Жекөйтаным: түрлердің экологиялық ерекшеліктері мен таралған аймақтары
Autecology
Автоэкология – жеке түрлердің қоршаған ортамен өзара әрекеттесуін зерттейтін экологиялық бағыт. Түрлердің таралған аймағы, бейімделуі, эволюциясы туралы білесіз бе?
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Аутекология – жеке организмдердің қоршаған ортамен өзара әрекеттесуін зерттеу арқылы түрлердің таралуын және санының көптігін түсіндіруге бағытталған экологиядағы тәсіл. Аутекологиялық тәсіл экожүйе экологиясынан, қоғамдық экологиядан (синекология) және популяциялық экологиядан (демоэкология) жеке жануарлардың, өсімдіктердің немесе басқа да организмдердің түрге тән бейімделулерін, сондай-ақ түрлердің таралуына қоршаған ортаның тығыздықтан тәуелсіз әсерін бағалау арқылы ерекшеленеді. Аутекологиялық теория түрдің ерекше талаптары мен жеке организмдердің қоршаған ортаға төзімділігін түрдің географиялық таралуымен байланыстырады, мұнда жеке организмдер өмірлік циклының кем дегенде бір кезеңінде жағдайға қарай көші-қон жасауға қабілетті. Аутекология эволюциялық теорияда, оның ішінде үзілісті тепе-теңдік теориясы және түрлерді тану концепциясында мықты негізге ие.
Autecology is an approach in ecology that seeks to explain the distribution and abundance of species by studying interactions of individual organisms with their environments. An autecological approach differs from ecosystem ecology, community ecology (synecology) and population ecology (demecology) by greater recognition of the species specific adaptations of individual animals, plants or other organisms, and of environmental over density dependent influences on species distributions. Autecological theory relates the species specific requirements and environmental tolerances of individuals to the geographic distribution of the species, with individuals tracking suitable conditions, having the capacity for migration at at least one stage in their life cycles. Autecology has a strong grounding in evolutionary theory, including the theory of punctuated equilibrium and the recognition concept of species.
Тарих
Аутекологияны 19 ғасырдың соңында неміс далалық ботаниктері қалыптастырды. 20 ғасыр бойы аутекология көбінесе теориялық негізделмеген, тек сипаттамалық ғылым ретінде дамыды. Аутекологиялық тәсілдің көрнекті жақтастары Герберт Эндрюарта мен Чарльз Бирч түрге назар аударатын экологиялық зерттеулерде «аутекология» терминін қолданудан жаңылды, олардың зерттеулері тығыздықтан тәуелсіз процестерге баса назар берді. Аутекология үшін теориялық құрылымды жасаудағы қиындықтардың бірі – әр түрдің өмірлік циклы мен мінез-құлқының ерекшелігінде. Сондықтан түрлерді зерттеу арқылы алынған маңызды ақпаратты жоғалтпай, олардың арасында кең ауқымды жалпыламалар жасау қиын. Аутекологияның теориялық негізін құруға жасалған соңғы тырастың нәтижесі 2014 жылы экологтар Гимме Уолтер мен Роб Хенгевельдтің жариялаған еңбегі болды.
Autecology was pioneered by German field botanists in the late 19th century. During the 20th century, autecology continued to exist mainly as a descriptive science rather than one with supporting theory and the most notable proponents of an autecological approach, Herbert Andrewartha and Charles Birch, avoided the term autecology when referring to species focused ecological investigation with emphasis on density independent processes. Part of the problem with deriving a theoretical structure for autecology is that individual species are unique in their life history and behaviour, making it difficult to draw broad generalisations across them without losing the crucial information that is gained by studying biology at a species level. The most recent attempt at deriving a theoretical structure for autecology was published in 2014 by ecologists Gimme Walter and Rob Hengeveld.
Танымдық ұғым
Аутекологиялық теория биологиялық ұйымның ең маңызды бірлігі ретінде түрлерге бағытталған, себебі бір түрдің барлық популяцияларындағы жекелеген ағзалар олардың экологиясына әсер ететін түрге тән бейімделулермен ортақ. Белгілі бір түрдің қажеттіліктері мен төзімділігін анықтау арқылы, сол түрдің жекелеген ағзаларының нақты қоршаған орта өзгерістеріне қалай ден қоятынын болжауға болады. Жаңа жыртқыштық қысымның енгізілуінен, мысалы, нашар балық шаруашылығы басқаруынан немесе жағымсыз түрлерді бақылау үшін биологиялық бақылау агентін енгізуден популяция саны азаюы мүмкін, нәтижесінде R0 табиғи жаңару деңгейінен төмендеп қалады.
Autecological theory is focused on species as the most important unit of biological organisation, as individuals across all populations of a particular species share species specific adaptations that influence their ecology. By determining the requirements and tolerances of a particular species, it is possible to predict how individuals of that species will respond to specific environmental changes Population numbers may be reduced by introduction of new predation pressure, such as with poor fisheries management or introduction of a biological control agent to control an invasive species, such that net reproductive rate, R0, drops below replacement level.
Зиянды жануарларды қорғау
Құрт-қоңыштар – егілген дақылдарға экономикалық зиян келтіретін жануарлар немесе факторлар. Құрт-қоңыштарды басқару – дақылдарға құрт-қоңыштардың келтіретін зиянды бақылауға алу немесе азайту үшін қолданылатын техникалар мен әдістер. Құрт-қоңыштарды басқару химиялық, механикалық, биологиялық немесе интегралдық тәсілдерді қамтуы мүмкін. Кез келген тиімді басқару бағдарламасын қолдану үшін нақты құрт-қоңыш түрі туралы толыққанды білу ең маңыздысы. Атап айтқанда, құрт-қоңыштардың экологиясын зерттеу оларды басқару үшін қажетті ақпаратты ұсынады.
Pest includes animals or agents that cause economic damage to cultivated crops. Pest manage refers to the techniques and methods applied to control or minimize the damage to the crops done by pest. Pest management may include chemical, mechanical, biological or integrated approach. To apply any type of effective management programme, it is of utmost importance to know in details about the particular pest species. Spcially study of the ecology of the pest provide necessary clues to its management.
Сақтау аутекологиясы
Түрлер деңгейіндегі өзара әрекеттесулер, төзімділіктері және тіршілік ортасына қойылатын талаптар туралы білім, жойылып бара жатқан өсімдіктер мен жануарлар түрлерін сақтау үшін маңызды, себебі бұл түрдің ерекше экологиялық қажеттіліктері орындалуын қамтамасыз етеді.
Knowledge of species level interactions, tolerances and habitat requirements is valuable for conservation of an endangered plant or animal species by ensuring its particular ecological requirements are met.