Кіріспе

Римдегі тарихи ғимарат, Римдегі қамал.

Адриан кесенесі, сондай-ақ Castel Sant'Angelo (; ағылшын тілінде: Қасиетті періште қамалы) деп белгілі, Италияның Рим қаласындағы Адриано паркінде орналасқан зәулім ротонда (цилиндр пішіндес ғимарат). Ол бастапқыда Рим императоры Адриан өзі мен отбасы мүшелері үшін кесене ретінде салынған. Кейіннен папалар бұл ғимаратты бекініс және қамал ретінде пайдаланған, қазір ол мұражай болып табылады. Бұл құрылыс бір кезде Римдегі ең биік ғимарат болған.

Адрианның қабірі

Рим императоры Адрианның қабірі, сондай-ақ Адрианның моласы деп аталады, Тибрдің оң жағалауында 134 және 139 жылдар аралығында салынды. Бастапқыда мавзолей әшекейленген цилиндр пішіндес, үстінде бақшасы бар және алтыннан жасалған төрт аттан тұратын көлік болған. Адрианның күлі 138 жылы Баияда қайтыс болғаннан кейін бір жыл өткен соң, әйелі Сабинаның және 138 жылы қайтыс болған алғашқы асырап алған ұлы Луций Элийдің күлдерімен бірге мұнда қойылды. Одан кейін келесі императорлардың қалдықтары да мұнда салынды, соңғы тіркелген жерлеу 217 жылы Каракалла болды. Бұл күлдер салынған құмыралар, қазір Қазына бөлмесі деп аталатын ғимараттың ішіндегі терең жерде орналасқан болуы мүмкін. Адриан мавзолейге тікелей қарап тұратын Понс Элийді де салды – ол әлі де Римнің орталығынан және Тибрдің сол жағалауынан көркейтін көрініс ұсынады, сонымен қатар Христостың құмарлық аспаптарын ұстаған періштелердің барокко мүсіндерімен әйгілі.

Құлдырау

Қабірдің көп бөлігі мен әшекейлері ғимараттың 401 жылы әскери бекініске айналуынан және кейіннен Флавий Онорий Августтың Аврелий қабырғаларына қосылуынан кейін жоғалып кетті. 410 жылы Аларик Римді шапқанда визиготтар тонаушылары ыдыстар мен күлді шашыратып жіберді, ал түпнұсқалық сәндік қола және тас мүсіндер 537 жылы Римді қоршаған готтарға қарсы шабуыл кезінде төңкеріліп тасталды, деп Прокопиус баяндаған. Дегенмен, ерекше аман қалған нәрсе – жерлеу ыдысының (мүмкін, Адрианның) қақпағы, ол Санкт-Петер базиликасына жеткізіліп, Отто II қабірін жапты, кейіннен үлкен Ренессанс баптистериясына енгізілді. Римнен кейінгі кезеңде қабірден алынған материалдарды пайдалану туралы 16 ғасырда Джорджио Вазари жазған.

Аңыз бойынша, Архангел Михаил 590 жылғы обаның аяқталғанын білдіретін белгі ретінде қылышын қынына тықты, осылайша қамалға қазіргі атауы берілді. Бұл аңыздың одан да дұрыс түсіндірілуін, осы бас періштенің жауынгерлік мінезін ескере отырып, 15 ғасырдағы саяхатшы естіді, ол қамалдың төбесінде періште мүсінін көрді. Ол, ұзаққа созылған оба кезінде папа Григорий I-нің халық, тіпті христиандардың Субуррадағы Санта-Агата шіркеуінде жазыққан құдайға табынуын естігенін айтады. Көрініс папаны шіркеуге процессия ұйымдастыруға итермеледі. Ол жерге жеткенде, құдайдың мүсіні күркіреумен бірге керемет түрде қирады. Әйелдер көпірі арқылы Санкт-Петер шіркеуіне қайтып келгенде, папа қамалдың үстінде періштенің қылышынан қанды сүртіп, оны қаптап жатқанын көрді. Папа мұны Құдайдың разы болғанын білдірген белгі деп түсіндірді, бірақ бұл Григорийді Римдегі басқа да жазыққан табыну орындарын жоюдан тоқтатып қоймады.

