Кіріспе

Солтүстік Ирландиялық бейбітшілік белсендісі және Нобель сыйлығының лауреаты

Элизабет Уильямс (Смит; 22 мамыр 1943 – 17 наурыз 2020) – Солтүстік Ирландиядан шыққан бейбітшілік белсендісі. Ол 1976 жылы Майрид Корриганмен бірге Солтүстік Ирландиядағы қақтығыстарды бейбіт жолмен шешуге арналған «Бейбітшілік халықтары қауымдастығы» ұйымын құрғандығы үшін Нобель бейбітшілік сыйлығын алды. 2006 жылы Уильямс Нобель сыйлығының лауреаттары Мейрид Корриган Магуайр, Ширин Эбади, Вангари Маатай, Джоди Уильямс және Ригоберта Менчу Туммен бірге «Нобель әйелдер бастамасын» құрды. Солтүстік және Оңтүстік Америка, Таяу Шығыс, Еуропа және Африканы өкілдік еткен осы алты әйел әділеттілік пен теңдік негізінде бейбітшілікке қол жеткізу үшін өз тәжірибелерін біріктірді. «Нобель әйелдер бастамасының» мақсаты – әлемдегі әйелдер құқықтарын қолдау жұмысын күшейтуге көмектесу. Уильямс сонымен қатар PeaceJam мүшесі болды.

Ерте өмір

Уильямс 1943 жылғы 22 мамырда Солтүстік Ирландияның Белфаст қаласында дүниеге келді. Әкесі қасапшы, ал анасы үй шаруасымен айналысты. Бетти бастауыш білімін Белфасттағы Сент-Тереза бастауыш мектебінде алды, ал орта білімін Сент-Доминик қыздар гимназиясында оқыды. Білімін аяқтаған соң кеңседе хатшы болып жұмыс істеді. Үйіне бұрылып келе жатқанда, үш Магуайр баласын бақырып келе жатқан машинаның қағып жатқанын көріп, дереу көмекке ұмтылды. Балалармен бірге болған анасы, Энн Магуайр, 1980 жылғы қаңтарда өз-өзіне қол жұмсады. Уильямс осы оқиғаға қатты тиді, содан кейін трагедия болғаннан кейін екі күн ішінде бейбітшілік петициясына 6000 қол жинап, көптеген БАҚ назарына ілікті. Корриганмен бірге ол "Бейбітшілік үшін әйелдер" ұйымын құрды, кейіннен Сиаран МакКеоунмен бірігіп "Бейбітшілік халықтары қауымдастығы" болып қайта құрылды. Уильямс жақын арада қаза тапқан балалардың зираттарына бейбіт шеру ұйымдастырды, оған 10 000 протестант және католик әйелдері қатысты. Бірақ, бейбіт шеруді ИРА мүшелері зорлықпен тоқтатты, оларды "британдықтардың құрбандары" деп айыптады. Келесі аптада Уильямс Ормо паркінде тағы бір шеру ұйымдастырды, ол ешқандай оқиғасыз сәтті аяқталды – бұл жолы 20 000 қатысушы болды.

Нобель сыйлығы

Бейбітшілікке жасаған еңбегін мойындаған Уильямс 1977 жылы досы Мейрид Корриганмен бірге Нобель бейбітшілік сыйлығын алды (1976 жылғы сыйлық). Алғыс сөзінде Уильямс былай деді: «Әрине, бұл алғашқы апта «Бейбітшілік халқының» дүниеге келуінен бөлек, басқа да бір оқиғамен есте қалады. Оқиғаға ең жақын болғандар үшін сол аптадағы ең күшті естелік – жас республикашылдың қазасы және өлген адамның машинасына шағылысқан үш баланың қазасы болды. 1976 жылдың 10 тамызындағы күн сәулесімен нұрланған түстен бұрын, жалғасып келе жатқан зорлық-зомбылықтың мағынасыздығына деген терең наразылық сезімі байқалып тұрды. Бірақ осы төрт жас адамның бір сәттегі зорлық-зомбылықтың құрбаны болуы осы наразылықты күшейте түсіп, нағыз бейбітшілік қозғалысын құруға мүмкіндік берді. Біздің ойымызша, соңғы сегіз жылда қаза болған әрбір адам, және барлық соғыстарда қаза болған әрбір адам – қажетсіз кеткен өмір, ананың күш-жігері зая кеткен жағдай. Бейбітшілік сыйлығының ақшасы Уильямс пен Корриган арасында тең бөлінді. Уильямс ақшаның өз үлесін сақтап, оны Ирландиядан тыс жерлерде бейбітшілікті дамытуға жұмсау ниетін білдірді, бірақ бұл шешімі сынға ұшырады. Ол сондай-ақ Швайцердің Батылдық медалін, Мартин Лютер Кинг атындағы сыйлықты, 1984 жылы Элеонора Рузвельт сыйлығын және Франк қорының Балаларға қамқорлық көрсету Халықаралық Оливер сыйлығын алды. 1995 жылы ол Ротари клубының халықаралық «Пол Харрис стипендиясын» және «Бейбітшілік құру үшін бірге» сыйлығын иеленді. 2007 жылдың 17-20 қыркүйегінде Уильямс Оңтүстік Калифорнияда бірнеше лекция оқыды: 18 қыркүйекте ол Ориндж округінің академиялық қауымдастығына «Әлемдегі бейбітшілік – әркімнің ісі» тақырыбында лекция берді; ал 20 қыркүйекте Американың Сока университетінде 2232 адамға, оның ішінде 1100 орта мектептің екінші курс студенттеріне лекция оқыды. 2010 жылы ол WE Day Toronto шарасында лекция берді, бұл WE Charity ұйымдастырған, студенттерді өздерінің қауымдастықтарында және бүкіл әлемде белсенді болуға ынталандыратын іс-шара. 2011 жылдың наурызында Брэдфорд университетінде 200 адам алдында сөйлеген сөзінде Уильямс университеттегі жас мұсылман қыздарының ашулы отбасы мүшелерінен шабуылға ұшырауы мүмкін екенін ескертті, ал университет оларды қорғауға көмектеспейді. «Егер осы кампуста осы жас қыздар барып, «Мен қорқамын» деп айта алатын біреу болса… Егер сіз мұны істемесеңіз, осы жас қыздарға көмектеспей, оларды адамгершіліксіз қылып отырсыз, солай емес пе?»

Жеке өмір

Нобель сыйлығын алған кезде Уильямс ресепшнші болып жұмыс істеді және бірінші күйеуі Ральф Уильямспен екі баласын өрбітіп келе жатты. Олардың некесі 1981 жылы ажырасып кетті.

Танымал мәдениетте

Уильямс Nickelback-тің хиты "Егер бәрі де қамқор болса" әнінің музыкалық видеосында көрсетілді. Уильямс пен Мейрид Корриган француз әншісі, Pied Noir өкілі Энрико Макиас орындаған "Deux Femmes à Dublin" әніндегі басты кейіпкерлер болды.