Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Марокколық феминист жазушы және әлеуметтанушы (1940–2015)
Moroccan feminist writer and sociologist (1940–2015)
Фатима Мерниси (فاطمة مرنيسي; 27 қыркүйек 1940 – 30 қараша 2015) – марокколық феминист жазушы және әлеуметтанушы.
Fatema Mernissi (فاطمة مرنيسي; 27 September 1940 – 30 November 2015) was a Moroccan feminist writer and sociologist.
Өмірбаян
Фатима Мерниси 1940 жылы 27 қыркүйекте Марокконың Фес қаласында дүниеге келген. Ол бай әжесінің харемінде әртүрлі туыстары мен қызметші әйелдермен бірге өсті. Бастауыш білімін ұлтшыл қозғалыс құрған мектепте, ал орта білімін француз протектораты қаржылаған, тек қыздарға арналған мектепте алды. 1957 жылы Париждегі Сорбонна университетінде саяси ғылымдарды, кейін АҚШ-тағы Брандейс университетінде оқыды және 1974 жылы докторлық диссертациясын қорғады. Ол Рабаттағы Мохаммед V университетінде жұмыс істеді және 1974-1981 жылдар аралығында Факульте де Летрде әдістеме, отбасылық социология және психосоциология сияқты пәндерді оқытты. Сонымен қатар, ол сол университеттегі ғылыми зерттеу институтында ғылыми қызметкер болды. Мернисидің "Байонда де Вейл: Мұсылман қоғамындағы еркек-әйел динамикасы" атты еңбегі докторлық диссертациясы ретінде жазылып, кейіннен мұсылман әйелдерінің ислам дініне қатыстығындағы күшін таныған кітап ретінде жарық көрді. Мерниси Марокко және басқа мұсылман елдеріндегі гендерлік және сексуалдық идентитілерді талқылаудағы әлеуметтік-саяси көзқарастарымен белгілі. Ол көрнекті феминист ретінде танылды, өйткені ол танымал лектор, ғалым, мұғалім, жазушы және әлеуметтанушы болған. Мерниси 2015 жылы 30 қарашада Рабат қаласында қайтыс болды.
Fatema Mernissi was born on 27 September 1940 in Fez, Morocco. She grew up in the harem of her affluent paternal grandmother along with various female kin and servants. She received her primary education in a school established by the nationalist movement, and secondary level education in an all girls school funded by the French protectorate. In 1957, she studied political science at the Sorbonne in Paris and later at Brandeis University in the US, where she gained her doctorate in 1974. She returned to work at the Mohammed V University in Rabat and taught at the Faculté des Lettres between 1974 and 1981 on subjects such as methodology, family sociology and psychosociology. Further, she was a research scholar at the University Institute for Scientific Research at the same university. Mernissi's Beyond the Veil: Male Female Dynamics in Muslim Society was written for her PhD thesis and later published as a book which recognizes the power of Muslim women in relation to the Islamic faith. Mernissi is known for her sociopolitical approaches towards discussing gender and sexual identities, specifically those in Morocco and other Muslim countries. She is regarded as an influential feminist figure, as she was a renowned public speaker, scholar, teacher, writer, and sociologist. Mernissi died in Rabat on 30 November 2015.
