Кіріспе

Джеймс Клемент Дуг (30 шілде 1922 – 20 тамыз 2010) – ирландиялық саясаткер, инженер, климатолог, гидролог және ғалым. «Fine Gael» партиясының мүшесі, 1981–1982 жылдары Сыртқы істер министрі, 1982–1987 жылдары Сенаттың лидері, «Fine Gael» партиясының Сенаттағы лидері және 1973–1977 жылдары Сенат Эйренің төрағасы қызметтерін атқарды. 1961–1977 және 1981–1987 жылдары сенатор болды. Дуг климаттық өзгерістер жөніндегі пікірталасқа, гидрология саласына және Еуропалық Одақтың құрылуына зор әсер етті. Оның мансабы академиялық еңбек, саясат және халықаралық қатынастарды қамтыды. Ол Сыртқы істер министрі, Ирландия Президентінің міндетін атқарушы (Президенттік комиссия), Бірыңғай Еуропалық актісіне (БЕА) және Маастрихт шартына әкелген есептің төрағасы, Корк және Дублин университеттеріндегі Инженерлік факультеттің профессоры, Халықаралық ғылым кеңесінің (ICSU) президенті, Корольдік ирландиялық академияның президенті және Ирландия кино кеңесінің төрағасы болды. Дуг Инженерлік қоғамның мүшесі және ЮНЕСКО, Дүниежүзілік метеорологиялық ұйым (ДМҰ), БҰҰ-ның қоршаған ортаны қорғау бағдарламасы (ЮНЕП) және Тамақ және ауыл шаруашылығы ұйымы (ФАО) сияқты БҰҰ-ның көптеген мамандандырылған мекемелеріне сарапшы-консультант ретінде жұмыс істеді. Сондай-ақ ол Еуропалық комиссияның XII Бас дирекциясының (Зерттеу) сарапшы-консультанты болып қызмет атқарды. Ирландияда ол кабинетке тағайындалған екінші сенатор ретінде танымал. Академиялық ортада ол гидрология саласындағы көптеген жарияланымдарымен белгілі, 1959 жылы гидрографтар теориясын жасады және осы саладағы пионер ретінде танылады. Еуропадағы Дуг комитеті арқылы жүргізген жұмысы БЕА мен Маастрихт шартына әкелді. 2010 жылы қайтыс болғаннан кейін ЮНЕСКО IHE оны «гидрологиядағы биік тұлға және пионер» деп сипаттады. 2007 жылы Нобель сыйлығымен марапатталған Климаттық өзгерістер жөніндегі үкіметаралық комиссияның ғалымы Джон Суини оны «мүмкін, өткен буынның ең маңызды, өнімді және көрнекті ғалымдарының бірі» деп атады.

Ерте өмір, мансап және академиялық өмір

Джеймс Дуг 1922 жылы Англияның Биркенхед қаласында дүниеге келген. Ол Ливерпульде білім алып, кейін Дун Лаугерге көшіп, Христиан бауырлары колледжінде оқыған. Дугтың әкесі инженер болған, сондай-ақ басқа туыстары да инженерлік мамандық иесі болған. Мектепте Дуг басшылықты қолданбалы математика пәнінен жеке сабақ беру үшін мұғалім шақыруға көндірген. Ол Дублин университетінің колледжінде (мұнда ол Құрылымдар теориясы және Материалдардың беріктігі бойынша Пирс Малон стипендиясын алған) инженер мамандығын бітірген. 1942 жылы ол Қоғамдық жұмыстар басқармасына, ал 1946 жылы Электрмен жабдықтау басқармасына (ЭСБ) жұмысқа орналасқан. 1954-1956 жылдары Айова университетінің Азаматтық инженерлік кафедрасында ғылыми қызметкер болып жұмыс істеген және магистр дәрежесін алған. 1956 жылы Ирландиядағы ESB-де жұмыс істей бастағаннан кейін, ол Шаннон өзеніндегі бірнеше жобаларға қатысқан. 1958 жылы Дуг Корк университетінің колледжінде Азаматтық инженерлік ғылымдарының профессоры болған. 1970 жылы Дублин университетінің колледжінде профессорлық қызметке тағайындалған. 1984-1987 жылдары Дуг Галвей университетінің Инженерлік гидрология кафедрасында жұмыс істеген. 1988 жылдан бастап ол Дублин университетінің Су ресурстарын зерттеу орталығында жұмыс істеді. 1987 жылдан 1990 жылға дейін ол сондай-ақ Корольдік Ирландия академиясының президенті болды. 2000 жылы Дуг Хериот-Ватт университетінен құрметті докторлық дәрежесін алды.

