Баварияның бірінші королі Максимилиан I Иосиф

Кіріспе

Бавария королі 1806-1825 жылдар аралығында, Баварияның тұңғыш королі Максимилиан I Иосиф (Максимилиан I Иосиф; 27 мамыр 1756 – 13 қазан 1825) 1795 жылдан 1799 жылға дейін Цвайбрюкен герцогы, 1799 жылдан 1806 жылға дейін Баварияның сайлаушы принці (Максимилиан IV Иосиф атымен), ал 1806 жылдан 1825 жылға дейін Бавария королі (Максимилиан I Иосиф атымен) болды. Ол Виттельсбах әулетінің Пфальц-Биркенфельд-Цвайбрюкен тармағының мүшесі еді.

Ерте өмір

Максимилиан, Цвайбрюкен-Биркенфельд графы Фредерик Михаэль мен Сульцбахтың Мария Франсискасының ұлы, 1756 жылдың 27 мамырында Хайдельберг пен Мангейм қалалары арасындағы Шветцингенде дүниеге келді. 1767 жылы әкесі ұрық безінің қатерлі ісігінен қайтыс болғаннан кейін, ол алғашқыда ата-анасының қамқорлығынсыз қалды, себебі анасы актерден туған ұлын дүниеге келтіргені үшін күйеуінің сарайынан қуылған еді. Максимилиан өз інісі, Цвайбрюкен герцогы Кристиан IV-нің қадағалауымен мұқият тәрбиеленді, ол оны Hôtel des Deux Ponts-қа орналастырды. 1776 жылы Раппольштейн графы атағын алды және 1777 жылы француз корольдік армиясында полковник болып қызмет етті. Ол тез арада генерал-майор шеніне көтерілді. 1782 жылдан 1789 жылға дейін Страсбургте дислокацияланған. Страсбург университетінде оқыған кезінде болашақ австрия канцлері Клеменс фон Меттерних князь Максимилианның үйінде біраз уақыт тұрды. Француз революциясы басталғанда Максимилиан француз қызметін австриялық қызметке ауыстырып, Француз революциялық соғыстарының бастапқы науқандарына қатысты.

Цвайбриккен герцогы және Бавария мен Пфальцтың сайлаушысы

1795 жылы 1 сәуірде Максимилиан ағасы Карл II-нің орнын басып, Цвайбриккен герцогы болды, бірақ сол кезде оның герцогтігін революциялық Франция толығымен басып алған еді. 1799 жылы 16 ақпанда ол Баварияның курфюрстігіне, Рейн граф-палатиніне, Империяның архи-стуардына және Бавария курфюрстігі Карл Теодордың қайтысынан кейін Палатинат-Сульцбах желісінің тоқтатылуына байланысты Берг герцогі болды. Жаңа курфюрст, Максимилиан IV Иосиф, таққа отырғаннан кейін Бавария армиясының өте жағдайсыз екенін көрді: бөлімдердің көбі толық құрамында емес, Рамфорд формасы танымал да, ыңғайлы да емес, әскерлер нашар жаттығудан өткен. Францияда Ескі Режим кезінде Корольдік Дюс-Понт полкінде полковник болған жас курфюрст армияны қайта құруды басымдыққа қойды. Максимилианның Францияға және ағарту идеяларына деген симпатиясы Бавария тағына отырғанда бірден білінді. Жаңадан құрылған министрлікте Карл Теодордың құрметінен айырылғаннан кейін Максимилиан Иосифтің жеке хатшысы болған граф Макс Йозеф фон Монтгелас ең күшті ықпалға ие болды, ол толығымен «ағартылған» және француздық болды. Ауыл шаруашылығы мен сауда-саттық дамыды, заңдар жақсартылды, жаңа қылмыстық кодекс жасалды, салықтар мен алымдар дәстүрлі жеңілдіктерге қарамастан теңестірілді, ал бірнеше діни орындар жабылып, олардың кірістері білім беру және басқа да пайдалы мақсаттарға жұмсалды. Ол 1800 жылдың мамыр айында Ингольштадт университетін жабылып, оны Ландсхутқа көшірді. Сыртқы саясатта Максимилиан Иосифтің ұстанымы неміс көзқарасынан қарағанда, мақтауға лайық емес еді. Ол неміс ұлттық сезімінің күшеюіне ешқашан симпатия танытпады, ал оның көзқарасы толығымен династиялық, немесе кем дегенде бавариялық мүдделермен анықталды. 1813 жылға дейін ол Наполеонның неміс одақтастарының ең адал адамы болды, бұл қарым-қатынас оның үлкен қызының Евгений де Богарнеге үйленуімен нығайтылды. Оның сыйлығы Пресбург шарты (1805 жылдың 26 желтоқсаны) бойынша болды, оған сәйкес ол патшалық атағын және Швабия мен Франкониядағы маңызды аумақтық иеліктерді өз патшалығын толықтыру үшін алды. Ол 1806 жылдың 1 қаңтарында корольдік атақты қабылдады. 15 наурызда ол Берг герцогтігін Наполеонның жекжаттысы Йоахим Муратқа өткізді. 1809 жылы Бесінші коалиция соғысынан кейін ол жеңілген Австриядан Тироль және Иннвиертель аймақтарын алды.

