Кіріспе

Көздің көруін алдаған тор түрі

Тор иллюзиясы – адамның көру қабілетін алдаған кез келген тор. Ең көп таралған екі түрлі тор иллюзиясы – Герман торының иллюзиясы және жарқыраған тордың иллюзиясы.

Герман торлы иллюзиясы

Герман торлық иллюзиясы – 1870 жылы Людимар Герман сипаттаған оптикалық иллюзия. Бұл иллюзия қара фондағы ақ (немесе жарық түсті) тордың қиылысқан жерлерінде көрінетін "көлеңкелі" сұр дақтармен ерекшеленеді. Егер қиылысқа тікелей қарасаңыз, сұр дақтар жоғалады.

Жарылдаған тордың иллюзиясы

Сызықтардың жарқырауы – 1994 жылы Э. және Б. Лингельбах пен М. Шрауф ашқан оптикалық иллюзия. Ол көбінесе Герман торлы иллюзиясының түрі саналады, бірақ басқаша қасиеттері бар. Ол қара фонға түзу бұрышпен орналасқан сұр жолақтардың қиылысқан жерлеріне ақ дискілерді қою арқылы құрастырылады. Қиылыстарда қара нүктелер кездейсоқ түрде жылдам пайда болып, жоғалып тұрады, содан "жарқырауы" деп аталады. Егер адам бір қиылысқа тікелей қараса, қара нүкте пайда болмайды. Суреттен тым жақын немесе тым алыс қарағанда қара нүктелер жоғалады.

Сызықшыл және Герман торлы иллюзиялар арасындағы айырмашылықтар

Сцинтилляциялы тордың иллюзиясы мен Герман тордың иллюзиясының айырмашылығы – біріншісінде қиылыстарда нүктелерден бастап орналасқан, ал екіншісінде мұндай нүктелер жоқ. Алғашқы қарауда екі график ұқсас көрінетіндіктен, осы екі иллюзия кейде шатастырылып жатады. Бірақ сцинтилляциялы иллюзия Герман торындағыдай, жеке-жеке қиылыстарда пайда болмайды; байқаулар көрсеткендей, осы әсерді тудыру үшін бір-біріне тең арақашықтықта орналасқан, үстіне дискілер қойылған кемінде 3x3 қиылыс қажет. Бұл талап, жергілікті процестермен қатар, кескіндегі элементтерді байланыстыру және топтастыру сияқты жаһандық процестердің де қатысуын көрсетеді.

Теориялар

Екі оптикалық иллюзияның әсері көбінесе жақтаулы тежеу деп аталатын нейрондық процесспен түсіндіріледі. Көру жүйесіндегі бір нүктедегі қарқындылық тек бір рецептордың нәтижесі емес, сонымен қатар стимулдардың рецептивті өріс деп аталатын аймаққа ұсынылуына жауап беретін рецепторлар тобының нәтижесі болып табылады. Тор қабығының ганглийлық жасушасы тор қабығының бір аймағында бірнеше фоторецепторлардың кіріс деректерін жинақтайды; фоторецепторлар жауап беретін физикалық кеңістіктегі аймақ ганглийлық жасушаның "рецептивті өрісі" болып табылады. Орталықта орналасқан қабылдағыш өрісте, жеке фоторецепторлар жарықтылықтың артуын анықтағанда ганглийлық жасушаны қоздырады; ал қоршаған аймақтағы фоторецепторлар ганглийлық жасушаны тежейді. Осылайша, қиылыстағы нүкте сызықтың ортасындағы нүктеге қарағанда көбірек қарқындылық аймақтарымен қоршалғандықтан, тежелудің күшеюіне байланысты қиылыс қараңғырақ көрінеді. Тор қабығының ганглийлық жасушалар теориясының дұрыс еместігіне күшті дәлелдер бар. Мысалы, тордың сызықтарын түзу емес, толқынды ету Герман торы мен жанды тор иллюзияларын жояды. Баумгартнер/РГК теориясы осы нәтижені болжамайды. Жақтаулы тежеу теориясы Герман торы иллюзиясының сызықтар енінің белгілі бір диапазонында қабылданатынын түсіндіре алмайды. Жақтаулы тежеу теориясы тордың мөлшерін азайтудың (соның салдарынан қиылыстағы тежелу мөлшерін азайтудың) иллюзорлық әсерді жоятынын болжайды. Баламалы түсіндіру бойынша, иллюзияның себебі көру қабығындағы S1 типіндегі қарапайым жасушалар болуы мүмкін.