адам анатомиясында, кіндік асты артериялары – кіндік сүйектің астында орналасқан жоғарғы кеуде қуысының жұп артериялары. Олар аорта доғасынан қан алады. Сол кіндік асты артериясы сол қолға, ал оң кіндік асты артериясы оң қолға қан жасайды, сонымен қатар кейбір тармақтары бас пен кеуде қуысына қан жеткізеді. Денесінің сол жағында кіндік асты артериясы тікелей аорта доғасынан шығады, ал оң жағында ол салыстырмалы түрде қысқа брахиоцефал артериясынан пайда болады, ол кіндік асты артериясы мен оң жақ ортақ каротид артериясына екіге бөлінеді. Кіндік асты артериясының екі жақтағы тармақтарына омыртқа артериясы, ішкі кеуде артериясы, қалқан-мойын артериясы, қабырға-мойын артериясы және арқалық лопаты артериясы жатады, ол қалқан-мойын артериясының тармағы болып табылатын көлденең қабырға-мойын артериясынан тармақталуы мүмкін. Кіндік асты артериясы бірінші қабырғаның бүйір жиегінде қолтық артериясы болып өтеді.

Түрлілігі

Қолтықасты артерияларының шығу тегі, бағыты және мойындағы көтерілу биіктігі әртүрлі болады. Оң қолтықасты артерияның аорта доғасынан шығуы кейбір жағдайларда стерноклавикулярлық біріктіруден жоғары, ал сирек жағдайларда – төмен орналасады. Артерия аорта доғасынан жеке тамыр ретінде де пайда болуы мүмкін, мұндай жағдайда ол бірінші, екінші, үшінші, тіпті осы тамырдан туындаған соңғы тармақ болуы мүмкін; алайда, көпшілік жағдайда ол бірінші немесе соңғы, сирек екінші немесе үшінші тармақ болып табылады. Егер ол бірінші тармақ болса, онда атамеңкейлік артерияның әдеттегі орнын иеленеді; екінші немесе үшінші тармақ болған жағдайда, ол оң жақ ортақ қарын артериясының артынан өтіп, әдеттегі орнына жетеді; ал соңғы тармақ болса, ол доғаның сол жақ шетінен шығып, көлденеңінен оң жаққа қарай трахея, қыртқы және оң жақ қарын артериясының артынан, кейде трахея мен қыртқы арасынан өтіп, бірінші қабырғаның жоғарғы жиегіне дейін жетеді, содан кейін әдеттегі бағытын ұстанады. Өте сирек жағдайларда, бұл тамыр төртінші кеуде омыртқасы деңгейіндегі кеуде аортасынан шығады. Кейде ол Scalenus anterior бұлшықын тесіп өтеді, одан да сирек бұлшық еттің алдынан өтеді. Кейде қолтықасты вена артериямен бірге Scalenus anterior бұлшықынның артынан өтеді. Артерия жағалық сүйектің үстінен 4 см-ге дейін көтерілуі мүмкін, немесе осы деңгей мен сүйектің жоғарғы жиегі арасындағы кез келген аралық нүктеде орналасады, оң қолтықасты артерия әдетте сол жақтан жоғары көтеріледі. Сол жақ қолтықасты артерия кейде сол жақ ортақ қарын артериясымен бірігіп, сол жақ брахиоцефалды тамырды құрайды. Сол жақ қолтықасты артерия өз бағытының бірінші бөлігінде оң жақтан қарағанда тереңірек орналасқан және әдетте мойын деңгейіне толық жете алмайды. Стерноклеидомастоид бұлшықынның артқы жиегі Scalenus anterior бұлшықынның бүйірлік жиегіне шамалы сәйкес келеді, сондықтан артерияның үшінші бөлігі, операция жасау үшін ең қолайлы бөлігі, Стерноклеидомастоид бұлшықынның артқы жиегіне тікелей жанында орналасқан. Кейбір авторлар қолтықасты артерияны 7-ші сегменттік артериядан шығатынын сипаттайды.

Функция

Қалқан асты артериялары қолдарға қан жеткізудің көп бөлігін қамтамасыз етеді. Қалқан асты артериялары аневризмаға осал болуы мүмкін. Бұл төмен қысымның салдарынан қанның омыртқа артериясы арқылы дистальді қалқан асты артериясына кері ағып кетуіне алып келуі мүмкін. Қалқан асты артериялары салыстырмалы түрде беткі орналасқан, сондықтан оларды ультрадыбыспен көруге болады.