On 1 April 1795, Maximilian succeeded his brother Charles II as Duke of Zweibrücken, however his duchy was entirely occupied by revolutionary France at the time. On 16 February 1799, he became Elector of Bavaria and Count Palatine of the Rhine, Arch Steward of the Empire, and Duke of Berg upon the extinction of the Palatinate Sulzbach line at the death of Elector Charles Theodore of Bavaria. The new elector, as Maximilian IV Joseph, found the Bavarian army in abject condition on his accession to the throne: Hardly any of the units were at full strength, the Rumford uniforms were unpopular and impractical, and the troops were badly trained. The young Prince Elector, who had served under the Ancien Régime in France as a colonel in the Royal Deux Ponts Regiment, made the reconstruction of the army a priority. Maximilian's sympathy with France and the ideas of enlightenment at once manifested itself when he acceded to the throne of Bavaria. In the newly organized ministry, Count Max Josef von Montgelas, who, after falling into disfavour with Charles Theodore, had acted for a time as Maximilian Joseph's private secretary, was the most potent influence, wholly "enlightened" and French. Agriculture and commerce were fostered, the laws were ameliorated, a new criminal code drawn up, taxes and imposts equalized without regard to traditional privileges, while a number of religious houses were suppressed and their revenues used for educational and other useful purposes. He closed the University of Ingolstadt in May 1800 and moved it to Landshut. In foreign affairs, Maximilian Joseph's attitude was, from the German point of view, less commendable. He never had any sympathy with the growing sentiment of German nationality, and his attitude was dictated by wholly dynastic, or at least Bavarian, considerations. Until 1813, he was the most faithful of Napoleon's German allies, the relationship cemented by the marriage of his eldest daughter to Eugène de Beauharnais. His reward came with the Treaty of Pressburg (26 December 1805), by the terms of which he was to receive the royal title and important territorial acquisitions in Swabia and Franconia to round off his kingdom. He assumed the title of king on 1 January 1806. On 15 March, he ceded the Duchy of Berg to Napoleon's brother in law Joachim Murat. After the War of the Fifth Coalition in 1809 he received Tyrol and Innviertel regions from the defeated Austria.

Бавария патшасы

Баварияның жаңа патшасы Рейн конфедерациясына қатысты княздардың арасында ең беделдісі болды және Лейпциг шайқасының алдына дейін Наполеонның одақтасы болып қалды. Рид келісімі (1813 жылдың 8 қазаны) бойынша ол өзінің патшалығының тұтастығына кепілдік беруді одақтастарға қосылудың құны ретінде ұсынды. 14 қазанда Бавария Наполеондық Францияға қарсы соғыс жариялады. Бұл келісімді тәж мұрагері Людвиг және маршал фон Вреде ынтамен қолдады. Бірақ, Париждің бірінші шарты (1814 жылдың 3 маусымы) бойынша ол Тирольді бұрынғы Вюрцбург герцогтығымен алмастырып Австрияға қайтарды. Вена конгресінде Максимилиан Австрияға қосымша жеңілдіктер жасауға мәжбүр болды, Зальцбургті және Иннвиертель мен Хаусруквиертель аймақтарын Пфальцтың ескі бөлігінің батыс жағына берді. Патша Ридте кепілдік берілген Бавария территорияларының біртұтастығын сақтау үшін күш салды, бірақ ол Метернихтен Баден мұрагерлігі мәселесінде ғана кепілдік алды, бірақ ол да көңілінен шықпады. Венада және одан кейін Максимилиан Баварияның тәуелсіздігіне қауіп келтіретін Германияның кез келген қайта құрылуына қарсы тұрды. Оның Германия княздарына толық егемендік принципін қатаң ұстануы, жаңа Германия конфедерациясының әлсіз және шашыраңқы болуына себеп болды. Вена конгресінің Германия Федеративтік Конституциясы (1815 жылдың 8 маусымы) Баварияда заң ретінде емес, халықаралық шарт ретінде жарияланды. Бұл, Максимилианның Федералдық диетаның Баварияның ішкі істеріне араласуына қарсы тұруына халықтың қолдауын қамтамасыз ету және оның әртүрлі территорияларын біріктіру үшін, 1818 жылдың 26 мамырында халыққа либералды конституция сыйлады. Бұл жеңілдікке қарсы болған Монгелас бұрынғы жылы қызметтен алынған еді, сондай-ақ Максимилиан шіркеу саясатын өзгертіп, 1817 жылдың 24 қазанында Риммен конкордатқа қол қойды, ол Монгелас басқаруы кезінде дін қызметкерлерінің өкілеттіктерін қалпына келтірді. Жаңа парламент оның күткеннен тәуелсіз болды және 1819 жылы Максимилиан өзінің құрылысына қарсы билікке жүгінуге мәжбүр болды, бірақ оның бавариялық "ерекшелігі" және халыққа деген шынайы сезімі Карлсбад жарлықтарын өз иеліктерінде қатаң орындауға кедергі келтірді. Майнц комиссиясының бұйрығымен ұсталған күдіктілерді ол өзі тексеріп, көптеген жағдайларда іс тоқтатылды, ал кейбіреулері ақшалай сыйлықпен босатылды. Максимилиан 1825 жылдың 13 қазанында Мюнхендегі Нимфенбург сарайында қайтыс болды, оның орнына ұлы Людвиг I отырды. Максимилиан Мюнхендегі Театин шіркеуінің жер астына жерленген.

