Кіріспе

1529–1586 жылдардағы ағылшын саясаткері және сарай адамы сэр Генри Сидни (20 шілде 1529 – 5 мамыр 1586) – ағылшын әскері, саясаткер және Ирландияның лорд-депутаты.

Өмірбаян

Ол Пенхёрсттік сэр Уильям Сиднидің (1482 – 11 ақпан 1553) және Энн Пакенхемнің (1511 – 22 қазан 1544) үлкен ұлы болды. Уильям Сидни VIII Генрих пен VI Эдуардтың билігінде көрнекті саясаткер және сарай адамы болды. Ол екеуінен де кең аумақты жерлер алды, соның ішінде Кенттегі Пенхёрст поместьесі, ол отбасының басты резиденциясына айналды. Генри Сидни хан сарайында принц Эдуардтың, кейін король VI Эдуардтың серігі ретінде өсті және Англияның Мэри I және, әсіресе, королева I Елизаветаның қызметінде Корольдің құрметіне ие болды. Ол Ирландияны Елизаветаның басып алуында маңызды рөл атқарды, үш рет Лорд-депутат болып қызмет етті. Оның мансабы Англияда да, Ирландияда да қырқыс дау тудырды.

Ирландияға алғашқы сапары

1556 жылы Сидни Ирландияда Лорд-депутаты Томас Радклифф, 3-ші Сассекс графымен бірге қызмет етті, ол өткен жылы оның қарындасы Фрэнсеске үйленген еді. Екеуі де 1558 жылы қайтыс болғанға дейін Мэри патшайымға қызмет етті. Сидни елдегі ағылшын әкімшілігін кеңейтуге үлкен үлес қосты, ол ғасырлар бойы Дублиннің төңірегіндегі Пале деп аталатын аймаққа дейін тарылған еді. Ол сондай-ақ, оның күйеу ағасы жүзеге асырған азаматтық және әскери шараларға қатысты, олар ирланд басшыларын ағылшын тәжіне бағынуға мәжбүр етті, бұл «Бағыну және қайтару» деп белгілі болды. 1557 жылы лорд-депутаттың Ольстерге жасаған жорығы барысында Сидни Ратлин аралын қиратты. Келесі жылы, Сассекс Англияда болмаған кезде, ол Ирландия үкіметін басқаруға толық жауапкершілікті алды және өзін ерекше қабілеттілікпен ұстады. Королева Елизавета таққа отырған кезде лорд-депутаттың Ирландиядан екінші рет кеткені, Шейн О’Ниллмен туындаған мәселелер кезінде басқаруды Сиднидің қолына жүктеді. Ол 1559 жылдың тамызында Сассекс өзінің міндеттеріне мәжбүрлі түрде оралғанға дейін басшымен келісімге келуде үлкен шеберлік танытты. Осы уақытта Сидни Уэльстегі шекара кеңесінің президенті болып тағайындалғаннан кейін Ирландияның вице-казначейі лауазымынан бас тартты. Келесі бірнеше жыл бойы ол негізінен Людлоу қамалында тұрып, Лондонға жиі сапар шекті.

Шотландияда

1562 жылдың шілдесінде Елизавета Сидниді Шотландияға жіберді. Оған Елизавета мен Шотландия королевасы Мэридің кездесуін келесі жылға шегеру тапсырылды. Шотландия патшайымы бұл жаңалыққа өте ренжіді және жылады. Ол Шотландия королевасы Мэримен Холируд сарайының бағында болғанда, ұятты жағдай орын алды. Капитан Хепберн патшайымға Сиднимен сөйлесіп тұрғанда қағаз ұсынды. Патшайым оны ағасы Джеймс Стюартқа, сол кезде Мар графына берді, ол оны ашып, төрт шумақтан тұратын ұятты өлеңдер мен порнографиялық суретті тапты. Ал Хепберн осы уақытта Англияға қашып кетті. Мэриге Хепберннің Сиднимен кездесу кезінде араласуы ерекше дүркінді келді.

