Кіріспе

Ричард Гренвилл (26 маусым 1600 – 21 қазан 1659) – Корнуоллдан шыққан кәсіби әскери қызметкер. Ол Отыз жылдық соғыста және 1638–1651 жылдардағы Үш патшалық соғысында қызмет етті. 1643 жылы Лансдаунда қаза тапқан сэр Бевилл Гренвиллдің кіші інісі және 1591 жылы Флоресте қаза тапқан адмирал сэр Ричардтың немересі болды. Ол әскери мансабын 1618–1624 жылдардағы Богемия көтерілісі кезінде, Отыз жылдық соғыстың алғашқы кезеңінде бастады, содан кейін Букингем герцогының қол астында қызмет етті. 1628 жылы ол Фуэй округінен парламент депутаты болып сайланды және жақсы қарым-қатынасы бар, бай жесір Мэри Фитцке үйленді; олар 1632 жылы ажырасып, ол қарыз үшін түрмеге қамалды. 1633 жылы ол Еуропаға қашып кетті; 1634–1639 жылдары шведтермен, содан кейін Голландия Республикасымен соғысты, кейін үйіне оралып, Епископтар соғысына қатысты. Ол 1642–1643 жылдары Ирландияда қызмет етті, содан кейін 1644 жылдың наурыз айында роялистерге өткенге дейін парламенттік армияда қысқа уақыт болды. Ол соғыстың қалған бөлігін Батыс Англияда өткізді; 1646 жылдың басында сэр Ральф Хоптонның бұйрығына бағынбағаны үшін тұтқындалды, бірақ роялистер капитуляциялағаннан кейін наурызда босатылды. Кларендон графымен болған жанжасы оған Карл II-нің эмиграциядағы сарайына кіруге тыйым салды және ол 1659 жылдың 21 қазанында Гентте қайтыс болды. Кларендонның «Қарсылық тарихындағы» оның теріс бейнесі, әрине, олардың жеке дауларының нәтижесі болды, бірақ оның қатыгездігі мен ашкөздігі үшін екі тараптың да көптеген адамдары оны жек көреді. Қазіргі заманғы бағалау бойынша, ол батыл және қабілетті әскери қызметкер, үлкен адалдыққа шақыруға қабілетті болған, бірақ бұл өзінің мүддесіне тікелей назар аударумен және қаһарлы мінезімен теңдестірілді.

Жеке мәліметтер

Ричард Гренвилл – сэр Бернард Гренвиллдің (1567–1636) және Элизабет Бевиллдің (1564–1636) екі тірі қалған баласының бірі, сондай-ақ елизаветалық батыр сэр Ричард Гренвиллдің немересі. Оның үлкен ағасы – 1643 жылдың шілдесінде Лансдоунде қаза тапқан роялист қаһарманы сэр Бевилл Гренвилл. 1628 жылы ол бай және беделді жесір Мэри Фицтің төртінші күйеуі болды. Ол бұрынғы күйеуінің інісі, Саффолк графымен заңдық дауға қатысты, граф оның бұрынғы некесіне әкелген мүлікті қайтарудан бас тартты. Сот оның пайдасына шешім шығарғанына қарамастан, Саффолк бұл шешімді қабылдаудан бас тартып, Гренвиллді қымбат заңдық дауға тартып алды. Осыған байланысты Мэри некеге дейін келісім жасауды талап етті, бұл сол кезге ерекше жағдай еді және жақын арада жанжалға әкелді. Олардың екі баласы болды: Ричард (шамамен 1630–1657?) және Елизавета (1631 жылдан кейін 1671 жылға дейін), бірақ Гренвиллдің өзінің ысырапшылдығымен ушыққан заңдық шығындардың салдарынан неке бұзылды. Өзінің жағдайын қамтамасыз ету үшін Мэри бұрынғы қарсыласы Саффолкпен одақтасып, Гренвиллден ажырасты.