Папа бекінісі, резиденциясы және түрмесі

Папалар құрылысты XIV ғасырдан бастап қамалға айналдырды; Папа Николай III қаланы Қасиетті Петір базиликасымен Passetto di Borgo деп аталатын жабық бекіністі дәліз арқылы байланыстырды. Қалдық Римді талан-таражға салу кезінде (1527) Карл V-тің Ландскнехт әскерлерінің қоршауынан Папа Климент VII-нің паналаған орны болды; сонымен қатар, Бенвенуто Челлини, талан-таражға салу, кісі өлтіру және содомия айыбымен түрмеде отырғанда, қамалдың қабырғаларымен серуендеп, жау әскерлерін атқандағы жағдайды сипаттайды. Лео X Рафаэльо да Монтелупоның Мадоннасы бейнеленген шіркеу салдырды. 1536 жылы Монтелупо 590 жылғы обадан кейін (жоғарыда айтылғандай) қамалдың үстіне семсер ұстаған Киелі Михаилдың мәрмәр мүсінін орнатты. Кейін Пауль III болашақтағы қоршау кезінде Папаның тұруына лайықты кеңістік болсын деп, зәулім пәтер салдырды. Монтелупоның мүсіні 1753 жылы фламанд мүсіншісі Питер Антон фон Вершаффельт жасаған сол тақырыптағы қола мүсінімен алмастырылды. Вершаффельт мүсіні әлі де орнында тұр, ал Монтелупо мүсінін қамалдың ішкі ауласындағы ашық алаңда көруге болады. Пап мемлекеті Сант-Анжелоны түрме ретінде де пайдаланды; мысалы, Джордано Бруно алты жылға қамалды. Басқа тұтқындардың ішінде мүсінші және зергер Бенвенуто Челлини, сондай-ақ сиқыршы және шарлатан Кальястро болды. Өлім жазалары кішкентай ішкі аулада орындалды. Түрме ретінде, ол Джакомо Пуччинидің 1900 жылғы «Тоска» операсының үшінші әрекетіне де көрініс берді; операның басты кейіпкері Кастель қабырғаларынан өлімге секіреді. Ерте заманда түрме басқа да ерекше қызмет атқарды. Корнелис де Брюйн 1796 жылы Папа Клемент X қайтыс болғанда, ауыр жаза алған барлық тұтқындар Сент-Анжелоға жеткізілгенін айтады. Содан кейін, Папа тағы орны бос қалғанда, жергілікті қалалық кеңес Рим түрмелеріндегі барлық тұтқындарды босатып жіберді, бірақ Сент-Анжелодағыларды босатпады. Корнелис айтуынша, мұндай оқиғалар Папа қайтыс болған сайын қайталанып тұрды.

От шашу

1776 жылы Корнелис де Брюйен қаланы аралап жүргенде, жылына бір рет көрсетілетін фейерверктер туралы айтты. Ол былай деп жазды:

«Санкт-Анжело қамалындағы Санкт-Петер күніндегі жыл сайынғы дәстүрлі той – көруге таңғажайып фейерверк. Ол қамалдың үстінен басталып, бірден тұтанады және фейерверктердің көпшілігіне тарағандай көрінеді. Қамалдың жанында тұрғанда, аспанның өзі ашылып жатқандай сезім туады. Одан шамамен жарты сағаттық қашықтықта тұрғанның өзінде оны жақсы көруге болады. Римде бір жылдан астам уақыт өткізгендіктен, мен оны әртүрлі орындардан көруге қызығушылық таныттым, бірақ қамалдың жанында, фейерверктердің тікелей астында тұрған жер ең әсерлі болды.»