Басылымдар және олардың ықпалы
Мернисидің "Ақшапаннан тыс" атты алғашқы монографиясы 1975 жылы жарық көрді. 1985 жылы Ұлыбританияда және 1987 жылы АҚШ-та қайта қаралып, жаңадан басылды. "Ақшапаннан тыс" араб әлеміндегі, Жерорта теңізі аймағындағы немесе жалпы мұсылман қоғамдарының әйелдері туралы антропология және әлеуметтану салаларындағы классикалық еңбекке айналды. Ислам феминисінің өкілі болған Мерниси негізінен ислам мен әйелдердің рөліне ден қойып, исламдық ойдың тарихи дамуын және оның қазіргі көріністерін талдады. Мұхаммедке мұрагерлік берудің мәнін терең зерттеу арқылы ол кейбір хадистердің (оған қатысты айтылған сөздер мен дәстүрлердің) дұрыстығына күмән келтірді, соның салдарынан исламдағы, бірақ Құранда міндетті түрде емес, әйелдердің бағыныштылығына қатысты мәселелерді көтерді. Оның ислам феминисіндегі ең танымал кітабы – "Шалба және еркек элита: Исламның феминистік тұрғыдан түсіндірілуі" Мұхаммед пайғамбардың әйелдерінің рөлін тарихи тұрғыдан зерттейді. Алғаш рет 1987 жылы француз тілінде жарық көрген бұл кітап 1991 жылы ағылшын тіліне аударылды. Кейіннен Мароккода, Иранда және Персия шығанағындағы араб мемлекеттерінде бұл кітапқа тыйым салынды. Мерниси негізінен Мароккода әлеуметтік зерттеулер жүргізді. 1970 жылдардың соңы мен 1980 жылдардың басында әйелдерге және олардың жұмысына қатысты қалыптасқан көзқарастарды анықтау үшін бірнеше рет сұхбаттар алды. Ол ЮНЕСКО мен ХЕҰ, сондай-ақ Марокко үкіметі үшін әлеуметтік зерттеулер жүргізді. Сол кезеңде Мерниси Мароккодағы әйелдер және ислам мен әйелдер туралы мақалаларын мерзімді басылымдарға және басқа да жариялымдарға жариялады, оларды қазіргі және тарихи тұрғыдан қарастырды. Оның еңбегі Мусава сияқты басқа мұсылман феминистеріне шабыт берді. "Күнделікті күрес: Марокко әйелдерімен сұхбаттар" (1991) кітабы үшін шаруа әйелдерімен, жұмысшы әйелдерімен, болашақты көре білетіндермен және қызметшілермен сұхбаттасты. 1994 жылы Мерниси "Треспас армандары: Харемде өскен қыздың әңгімелері" атты көркем мемуарын жариялады (АҚШ-та бұл кітап бастапқыда "Харем ішінде: Марокко қыздарының әңгімелері" деп аталды және Ұлыбританияда әлі де сол атаумен танымал). Оның жазбаларында жиі кездесетін тақырып – "Мың бір түннің" кейіпкері Шехерезада. Оның "Спутник, ханзада және Шехерезада: Цифрлық исламда әйелдердің коммуникатор ретінде өрлеуі" атты мақаласында әйелдердің онлайн медиаға қатысуы қарастырылады, ал "Араб әлеміндегі Цифрлық Шехерезадалар" онлайн-әрекеттердің мәдени өзгерістерге қатысты тақырыптарын қамтиды. Бұл эсселерде ол технологияның жылдам таралуын – оның негізгі көздерінің бірі World Wide Web екенін – айтады және осы қозғалыста әйелдердің рөлі мен үлесін талдайды. "Шехерезада батысқа барады: әртүрлі мәдениеттер, әртүрлі гаремдер" кітабынан алынған эсседе әйелдерге физикалық келбетіне байланысты әртүрлі қоғамдардағы қысым мен шектеулер талқыланады. Марокко қоғамындағы немесе Батыстағы әйелдерді зерттесе де, олардың киім өлшемдері сияқты мәдени талаптарға сай болуы керек екенін айтады. Мерниси 6-шы өлшемдегі киімді гареммен салыстырып, мұндай батыстық әдет-ғұрыптар әйелдерді оқшаулап, қанауға ұшыратады деп мәлімдейді. Мерниси исламға, әсіресе мұсылман әйелдеріне қатысты батыс қоғамының қалыптастырған этноцентрикалық стереотиптерін жойды. Ол мұсылман әйелдерін батыс феминизмінің құрастырған "үшінші әлем әйелдері" тобынан ерекшеледі. Мерниси сонымен қатар мұсылман әйелдерінің дінінің және оның ер адамдарының құрбаны деген батыстық пікірлерді жеңу үшін күресті. Батыстық стереотиптер бірінші дүниежүзілік қоғамды билеп тұрған ақ, еркектік, үстемдік идеологиясына сәйкес келмейтін мұсылман еркектерін оқшаулады, әйелдерді қанады деп саналатын дінге қатысты нәсілшіл идеяларды дамытты. Алайда, Мерниси мұсылман әйелдері батыс әйелдерінің патриархаттың құрбаны болғаны сияқты, олардың діни іс-әрекеттерінің құрбаны емес екенін атап өтті; екі топ әйел де басқаларды шеттетуден пайда табу үшін құрылған дін немесе қоғамның ішіндегі белгілі бір әлеуметтік институттардың құрбаны болды. Сонымен қатар, Мерниси батыс әйелдерінің де мұсылман әйелдері сияқты жамылғы киетінін, бірақ батыс әйелдерінің жамылғысы әлдеқайда жасырын екенін түсіндірді. Ол батыс әйелдерін жастық шағы мен сұлулығымен қорғайды, ал осы қасиеттерінен айырылған әйелді қоғам танымайды деді. Мерниси батыс феминизмінің этноцентрикалық көзқарасын жойды және жаһандық феминистік қозғалыстың қажетті әртүрлілігіне түсінік берді. Мернисидің мұрасы революциялық, өйткені ол бастапқыда батысқа бағытталған қозғалыс ішінде мұсылман әйелдерінің діни тәжірибелерінен айырылмастан қатысуына мүмкіндік беретін кеңістік құрды. Мернисидің еңбегі батыс феминизмінің әйелдер мәселесіне келіспеушілік тақырыбын ескермесе, әлемдегі әйелдердің күшті болуына зиян келтіруі мүмкін екенін көрсетті.