Гидрология

Бұл тақырыпта көптеген жарияланымдары бар, ол гидрологияны тәжірибелік технологиядан қазіргі кездегі ғылымға айналдырғаны үшін еңбегі зор. Ирландиялық әріптесі Ээмон Нэшпен бірге ол 60-жылдардың басында қазіргі жүйелік гидрологияның негізін қалады. 1960 жылдары Дуге АҚШ-тан сол кездегі КСРО-ға дейін созылған гидрология ғалымдары мен инженерлерінің халықаралық желісін дамытуға белсенді үлес қосты: "Бұл байланыстар өте пайдалы болды, олар әлемнің түкпір-түкпірінен жүргізіліп жатқан зерттеулерді мағыналы түрде байланыстыруға және белгілі бір дәрежеде халықаралық гидрологиялық қауымдастықты құруға көмектесті. Бастапқыда біз алты адамнан тұратын бейресми топ едік. Кейін бұл топ 12 адамнан тұратын комитетке дейін өсті". Соңында бұл Халықаралық гидрологиялық ғылымдар қауымдастығы (IAHS) құрамындағы Су ресурстары жүйелері жөніндегі халықаралық комиссияның құрылуына әкелді. Ол бірнеше жыл оның президенті қызметін атқарды.

Климаттың өзгеруі

Дуджи климаттың өзгеру себептерін анықтау бойынша алғашқы жұмыстардың біріне қатысты. Ол 1978 жылы Женевада өткен бірінші Дүниежүзілік климат конференциясына әкелген Дүниежүзілік метеорологиялық ұйымдағы (ВМО) талқылауларға белсенді қатысты. Талқылау барысында төрт адамнан тұратын топқа екі сұрақ қойылды: Климаттық проблема бар ма? Егер бар болса, оны талқылау үшін әлемдік ғалымдар конференциясын шақыруға бола ма? Ол Дүниежүзілік климаттың әсері жөніндегі консультативтік комитеттің ғылыми кеңесші комитетінің төрағасы болды және БҰҰ бас хатшысының атынан Табиғи апаттардың халықаралық онжылдығы консультативтік кеңесінде қызмет етті. Ол климаттың өзгеруіне қатысты халықтың санасының үлкен өсімді өз көзімен көрді: "Алғашқы конференцияға негізінен ғалымдар мен инженерлер қатысты, ал 1990 жылы өткен екінші Дүниежүзілік климат конференциясында ғалымдар мен инженерлерге көптеген саясаткерлер қосылды, бұл мәселелерге қызығушылықтың едәуір кеңейгенін көрсетті". 1990 жылы ВМО қоршаған орта және даму жөніндегі Рио саммитіне дайындық ретінде су және климат бойынша халықаралық конференция өткізу туралы идея ұсынды. Дуджи конференцияның 1992 жылдың қаңтарында Дублинде өтуін ұйымдастырды. Халықаралық жиындарда "Дублин конференциясы" су саласындағы ең беделді халықаралық конференция ретінде әлі де еске алынады. Оның төрағалығымен өткен конференцияда соңғы 20 жылда су шаруашылығы саясатын қалыптастыруға ықпал еткен "Дублин қағидалары" қабылданды.

