Кіріспе

Ирландиялық лорд сэр Турлоу Линах О'Нилл (ирланд тілінде: Sir Toirdhealbhach Luineach mac Néill Chonnalaigh Ó Néill; 1532 – қыркүйек, 1595) – жаңа заманғы Ирландиядағы Тир-Эогейн аймағының ирландтық гаэль лорды. Шейн О'Ниллдің қайтысынан кейін оның орнына тағайындалып, О'Нилл атанды. 1567 жылдан 1595 жылға дейін сэр Турлоу Луинах О'Нилл О'Нилл кланының басшысы болды, бұл Ирландияның солтүстік провинциясы Ольстердегі ең беделді әулет еді. 1578 жылы ол рыцарь дәрежесіне ие болды.

Туған жері мен ата-бабалары

Турлоу шамамен 1530 жылы Seanchaisleán ("Ескі қамал") қаласында, қазіргі Ньютаунстеврт қаласына жақын жерде дүниеге келді. Ол Тиронның танисті (1519–1544) Ниалл Конналла О'Ниллдің төртінші ұлы болды және Мунтерлунидің О'Лунай отбасымен тәрбиеленді. Танист ретінде Ниалл Конналлах өзінің әкесінің інісі Конн Бакахтың (1519–1559) О'Нилл лауазымын мұраға алуға белгіленген болатын. Турлоудың анасы Ниалл Коннелланың әйелі Роза О'Доннелл болуы мүмкін, ол көршілес Тирконнелл патшалығының Манус О'Доннеллдің қызы еді. Турлоу О'Нилл (1513–1519) Арт Ог Макконнның немересі және Брайан МакНилл Роудың (1238–1260) тікелей ұрпағы болды.

Танист

Турлоу өзінің ағасы Шейн О'Ниллдің мұрагері болған. Шейн мен барон Дунганнон Тайрон графы лауазымы үшін таласты. 1562 жылы екеуіне де Лондондағы сарайға барып, Елизавета I патшайымға өздерінің талаптарын ұсынуға бұйрық берілді. Шейн Лондонға келді, бірақ Лорд Дунганнон Ньюриден Карлингфордқа жолда келе жатқанда Турлоудың қолынан қаза болды, бұл Шейннің бұйрығымен жасалған болуы мүмкін.

О'Нилл рөлін атқарған Турлоу

Шейн өлтірілгеннен кейінгі жылы Англия королевасына адалдық серт беріп, Турлоу О’Доннелл, МакДоннелл және МакКуиллан руларымен одақтасып, өзінің беделін нығайтуға тырысты. 1570 жылы ол Фойл өзені бойындағы Дун-на-Лонг шайқасында Турлоу МакСуиниді өлтірді. Оның әрекеттері күдік тудырғандықтан, Эссекс графының біріншісі бастаған әскер оған қарсы жіберілді, бірақ ол күмәнді ғана жетістікке жетті. Сондықтан 1575 жылы О’Ниллге кең аумақты жерлер беріліп, үш жүз шотланд сарбазын жұмысқа алуға рұқсат берілді. 1578 жылы леди Агнес арқылы жасалған келісім Турлоудың Ольстердегі кең жер иелігін растады, оған өмір бойына рыцарь атағы, сондай-ақ британдық граф Кланконнелл және барон Клогхер титулдары берілді. Бұған қоса, үш жыл бұрын келісілген шотланд сарбаздарының жеке әскерін өмір бойы сақтауға құқық берілді. Алайда, Мюнстерде көтеріліс басталғанда оның мінезі қайтадан қауіпті болып көрінді. Келесі бірнеше жыл бойы ол Испания және Шотландиямен құпия одақтар арқылы ағылшын билігіне қарсы интригалар жасады. Бірақ 1593 жылға дейін Ольстерді толық бақылауда ұстады. Содан кейін нашар денсаулығы мен әскери жеңілістерінен кейін өзінің басты қарсыласы Хьюге билікті беруге мәжбүр болды. Хью, Турлоудың 1562 жылы Англия королевасының сарайында болған кезде өлтірген Брайанның інісі еді. 1593 жылы Турлоу Луинеч оны Тиронның басшысы және мұрагері ретінде мойындады. 1595 жылдың жазында Хью Турлоу Луинечтің соңғы бекінісін басып алып, қиратты және оны шөлге қуды. Ол 1595 жылдың 9-12 қыркүйегі аралығында қайтыс болды және Ардстроуда, мүмкін ата-бабалары құрған францискан монастырында жерленді. Турлоу Луинеч 1567 жылдан 1595 жылға дейін «О’Нилл» ретінде сақталды. Бұл – ағылшын әкімшілігінің Ольстердегі оның билігін әлсіретуге және ығыстыруға күш салған, қиын-қайғыға толы ширек ғасыр еді. Заманауи ағылшын тарихшылары оны көбінесе әлсіз, мас адам ретінде бейнелейді. Бірақ оның осы кезеңде «О’Нилл» ретінде аман қалғаны, оның билеуші ретіндегі шеберлігі мен табысты келісімдер саясатын көрсетеді.

Өнердің қамқоршысы

Турлу Луинах замандас ғаэль ақындары мен музыканттарының ең жоғары бағалаған билеушілерінің бірі ретінде танымал. Оның әкесі Ниалл Конналх өнерді ынталы түрде қолдаған белгілі меценат болған, ал Турлу Луинах оның жолын қуған. Ол 1580 жылғы Балтинглас көтерілісіне қатысқан деген айыппен іздеп отырған Уиллиам Нунсенді бағды.

Отбасы

Оның екінші әйелі, леди Агнес Кэмпбелл, Аргиллдің 3-ші графының қызы болды. Оның бір қызы сексен жастан асқан кезде Сорли Бой МакДоннеллге екінші әйелі ретінде тұрмысқа шықты. Тағы бір қызы Сер Доннел О'Доннеллге тұрмысқа шықты, ол 1590 жылы Дойре Леатхан шайқасында қаза тапқанға дейін Тирконнеллдегі маңызды тұлға болды. Турлоу Луинечтің мұрагері оның ұлы, сэр Артур О'Нилл болды, бірақ сэр Артур оның орнына династия басшысы болған жоқ. Тайрон көтерілісі кезінде сэр Артур бастапқыда алыс туысы, Тайронның 2-ші графымен бірге болды, бірақ кейін жақтан жаққа өтіп, 1600 жылы қайтыс болғанға дейін Дерриден сэр Генри Доквраның әскерімен бірге қызмет етті. Сэр Артурдың орнын оның ұлы Турлоу О'Нилл басты.