Mernissi's first monograph, Beyond the Veil, was published in 1975. A revised edition was published in Britain in 1985 and in the US in 1987. Beyond the Veil has become a classic, especially in the fields of anthropology and sociology, on women in the Arab World, the Mediterranean area or Muslim societies in general. As an Islamic feminist, Mernissi was largely concerned with Islam and women's roles, analyzing the historical development of Islamic thought and its modern manifestations. Through a detailed investigation of the nature of the succession to Muhammad, she cast doubt on the validity of some of the hadith (sayings and traditions attributed to him), and therefore the subordination of women that she sees in Islam, but not necessarily in the Qur'an. Her most famous book as an Islamic feminist, The Veil and the Male Elite: A Feminist Interpretation of Islam, is a quasi historical study of the role of the wives of Muhammad. It was first published in French in 1987 and translated into English in 1991. The book was subsequently banned in Morocco, Iran, and the Arab states of the Persian Gulf. As a sociologist, Mernissi mainly undertook field work in Morocco. On several occasions in the late 1970s and early 1980s, she conducted interviews in order to map prevailing attitudes to women and their work. She did sociological research for UNESCO and ILO as well as for the Moroccan government. In the same period, Mernissi contributed articles to periodicals and other publications on women in Morocco and women and Islam from a contemporary as well as from a historical perspective. Her work has been cited as an inspiration by other Muslim feminists, such as those who founded Musawah and others. For Doing Daily Battle: Interviews with Moroccan Women (1991), she interviewed peasant women, women labourers, clairvoyants and maidservants. In 1994, Mernissi published a fictional memoir, Dreams of Trespass: Tales of a Harem Girlhood (in the US, the book was originally titled The Harem Within: Tales of a Moroccan Girlhood, and is still known by that title in the UK). A recurring topic in her writings is the fictional character Scheherazade of Arabian Nights. Her article, The Satellite, the Prince, and Scheherazade: The Rise of Women as Communicators in Digital Islam explores cases in which women take part in online media, while Digital Scheherazades in the Arab World covers the topics of online activities shifting cultural ways. In these essays, she mentions how technology is quickly spreading – one of the main sources being the World Wide Web – and analyses the roles and contributions of women in this movement. Size 6: The Western Women’s Harem, is an essay from her book, Scheherazade Goes West: Different Cultures, Different Harems that discusses the repression and pressures women in different societies face merely based on their physical appearance. Whether she analyzes women in Moroccan society or in the West, she claims that they must live up to stereotypical, culturally imposed standards, such as dress sizes. Mernissi compares the clothing size 6 to harems and states that these Western practices isolate and mistreat women. Mernissi broke down the ethnocentric stereotypes Western society had developed towards Islam, especially Muslim women. She distinguished Muslim women from the homogenized group of ‘third world women’ that Western feminism had created. Mernissi also fought to overcome Western assumptions that Muslim women were helpless victims of both their religion and the men of their religion. Western stereotypes ostracized Muslim men who did not fit the white, masculine, hegemonic mold dominating the first world society, developing racist ideas towards a religion that was believed to oppress women. However, Mernissi pointed out that Muslim women were not victims of their religious practices any more than Western women were victims of the patriarchy; both groups of women were oppressed by specific social institutions within a religion or society created to profit from the marginalization of others. Furthermore, Mernissi explained that Western women were veiled, just as Muslim women were, yet Western veils were much more discreet. She argued that youth and beauty veiled Western women, and once a woman no longer had these, she was hardly recognized by society. Mernissi broke down the ethnocentric approach Western Feminism had been utilizing and wrote to bring more clarity to the diversity necessary within the global Feminine movement. Mernissi's legacy is revolutionary because she created a space within an initially predominantly Western movement that allowed Muslim women to participate without compromising their religious practices. Mernissi's work highlighted how Western feminism could be detrimental to the empowerment of women around the globe if it lacked an intersectional approach to women's issues.
