Кіріспе

Карл Х. Прибрам (25 ақпан 1919 – 19 қаңтар 2015) – АҚШ-тағы Джорджтаун университетінің профессоры, Стэнфорд университетінің психология және психиатрия саласының зейнеткер профессор және Рэдфорд университетінің еңбек сіңірген профессоры. Нейрохирург дипломына ие Прибрам лимбикалық жүйенің анықтамасын, фронтальді қабықтың лимбикалық жүйемен байланысын, париетальді және шaqмақтық бөлікшелердің сезімдік "ассоциациялық" қабығын және адам миының классикалық қозғалыс қабығын зерттеуде маңызды жұмыстар атқарды. Ол Карл Лэшлимен бірге Йеркс приматтар орталығында жұмыс істеді, кейіннен оның директоры болды. Ол Йель университетінде он жыл, ал Стэнфорд университетінде отыз жыл профессор болып қызмет етті. Көпшілікке Прибрам когнитивтік функцияның голономикалық ми моделін жасауымен және есте сақтау, эмоция, мотивация және сананы зерттеуге, соның ішінде голографиялық сана теориясына қосқан үлесімен танымал. Ол американдық жазушы Кэтрин Невиллге үйленген.

Голономиялық модель

Прибрамның ми өңдеуінің голономиялық моделі оның 1991 жылғы «Ми және қабылдау» еңбегінде сипатталған, онда Дэвид Боммен бірлесе жасаған жұмысының кеңейтілуі бар. Онда мидағы ірі талшықты жолдар арқылы жүзеге асырылатын тізбектерден басқа, өңдеу талшықты тармақтардың желілерінде (мысалы, дендриттерде) және де дендритті «ағаштарды» қоршаған динамикалық электр өрістерінде де жүреді. Сонымен қатар, осы дендриттік ағаштардың айналасында жүретін өңдеу процестері, дендриттері байланысқан, бірақ тікелей жанаспайтын (эфаптикалық сигнализация деп аталады) жақын орналасқан нейрондардың ағаштарындағы процестерге әсер етуі мүмкін. Осылайша, мидағы өңдеу жергілікті емес түрде жүзеге асырылуы мүмкін. Бұл түрдегі өңдеуді голографияны ойлап тапқан Деннис Габор, оны «холон» деп атаған, энергияға негізделген ақпарат тұжырымы ретіндегі ақпарат кванты ретінде дұрыс сипаттады. Бұл толқындықтар кванттық голографияда қолданылады, МРТ, ПЭТ сканерлері және басқа да бейне өңдеу процедураларының негізі болып табылады. Габор толқындықтары – бұл күрделі кеңістіктік және уақытша үлгілерді компоненттік толқындарға айналдыратын терезеленген Фурье трансформациялары, олардың қиылысқан жерлердегі амплитудалары күшейтіледі немесе азайтылады. Фурье процестері голографияның негізі болып табылады. Голограммалар үлкен көлемдегі ақпаратты өзара байланыста сақтай алады және кері трансформация нәтижесін ғаламды зерттеуде бізге бағыт көрсететін кеңістіктік және уақытша үлгілерге қайтаратын артықшылығы бар. Дэвид Бом егер біз ғаламды телескоптарымызға орнатылған линзаларсыз қарасақ, ғалам бізге голограмма сияқты көрінетінін болжады. Прибрам бұл ойды кеңейтіп, егер біз көздің линзасынан және басқа сенсорлық рецепторларымыздың линзаға ұқсас процестерінен айырылсақ, біз голографиялық тәжірибеге толыққанды батып қалатынымызды түсіндірді.

Басқа салымдар

1940 жылдардың соңы мен 1950 жылдардың басында Прибрамның нейроәрекеттік тәжірибелері лимбикалық жүйенің құрамын және префронталды қабықтың атқару функцияларын анықтады. Прибрам сонымен қатар ассоциациялық қабықтың сенсорлық ерекше жүйелерін ашты және бұл жүйелердің сенсорлық стимулдарды сезіну емес, олардың арасынан таңдау жасауды ұйымдастыру үшін жұмыс істейтінін көрсетті. Оның осы жаңалықтарды қалай жасағаны туралы еңбегі 2013 жылы жарық көрген "The Form Within" кітабында баяндалған. Кітапта сол кездегі жетекші ғалымдар мен зиялылармен болған кездесулерінің әңгімелері, сондай-ақ Оклахома университетінде шимпанзе Уошо оның қолын қысып, саусағының бір бөлігін жоғалтқан қызықты оқиғасы бар. 1999 жылы ол ғылым мен гуманитарлық ғылымдарды біріктіргені үшін Дагмар және Вацлав Гавел сыйлығының алғашқы иегері атанды. Ол 2015 жылы Вирджиния штатында 95 жасында дүние салды.

Стэнфордтағы шабуыл ісі

1975 жылы Стэнфорд университеті Прибрамды екі жылға шартты жазаға кесті және Барбара Хонеггерге қатысты болған шабуыл және басқа да қатыгездік туралы университет жүргізген тергеуден кейін оның жалақысын төмендетті.