Кіріспе
14 ғасырдағы кастиль ақыны, испан актері Хуан Руис (шамамен 1283 – 1350), Хитаның архприесті (Arcipreste de Hita) ретінде белгілі, ортағасырлық кастиль ақыны. Ол "Жақсы махаббат кітабы" (El Libro de buen amor) атты әжуалы, қарапайым өлеңімен ең көп танымал.
Spanish actor
Juan Ruiz (c. 1283 – c. 1350), known as the Archpriest of Hita (Arcipreste de Hita), was a medieval Castilian poet. He is best known for his ribald, earthy poem, El Libro de buen amor (The Book of Good Love).
Шығу тегі
Ол Алкала-де-Энарес қаласында дүниеге келген. Ол туралы бүгінде аз ғана мәлімет сақталған, оның дін қызметкері болғаны және, мүмкін, Толедода оқығаны белгілі. Оның туған аты Хуан Руис болғанымен, оны көбінесе "Хитаның архиприесі" деп атайды.
Түрмеге қамау
Өзінің кітабына сәйкес, ол бірнеше жыл түрмеде отырды, шамамен 1337 мен 1350 жылдар аралығында, жасаған әрекеттері үшін жаза ретінде (егер өлеңде көрсетілгендей, олар дін қызметкері лауазымына қайшы болған). Дегенмен, өлең көптен бері жалған автобиография ретінде қарастырылады және тұтқындалуы туралы жолдар кітаптың соңында келгендіктен, оқиға болғаннан кейін қосылған деп саналады. Оның бір өлеңінде Толедо архиепископы Гил Альборноз бұйрығымен тұтқындалғаны айтылады. Оның мінез-құлқының тәртіпсіздігі үшін айыпталған ба, әлде шіркеу басшыларына сатирикалық сын айтқаны үшін айыпталған ба – белгісіз. Қамауға алынған күнін де анықтау мүмкін емес. Альборноз 1337 жылдан 1368 жылға дейін Толедо архиепископтығын атқарды, бірақ 1351 жылы жаман жағдайға түсіп, Авиньонға қашты. Осы мән-жайларды ескере отырып, Руис 1337 мен 1350 жылдар аралығында түрмеде болған деген қорытындыға келуге болады, бірақ бұл тек болжам. Оның "Жақсы махаббат кітабын" 1343 жылы аяқтағаны белгілі. Шындығында, өлеңнің авторы туралы немесе оның аты Хуан Руис болғаны туралы дерлік ештеңе белгісіз. Бір зерттеуде 14 ғасырдың ортасында Кастилияда Хуан Руис атымен жүздеген дін қызметкерлері болған. Бұл есім Джон Смит сияқты жалпылама есім болып көрінеді және кез келген адамды бейнелеу үшін таңдалған болуы мүмкін.
Өлім
Ол шамамен 1350 жылы қайтыс болған (көбінесе түрмеде) деп саналады; 1351 жылға қарай ол Хитаның бас діни қызметкері лауазымын жоғалтқан.
Мұра
Руистің ықпалы "Корбачо" атты шығармада көрінеді. Бұл шығарманың авторы тағы бір көңілді голиард, Альфонсо Мартинес де Толедо, Талавераның архиприесті, ол "Келестина" авторы "Жақсы махаббат кітабын" (Libro de buen amor) көшіргенге дейін жарты ғасырдан астам бұрын жазған. Сантильяна Руисті құрметпен еске алды, ал оның беделі Испаниядан тысқары елдерге тарағанын "Жақсы махаббат кітабының" португал тіліндегі сақталған үзінділері дәлелдейді. Бір қызық жағдайға байланысты ол 1790 жылға дейін назарсыз қалды, кейін Томас Антонио Санчес оның өлеңдерінің цензурадан өткен басылымын жариялады; сол күнден бастап оның даңқы үнемі артып, барлық білікті сарапшылардың бірауыздан шешімімен ол өз ғасырының ең ұлы кастиль ақыны деп есептеледі. Пол Хейзе (1830-1914) Руиздің 1852 жылғы "Spanisches Liederbuch" (Испан әндер кітабы) жинағына енген өлеңінің неміс тіліне аудармасын жариялады, оның бірінші жолы "Nun bin ich dein, du aller Blumen Blume" болды. Аудармаға Хуго Вольф (1860-1903) дауыс пен фортепианоға арналған музыка жазды және оны 1891 жылғы "Lieder" жинағында жариялады, ол да "Spanisches Liederbuch" деп аталды.