Исламның ұмытылған патшалары
"Исламның ұмытылған патшайымдары" кітабында Фатима Мерниси әйелдердің ерте ислам тарихындағы орнын түсіну үшін қиылыс әдісін қолданады, бұл әлеуметтік және саяси үлгілер дискриминацияның түрлерін қалыптастырды. Оның мақсаты – ерте ислам тарихында әйелдердің маңызды үлесін жарыққа шығару және әйелдердің саяси және беделді тұлғалар ретінде жоқтығы туралы бұрыс түсініктерді жою. Ол ислам тарихында әйелдер атқарған көшбасшылық рөлдерді зерттеу арқылы тарихнамада әйелдердің бейнесін өзгертеді. Оның пікірінше, әйелдер діни лауазымдар ерлерге берілгеніне қарамастан, саяси билікке ие болған. Бұл оның он бес әйел туралы және олардың исламның алғашқы дәуіріндегі саясатта атқарған белсенді рөлдері туралы көптеген тарихи мысалдарында көрінеді. Мысалы, әйел құлдардың діни билеушілерге қарсы зорлық-зомбылықсыз көтеріліс ұйымдастырудағы рөлі (Мерниси, 1994). Сонымен қатар, Мерниси әйелдердің рөлі назардан тыс қалған немесе ұмытылған "саяси ислам" кезеңін және әйелдердің өмірін өзгерткен "Рисәлә ислам" кезеңін ажыратады (Мерниси, 1994). Ол саяси, діни және мәдени өзгерістерге қатысуларын атап көрсету арқылы ислам тарихындағы әйелдердің көрінуі туралы академиялық әдебиетке маңызды үлес қосты, осылайша олардың дәстүрлі рөлдерден тысқары белсенділігін көрсетті.
In the book The Forgotten Queens of Islam, Fatima Mernissi uses an intersectional approach to understand the positions of women throughout early Islamic history through social and political identities that created modes of discrimination. Her aim was to bring to light the significant contributions that women had made throughout early Islamic history and debunk the misconceptions about the absence of women as political and authoritative figures. She does this by exploring the leadership roles that women were involved in throughout Islamic history and alters the way women are portrayed in historiographies. She claims that women held powerful political positions despite religious titles that were given to men. This is exemplified through the many historical accounts that she provides about fifteen women and the active roles that they played in pre modern Islam politics. For instance, the role that female slaves played in leading slave revolts against religious rulers without the use of violence (Mernissi, 1994). Moreover, Mernissi distinguishes between “Political Islam,” the period where radical change occurred and women's roles were disregarded or forgotten, and “Rislala Islam,” where women's lives were transformed (Mernissi, 1994). She was fundamental in contributing to the overall academic literature on women's visibility in Islamic history outside of their traditional roles by highlighting their involvement in politics, religion, and cultural change.