Лорд-орынбасары

1565 жылы Сидни Ирландияның лорд-депутаты болып тағайындалды, бұл алдыңғы жылы Сассекс графының орнына келген сэр Николас Арнольдты алмастырды. Ол ағылшын Пэлінің өзі кеткен кездегіден гөрі кедейіп, көтеріліске ұшыраған күйде екенін айтты және басты алаңдаушылықтың себебі О'Нилл кланының басшысы Шейн О'Нилл екенін мәлімдеді. Ол Елизаветаны О'Ниллге қарсы қатаң шаралар қабылдауға көндірді; бірақ соңғысы тікелей шайқастан жалтарғанмен, Сидни О'Ниллдің қарсыласы Калваг О'Доннеллді құқықтарына қайтарды және О'Ниллдің ықпалын кеңейтуіне бөгет қою үшін Дерриде ағылшын гарнизонын орнатты. 1567 жылы Фарсетмор шайқасында О'Доннелл кланынан жеңілгеннен кейін Шейн Антрим кланының басшысы МакДоннеллге бағынды, ол дереу О'Ниллді Кушендаллдағы той кезінде Сиднимен жасалған құпия келісімнің бір бөлігі ретінде пышақтап өлтірді және басын кесті. Содан кейін Сидни оңтүстікке көшті, онда Дезмонд графының 14-ші ұрпағы Джеральд Фицджеральд пен Ормонд графының 10-шы ұрпағы Томас Батлер арасында жанжал тудырды, сондай-ақ бейбітшілікті бұзушылар деп санайтын басқаларды өлімге кесті немесе түрмеге қамады; кейін Олстерге оралған Сидни Шейннің орнына келген Турлоу Луинеах О'Ниллді бағынуға мәжбүр етті. Сидни Тир-Эогейн О'Доннелл кланы мен Антрим МакДоннелл кланына үстемдік ету үшін Белфаст пен Каррикфергуста гарнизон орнатты. Сиднидің лорд-депутаты ретіндегі қызметі даулы, себебі үкімет әскери қарсыластарға қарсы науқанын ғана емес, жалпы шаруаларға қарсы да кеңейтті. Осы кезеңдегі үкіметтік қызметтің ең қараңғы жақтарының бірі – әскери қатаңдықты қарапайым халықтың үлкен бөлігіне ресми түрде қолдану болды. Шаруаларды қорқыту – қарапайым халықтың көпшілігін дәстүрлі жергілікті билеушілермен байланыстыратын байланысты үзудің сенімді тәсілі еді. Корольдік науқандар барысында төмендегілерді өлтіру кеңінен таралды. Бұл тіпті ерекше жағдай деп есептелмеді. Бір саяхатынан оралғаннан кейін лорд-депутаты Сидни Уайтхоллға жазған хатында қызықтап, өте көп ирландтық "арлеттерді" өлтіргендігіне соншалықты мас болғанын, олардың санын жоғалтқанын айтты.

Десмонд көтерілісі

1567 жылдың күзінде Сидни Англияға оралды және келесі он ай бойы Ирландияда болмады. Қайтып келген соң, ол лорд Берглиге Ирландияның әлеуетін пайдалану, елді жолдар мен көпірлер салу арқылы ашу, Ольстердегі ирландтық рулық жүйені еркін жер иелену жүйесімен алмастыру және аралдың барлық жерінде кең таралған гаэльдық әдет-ғұрыптарды басу шараларын қабылдауға шақырды. 1569 жылы ол Дублинде он жылдан бері өткізілмеген парламент ашылуын қадағалады. Ол Корольдік палатасын құруды ұсынды – Жұлдыз палатасының ирландтық нұсқасы, ол патшайымның қолдауын алды және оның шақырылуынан кейін құрылды. Сидни Мюнстер және Коннахт провинцияларында әскери губернатор («Лорд-президент») тағайындауды ұсынды. Бұл Джеральдин әулетінің Джеймс Фицморис Фицджеральд бастаған Десмонд көтерілісінің біріншісіне әкеп соқты, ол 1573 жылға қарай қатаң түрде басылды. Сидни Ормонд пен Килкеннидегі гиберно-нормандық Батлерлерге қарсы шықты, олар Дублин үкіметінің қолдауымен өз құқықтарын талап еткен Девоннан келген авантюрист сэр Питер Кареудің жерлеріне қатысты мүмкіндіктерді пайдалану талаптарына наразылық білдірді. 1570 жылы сэр Эдмунд Батлердің көптеген ізбасарлары дарға асылды, ал Томас Батлердің үш бауыры, Ормондтың 3-графы, Ирландия парламентінің шешімімен сотталды. Сидни 1571 жылы Ирландиядан патшайым Елизавета көрсеткен мардымсыздыққа ренжіді. 1575 жылдың қыркүйегінде ол үлкен патшалық билікпен оралды және жағдайдың бұрынғыдан да нашар болғанын көрді. Антримде Маккуиллан және Сорли Бой МакДоннелл рулық соғыстың басты қоздырғыштары болды, ал осы солтүстік аймақты бейбіттендіргеннен кейін Сидни оңтүстікке бет бұрып, онда да өз билігін құрметтеуге бірдей сәттілікпен қол жеткізді. Ол ағылшын үлгісінде округтарды бөлу арқылы аралдың әкімшілік аймақтарына өз іздерін қалдырды. Бұрынғы кезде ол Ардес және Кландебой округтерін біріктіріп, Каррикфергус графтығын құрды және О'Фаррелл руының жерін Лонгфорд графтығына айналдырды. Содан кейін ол Коннахтта да осындай саясатты жүргізді, онда Томмондтағы О'Брайен руының жерлері Клэр графтығына айналды, ал Галвей, Мейо, Слиго және Роскоммон графтықтары да шекараланды. Сидни сонымен қатар 1576 жылы Кланрикард графы мен оның ұлдары бастаған көтерілісті басты, ал екі жылдан кейін Рори О'Морды өлімге ұшыратты. Сидни 1578 жылы Муллахмаст қырғыны деп белгіленген Лаойс руларына қарсы жасалған қырқындарға қатысқан деп айыпталды.