1618 - 1640 жылдар; Отыз жылдық соғыс

Гренвиллдің ерте өмірі туралы көп мәлімет жоқ; ол ағасы сияқты Оксфордтағы Эксетер колледжінде білім алған деген болжам бар, бірақ оның аты тізімде жоқ. Көптеген кіші ұлдар сияқты, ол әскери жолға түсті; 1618-1623 жылдары Гораций Веремен бірге Испаниямен голланд соғысында және Палатинаттағы жорықта қызмет етті. Оның әріптестерінің арасында болашақ Азамат соғысының генералдары сэр Ральф Хоптон мен Уильям Уоллер болды; олардың үшеуі де 1623 жылғы наурыз айында католик лигасына тапсырылған Франкенталь ағылшын гарнизонының құрамында болған сияқты. Англияға оралғаннан кейін Гренвилл 1625 жылы Кадиске, 1627 жылы Сент-Мартин-де-Реге және 1628 жылы Ла-Рошельге қарсы теңіз шабуылдарына қатысты. Бәрі де қымбатқа түскен сәтсіздіктер болды, бірақ оны Карл I-нің жақын досы, Букингем герцогының назарына іліктірді. Оның қолдауымен 1628 жылы Гренвилл Корнуоллдағы Фууи өкілі болып сайланды. 1628 жылдың тамызында Букингемнің қазасы Гренвиллді оның меценатынан айырды, бірақ қарашада ол Девондағы Фитцфорд үйінің мұрагері Мэри Фитцке үйленді. Ол оның ақшасын барондық атақ сатып алуға және сәнді өмір салтын қаржыландыруға жұмсады; екеуі де қатал мінезді болғандықтан, жиі дауласып отырды. Саффолк леди Мэримен келісімге келді, ол Гренвиллден ажырасып, екеуі оны қаралап айыптады, 8000 фунт стерлинг өтемақы талап етті. Төлей алмағандықтан, 1632 жылдың наурыз айында қарыз үшін түрмеге қамалды. 1633 жылы қашып, Голландия Республикасына қашып кетті, онда ол Лейден университетінде математиканы оқыды, бұл мамандық кәсіби әскерилер арасында танымал болды, себебі оны қоршау соғысында қолдануға болады. Келесі бес жыл бойы ол Германиядағы швед армиясында, содан кейін оның алыс туысы Лестер графы басқарған голланд-шотланд бригадасында қызмет етті. 1639 жылы ол Англияға епископтар соғысына жиналған корольдік армияға қосылу үшін оралды; оның орнына Чарльз 1632 жылғы сот шешімін жойды.

1640 - 1646 жылдар; Азамат соғысы

1642 жылдың ақпан айында Гренвилл Ирландия көтерілісін басуға жіберілген әскер құрамына кірді, онда ол қабілетті, бірақ қатал басшы ретінде танылды және Меф округіне қарасты Трим қаласының губернаторы болып тағайындалды. Осының салдарынан, ол 1642 жылдың тамызында басталған Бірінші ағылшын азамат соғысының бастапқы кезеңдерін жіберіп алды. 1643 жылдың маусым айында көтерілісшілер Ирландия роялистерінің жетекшісі Ормондпен келісімге келді, ал қыркүйекте екі тарап та қару тоқтату туралы келісімге қол қойды. Осы келісім Гренвиллді қоса алғанда, Англияда қолдануға болатын роялистік әскерлерді босатты. Бір болжам бойынша, оның үлкен ағасы шілдеде Лансдаунда қаза тапқандықтан, Корнуоллдағы роялистік қозғалыстың жетекшілігін қабылдауға мүмкіндік болды, ол жергілікті сипатта болды. Бірақ, ол тамыз айында Ливерпульге келгенде, парламенттік әскерлер оны тұтқындап, Лондонға жіберді. Ирландиялық полктерге бір жылдан астам уақыттан бері жалақы төленбеген еді, ал Парламент оларға қосылған әрбір сарбаздың қарызын төлеуге уәде берді. Адалдыққа ант бергені үшін Гренвилл жалақысын алды және бұрынғы әріптесі Уильям Уоллер басқарған Оңтүстік-Шығыс қауымдастығы армиясында атты әскердің генерал-лейтенанты болып тағайындалды. Алайда, 1644 жылдың наурыз айында ол Плимутты қоршауға жауапты етіп тағайындалған роялистерге көшті; сондай-ақ, ол қыркүйекте Лоствитиелдегі жеңіске қатысты. Ирландияда болғандай, Гренвилл тез арада қатыгездігімен, әсіресе Лидфорд пен Тавистоктағы парламенттік тұтқындарға қатысты қарым-қатынасымен көзге түсті, сонымен қатар өзін байытудың кез келген мүмкіндігін пайдаланды. Бірақ, ол әскерлеріне уақтылы жалақы төлеуге де ұмтылды; Хоптон және басқалардан айырмашылығы, ол оларға "еркін жайлау" алуға рұқсат бермеді және тонаудың алдын алды. Соғыс роялистерге қарсы бұрылғанда, ішкі қайшылықтар күшейді; Гренвилл Принц Руперттің Таутонға шабуыл жасау туралы бұйрығын орындаудан бас тартты, содан кейін Батыс армиясының қолбасшысы Лорд Горингпен келіспеді. Шілдеде ол қолбасшылықтан кетті; ол мұны істеген кезде, Корнуоллдық жасақтардың көп бөлігі дезертир болып, Горингтің алға жылжыған Жаңа үлгідегі армияға қарсы тұруын қолдау туралы өтініштерін қабылдамады. 1645 жылдың соңына қарай Батыс өңіріндегі роялистер жеңіліске жақын болды, ал Гренвилл Уэльс принцінің басшылығымен автономды Корнуолл құруды және Парламентпен бітімгершілік туралы келіссөздер жүргізуді ұсынды. Ол жергілікті әскерлерді Корнуолл мен Девон арасындағы шекараны құрайтын Тамар өзенінің бойында орналастырды және "Корнуоллға барлық шетелдік әскерлерді кіргізбеуге" нұсқау берді, соның ішінде Лорд Горингтің басқаруындағы роялистердің қалдықтарын да. Бұл стратегия оның жоғары тұрғандарына ұнамады және оның кең саяси көре алмайтындығын көрсетті. Горингтің орнына Хоптон Батыстағы қолбасшы болып тағайындалғанда, Гренвилл оның басшылығында қызмет етуден бас тартты; 1646 жылдың қаңтарында ол бағынбаушылық үшін тұтқындалып, Сент-Михаил тауында қамалды. Ол наурызда Хоптонның бас тартуымен босатылды және Парламенттік әскерлердің қолына түсіп қалған жағдайда өлім жазасына кесілуі мүмкін болғандықтан, жер аударылуға қашуға рұқсат алды.