Гендерлік рөлдер: әйелдердің көтерілісі мен исламдық естелік
"Әйелдердің бүлігі және исламдық естелік" атты кітабында Фатима Мерниси қазіргі заманғы ислам әлеміндегі әйелдердің рөлін талдайды. Ол өзінің еңбегінде ислам әлеміндегі сексуалдық үлгі және гендерлік рөлдер туралы ойларды зерттейді және осы мәселе төңірегіндегі баяндаманы қайта қарауға көмектеседі. Мерниси мұсылман әйелдерінің мәртебесіне қатысты маңызды мәселелерді, мысалы, араб мемлекеттерінің экономикасына әйелдердің үлесін жасыруды талқылайды (Мерниси, 1996). Сонымен қатар, Мерниси демографиялық салаларды, оның ішінде білім беру және сауаттылықты қарастырады. Ол бұл факторлардың исламдағы әйелдерді күшейту үшін ғана емес, сонымен қатар олардың денсаулығы үшін де маңызды екенін түсіндіруге көмектеседі (Мерниси, 1996). Бұдан өзге, Мерниси гендерлік рөлдерде мемлекеттің қызметін және теңсіздікті қолдайтын мемлекеттің салдарына талдау жасайды. Ол, әйелдерге қатысты бақылаушылық дәстүрлер мен күтулерден құтылу – араб әлемінің дамуының жалғыз жолы деп санайды. Мернисидің еңбегі ислам феминизмі, интерсекционалдық және жаһандық феминизмге зор ықпал етеді, себебі ол араб әлеміндегі мұсылман әйелдерін қоршаған мәселелерге назар аударады. Атап айтқанда, бұл кітап ислам әлеміндегі әйелдерді мазалайтын сексуалдық үлгі мен гендерлік рөлдер сияқты нақты мәселелерді, сондай-ақ олардың әйелдердің мүмкіндіктерін арттыру мен денсаулығына тигізетін әсерін жарыққа шығарды.
In the book Women's Rebellion & Islamic Memory, Fatima Mernissi analyzes the role of women in relation to the world of contemporary Islam. In her work, she explores the idea of sexual identity and gender roles in the Islamic world and helps to redefine the narrative surrounding it. Mernissi discusses some of the most prominent issues to do with the status of Muslim women, such as the masking of women's contribution to the economies of Arab states (Mernissi, 1996). Furthermore, Mernissi delves into different demographic, including education and literacy. She uses this to help explain the importance of these factors not only for the empowerment of women in Islam, but also for their health (Mernissi, 1996). Furthermore, Mernissi analyzes the role of the state in gender roles as well as the outcome of a state that ultimately supports inequality. She ultimately argues that the freedom from these controlling traditions and expectations of women is the only way for the Arab world to develop. Mernissi's work is extremely influential in Islamic feminism, intersectionality, and global feminism, by focusing on issues surrounding Muslim women in the Arab world. This book, in particular, was able to bring light to specific issues that women deal with in the Islamic world, such as issues of sexual identity and gender roles, and the effects these can have on women's empowerment and health.
Ислам және демократия: Қазіргі заманнан қорқу
"Ислам және демократия: қазіргі заманғы әлемнен қорқу" атты кітабында Фатима Мерниси Перс шығанағы соғысынан кейін араб-ислам әлемінің әлеуметтік-саяси ахуалын талдау үшін трансұлттық тәсілді қолданады. Ол Таяу Шығыста үстемдік құрған фундаментализмнің Батыс қоғамдарында қолданылатын демократиялық процестермен үйлесімді болу мүмкіндігін талқылайды. Мерниси мұсылмандардың "исламдық емес" үкіметке деген сенімсіздігі, олардың исламдық өмір салты мен ұстамдылық сияқты құндылықтарына нұқсан келтіруі мүмкін деген мәселелерді көтеріп, сұрақтар қояды. Сонымен қатар, ол ислам дініне деген қорқыныш, демократия, Біріккен Ұлттар Ұйымының хартасы, ой еркіндігі және жеке тұлғалық сияқты мәселелерді зерттейді (Мернисси, 2002). Мысалы, ол фундаментализмнің әйелдердің киім таңдауына қалай бақылау жасағанын қарастырды, сондықтан әйелдерге қалауынша киім киюге рұхсат беретін демократиялық қоғам, гипермаскулинді мәдениет үшін қауіпті көрінуі мүмкін. Ол, демократияның дамуы үшін мемлекетпен келіспеуге заңдық және конституциялық мүмкіндік болуі керек деп санайды. Мернисси демократияны қолдап, фундаментализмге қарсы тұратын прогрессивті мұсылмандар, оның ішінде феминистер, исламның әйелдерге қарсы емес екенін дәлелдеу үшін, оларды қанауға тырысатын адамдар қолданатын қасиетті мәтіндерден де нәр алуға болатын жолдарды ұсынады.