Салымның тоқтатылуы туралы дау

Осы арада Сиднейдің орталық үкіметтің әскери жасағын қаржыландыруға арналған жылдық салығы (цес), Пэль ақсүйектерінің наразылығын тудырды. Олар өз шағымдарын жеке Елизавета патшайымға жеткізу үшін Лондонға көрнекті адвокаттардан тұратын делегация жіберді. Оларды Ирландия үкіметінің бірнеше жетекші тұлғалары, әсіресе Ирландияның лорд-канцлері сэр Уильям Джерард қолдады. Джерардтың Сиднейден алыстауы Сидней үшін ауыр соққы болды, өйткені ол соңғы бес жыл бойы Джерардты өзінің ең маңызды одақтасы ("басты кеңесшім") деп санаған еді, ал екеуі арасындағы жанжал Сиднейдің беделін әлсіретті. Цесс саясатының дұрыс еместігі туралы ұсыныстар ақыры жеміс берді: Сиднейдің үлкен ренжігеніне қарамастан, патшайым оның әрекеттерін сынады. 1578 жылдың қыркүйегінде ол елге қайтарылды және Елизавета оны салқын күймен қарсы алды.

Елтаңбасы

Портреттегі байламның ішінде көрсетілген бұл қарулар Виндзордағы Сент-Джордж шіркеуіндегі сэр Генридің байлам бағанасының тақтасындағы қарулармен бірдей. Төрт бөлігінің сипаттамасы 3 D 14, 236B-бетте келтірілген. Біріншісі – Сидни, екіншісі – Кланфорд, үшіншісі – Барингтон, төртіншісі – Мерси, бесіншісі – Мандевилл (портреттегі эскарбункл көлеңкедей бейнеленген, бірақ қара түсті болуы керек), алтыншысы – Четвин, жетіншісі – Белхаус (арыстандар үш қара айқас белгісінің арасында көрсетілуі керек), және сегізіншісі – Брэндон (мұнда арыстанның тәжі Гулс және Аргент түстерінде жартылай-жартылай болуы керек). Портреттегі шығыршық мұрттық белгісі көк түсті, алтын тікендері, жағасы және сызығымен көрсетілуі керек, сол сияқты сол жақ қолдаушы да көк түсті болуы керек. Оң жақ қолдаушы – Брэндон қаруларынан алынған арыстан және алтын жаға мен тізбек орнына көк жаға мен сызықпен сипатталуы керек.

Кейінгі жылдар

Лондондағы құпия кеңестегі лауазымынан Сидни өзінің ықпалын екінші Десмонд көтерілісін қатыгездықпен басуға пайдаланды, бұл 1579-83 жылдары Мюнстерде көптеген адам өміріне әкелді және нәтижесінде провинция қоныс аударушылар мен фермерлер отбасыларымен мекендеуге берілді. Өмірінің соңына дейін ол негізінен Лудлоу қамалында тұрып, Уэльс шебінің президенті міндеттерін атқарды.

Неке және отбасы

Сидни 1551 жылы Нортумберлендтің 1-ші герцогы Джон Дадлидің үлкен қызы Мэри Дадлиге үйленді. Олардың үш ұлы мен төрт қызы болды. Оның үлкен ұлы сэр Филип Сидни, ал екіншісі Роберт Сидни, Лестердің 1-ші графы болды. Оның қызы Мэри Сидни Пемброктың 2-ші графы Генри Гербертке үйленді және әдеби еңбектерімен замандастарының арасында ең танымал әйелдердің біріне айналды. Ричард Канслер Сидни отбасында өсті.