1646 - 1659 жылдар; жер аударылу және өлім

Ол Джерсидегі жер аударылған сарайға қосылды және Парламенттің кешірімнен шеттетуіне ұшырағандардың бірі болды. 1649 жылы Карл I-нің өлім жазасына кесілгеннен кейін Карл II оны Гертфорд графына бағынышты генерал-лейтенант етіп тағайындады, бірақ ешқашан орын алмаған Батыс көтерілісін ұйымдастыру үшін. 1653 жылы ол Кларендон графына қарсы сәтсіз қастандыққа қатысып, сарайдан қуылды. Ол келесі бірнеше жылды Италия мен Нидерландыда өткізіп, мүлігін қайтарып алу ниетімен Англияға құпия сапар жасады. 1654 жылы ол «Барлық қатерлі адамдардың барлық айыптауларына қарсы жалғыз қорғанысын» жариялады, онда Батыстағы оқиғалардың өзіндік нұсқасын келтірді; 1736 жылы ол Джордж Гренвиллдің, Лорд Лансдаунның еңбектерінде жарияланды. Бұл Кларендонның «Қозғалыс тарихына» қарсы жазылған еңбек болды, алайда «Тарихтың» бірінші томы тек 1644 жылдың наурызына дейінгі кезеңді қамтыды; Гренвиллдің қызметі туралы мәліметтері бар екінші том 1671 жылға дейін аяқталмады. 1650 жылдары оның ұлы Ричард қайтыс болды, ал 1657 жылы оның қызы Елизавета оған жер аударылған жеріне қосылды, соның салдарынан ол Хауардтармен жүргізіліп жатқан сот дауына қатысты. Ол 1659 жылдың 21 қазанында қайтыс болды және испандық Нидерландыдағы Гент қаласына жерленді; қабірі кейіннен жоғалып кетті. Оның сіңілі ұлы Джон Гранвилл (1628–1701) 1660 жылғы жаңарудың маңызды тұлғасы болды. Оның тағысы сияқты, ол да сот дауында үлкен қарыздарға батты; оның мұрагері олардың мөлшерін білгеннен кейін өз-өзіне қол салды. Елизавета 1671 жылы әлі тірі болды, ол анасының өсиетінен көрінеді; ол роялист теңіз капитанына үйленген болуы мүмкін, бірақ толық мәліметтер жоқ.

Әдебиеттердегі көріністер

Жазушы Дафна дю Моридің "Патшаның генералы" романы (1946 жылдың сәуір айы) сэр Ричард Гренвиллдің өмірі мен қуғынға ұшырауы туралы баяндайды, көркем образдарды енгізеді, бірақ тарихи фактілерге көп сүйенген.