In her book, Islam and Democracy: Fear of the Modern World, Fatima Mernissi employs a transnational approach to analyse the socio political context of the Arab Islamic world shortly after the Gulf war. She debates whether the established fundamentalism dominating the Middle East could ever be compatible with the democratic processes used in Western societies. Mernissi raises questions around the uncertainty Muslims feel towards a form of government that is “unislamic” and may compromise their Islamic way of life, including morals and values, such as modesty. Moreover, she explores issues such as the fear of the Islamic religion, democracy, the United Nations Charter, freedom of thought and individualism (Mernissi, 2002). For instance, she looked at how fundamentalism controlled what a woman would be able to wear, so a democratic society that freed women to dress as they pleased could appear threatening to a hyper masculine culture. She contests that a living democracy should allow for the legal and constitutional ability to disagree with the state. Mernissi then suggests ways in which progressive Muslims, including feminists, who choose to advocate for democracy and resist fundamentalism should draw from the same sacred texts as those who seek to oppress them, in order to prove that Islam is not fundamentally against women.
Сыйлықтар мен мұра
Мернисидің шығармалары қанаушылыққа ұшыраған және шеттетуге ұшыраған әйелдерге дауыс беруге бағытталған. Ол әйелдердің экономикаға қосқан үлесін жарыққа шығарып, ислам мәдениетінде әйелдерге қатысты көзқарасты қалыптастыратын рөлдерді мойындайды. Мернисидің "Каубой немесе Синдбад?" атты марапаттау сөзі жаһандану тақырыбына арналды және мәдениеттің мәселесі мен салдарына терең үңілген ойлы көзқарасы үшін танылды. 2004 жылы ол Садик Аль Асм және Абдолкарим Сорушпен бірге Эразм сыйлығымен марапатталды. Ол "Дін және заманауилық" тақырыбына арналғандықтан, оның әлеуметтік-мәдени әсері үшін бұл сыйлық берілді. 2017 жылы Таяу Шығыс зерттеулер қауымдастығы "жыныс, сексуалдық және әйелдердің өмірлік тәжірибесін зерттеудегі ең үздік ғылыми еңбектерді тану" мақсатымен Фатима Мерниси атындағы кітап сыйлығын құрды. Мернисидің мұрасының көп бөлігі оның ертедегі ислам феминистік қозғалысына ғылыми және әдеби үлесімен байланысты. Мерниси өзінің жарияланымдарында және қоғамдық лекцияларында евроцентризм, интерсекционалдық, трансұлттық және жаһандық феминизм сияқты мәселелерді көтерді. The New York Times газеті оның некрологында былай деп келтірген: "Қасиетті мәтіндер ғана манипуляцияланған жоқ, оларды манипуляциялау мұсылман қоғамдарындағы билік жүргізудің құрылымдық ерекшелігі болып табылады", – деді Фатима Мерниси, "Жамылғы және ерлер элитасы: Исламдағы әйелдер құқықтарына феминистік көзқарас" (1991).
Mernissi's works focus on providing a voice for oppressed and marginalized women. She brings to light the contributions of women to the economy and acknowledges the roles that affect how females are viewed within Islamic cultures. Mernissi's acceptance speech, The Cowboy or Sinbad?, covered the topic of globalization, and was recognized for her pensive take, considering both the issue and effects of culture. In 2004, she was awarded the Erasmus Prize, alongside Sadik Al Asm and Abdolkarim Soroush. For this award, she was recognized for her sociocultural impact, since it was dedicated to "Religion and Modernity". In 2017, The Middle East Studies Association created the Fatema Mernissi Book Award to "recognize outstanding scholarship in studies of gender, sexuality, and women’s lived experience". Mernissi's legacy can be greatly attributed to her scholarly and literary contributions to the early Islamic feminist movement. Mernissi tackled issues such as Eurocentrism, intersectionality, transnationalism and global feminism in her publications and public lectures. The New York Times quoted her in an obituary: "Not only have the sacred texts always been manipulated, but manipulation of them is a structural characteristic of the practice of power in Muslim societies,” Fatema Mernissi, The Veil and the Male Elite: A Feminist Interpretation of Women’s Rights in Islam (1991)
Мэрнисидің редакторы
1989: Doing Daily Battle: Марокколық әйелдермен сұхбаттар, Мэри Джо Лейкленд аударған. Нью-Брансуик: Ратгерс университетінің баспасы.
1989: Doing Daily Battle: Interviews with Moroccan Women, translated by Mary Jo Lakeland. New Brunswick: Rutgers University Press.