The new King of Bavaria was the most important of the princes belonging to the Confederation of the Rhine, and remained Napoleon's ally until the eve of the Battle of Leipzig, when by the Treaty of Ried (8 October 1813) he made the guarantee of the integrity of his kingdom the price of his joining the Allies. On 14 October, Bavaria made a formal declaration of war against Napoleonic France. The treaty was passionately backed by Crown Prince Ludwig and by Marshal von Wrede. By the first Treaty of Paris (3 June 1814), however, he returned Tyrol to Austria in exchange for the former Grand Duchy of Würzburg. At the Congress of Vienna, which he attended in person, Maximilian had to make further concessions to Austria, ceding Salzburg and the regions of Innviertel and Hausruckviertel in return for the western part of the old Palatinate. The king fought hard to maintain the contiguity of the Bavarian territories as guaranteed at Ried but the most he could obtain was an assurance from Metternich in the matter of the Baden succession, in which he was also doomed to be disappointed. At Vienna and afterwards Maximilian sturdily opposed any reconstitution of Germany which should endanger the independence of Bavaria, and it was his insistence on the principle of full sovereignty being left to the German reigning princes that largely contributed to the loose and weak organization of the new German Confederation. The Federative Constitution of Germany (8 June 1815) of the Congress of Vienna was proclaimed in Bavaria, not as a law but as an international treaty. It was partly to secure popular support in his resistance to any interference of the Federal diet in the internal affairs of Bavaria, partly to give unity to his somewhat heterogeneous territories, that Maximilian on 26 May 1818 granted a liberal constitution to his people. Montgelas, who had opposed this concession, had fallen in the previous year, and Maximilian had also reversed his ecclesiastical policy, signing on 24 October 1817 a concordat with Rome by which the powers of the clergy, largely curtailed under Montgelas's administration, were restored. The new parliament proved to be more independent than he had anticipated and in 1819 Maximilian resorted to appealing to the powers against his own creation; but his Bavarian "particularism" and his genuine popular sympathies prevented him from allowing the Carlsbad Decrees to be strictly enforced within his dominions. The suspects arrested by order of the Mainz Commission he was accustomed to examine himself, with the result that in many cases the whole proceedings were quashed, and in not a few the accused dismissed with a present of money. Maximilian died at Nymphenburg Palace, in Munich, on 13 October 1825 and was succeeded by his son Ludwig I. Maximilian is buried in the crypt of the Theatine Church in Munich.

Мәдени мұра

Максимилиан Иосиф билігі кезінде Баварияның секуляризациясы (1802–1803) Шіркеудің мәдени мүліктерін мемлекеттік меншікке көшірді. Протестанттар эмансипацияланды. 1808 жылы ол Мюнхендегі Көркемсурет академиясын құрды. Мюнхен қаласы алғашқы жүйелі кеңеюмен, жаңа Бринер-штрассе орталық артериясы ретінде кеңейтілді. 1810 жылы Макс Иосиф Мюнхендегі Ұлттық театрды француз неоклассикалық стилінде салуға бұйрық берді. Ұлттық театрдың алдындағы Макс Иосиф ескерткіші (Макс-Жозеф Дэнкмал) король Максимилиан Иосифтің құрметіне арналған мемориал ретінде Макс-Жозеф алаңының ортасында Кристиан Даниэль Раухтың жобасы бойынша жасалып, Иоганн Баптист Стигльмайердің басқаруымен орнатылды. Ол тек 1835 жылы ашылды, себебі король отырып бейнеленгенін қабылдамады. 1801 жылы ол шыны шеберханасы құлаған кезде құтқару жұмыстарын жетекшілік етіп, 14 жастағы жетім шәкірт Джозеф фон Фраунгофердің өмірін сақтап қалды. Макс Иосиф кітаптар сыйлады және шыны шеберханасына Фраунгоферге оқу үшін уақыт беруді ұсынды. Фраунгофер тарихтың ең белгілі оптика ғалымдарының және шеберлерінің біріне айналды, спектроскоп пен спектроскопияны ойлап тапты, Баварияны сапалы оптикасымен таныстырды және 39 жасында қайтыс болғанға дейін ақсүйектер қатарына қосылды. 1802 жылы Корольдік қоғамның құрметті мүшесі болып сайланды.