Саяси мансап

Академик ретінде көрнекті мансапқа ие болумен қатар, Дуг өте белсенді саяси өмірге де қатысты. Оның бабасы Кингстаун округінің сайланған қалалық кеңесінің алғашқы төрағасы болған. Дуг 1948 жылдан бастап Дублин қалалық кеңесінің мүшесі болды және сол кездегі Taoiseach Джон А. Костеллоның назарына ілікті. 1961 жылдан 1977 жылға дейін Дуг Сенад Эйренде сенатор болды, ал 1973 жылдан 1977 жылға дейін оның Cathaoirleach (төрағасы) қызметін атқарды. Ол 1960 жылдардан бастап әріптесі Гаррет Фицджеральдпен бірге «Файн Гейл» партиясының «Әділ қоғам» қанатын құруда тығыз жұмыс істеді. Cathaoirleach ретінде Дуг комиссия мүшесі болды, оған Ceann Comhairle (немесе Dáil спикері) және Конституциямен белгіленген Президент болмаған немесе қабілетсіздікке ұшыраған жағдайда, сондай-ақ Президенттің қайтысы немесе отставкасы салдарынан лауазым бос болған кезде Президенттің міндеттерін атқару үшін тағайындалған Бас судья кірді. Бұл Дугтың Cathaoirleach қызметінің кезеңінде екі рет орын алды. Біріншісі (1937 жылы кеңсе құрылғаннан бергі тарихта екінші рет) Эрскин Хамильтон Чайлдерстің қайтысынан кейін болды. Екіншісі 1976 жылы Сэрбхалл О Далаидың отставкаға кетуінен кейін болды. 1977 жылы Дуг саясаттан зейнеткерлікке шығып, «академиялық мәселелерге және ғылым мен инженерия саласындағы халықаралық ынтымақтастыққа көбірек уақыт арнауды» жөн көрді. 1981 жылы ол саясатқа оралды және сол кездегі Taoiseach Фицджеральд оны қысқа ғұмырлы «Файн Гейл» басқаратын үкіметте Сыртқы істер министрі етіп тағайындады. Бұл тағайындауды Фицджеральдтың әйелі ұсынды, өйткені ол Дугтың ғана оны осы салаға жиі араласудан тоқтата алатынына сенді. 1982 жылдың желтоқсанында жаңа коалициялық үкімет құрылғанда (1987 жылға дейін жалғасқан), Дуг көру қабілетінің нашарлауына байланысты лауазымға қайта тағайындалудан бас тартты. 1982 мен 1987 жылдар аралығында ол Сенад Эйренге оралды. Ол Фицджеральдтың Еуропалық комиссар болу туралы ұсынысын қабылдамады. 1985 жылы Дуг Жаңа Ирландия форумында «Файн Гейл» делегаты болды.

Еуропалық интеграция - Доуге есебі

Ол 1984 жылы Ирландия төрағалық еткен кезде Еуропалық экономикалық қауымдастықтың (ЕЭҚ) ынтымақтастығын жақсарту бойынша үкіметаралық есеп дайындауда маңызды рөл атқарды. Оның тағайындалуына қатысты дау болды: Гаррет Фицджеральд неміс тарапының Батыс Германияның бұрынғы президенті Карл Карстенсқа осы қызметті беруге жасаған қысымына қарамастан, Доугты тағайындауды қатысты түрде талап етті.

Гидрология

(1973) Доуг, Дж. К. И., Гидрологиялық жүйелердің сызықтық теориясы (Техникалық бюллетень / АҚШ Ауыл шаруашылығы департаменті) Баспасөз: Ауыл шаруашылығы ғылыми-зерттеу қызметі, АҚШ Ауыл шаруашылығы департаменті (1973)
(2003) Доуг, Дж. К. И. және О'Кейн, Дж. П., Гидрологиялық жүйелердегі детерминистік әдістер: IHE Дельфт лекциялық жазбалар сериясы (ЮНЕСКО IHE Дельфт лекциялық жазбалар сериясы)
(2004) Янг, Гордон Дж., Доуг, Дж. К. И. және Родда, Джон С., Жаһандық су ресурстары мәселелері

Еуропалық саясат

(1999) Dooge, J. C. I., және Barrington, R., Маңызды ұлттық мүдде: Ирландия Еуропада 1973–1998 жж.
(2002) Dooge, J. C. I., Ницца шартының мағынасы қандай

Ирландия саясаты

(1986) Дуг, Дж. С. И. (ред.), Ирландия қазіргі әлемде: Гаррет Фицджеральдтың құрметіне арналған мақалалар.

Гидрология

(1986) Dooge, J. C. I., "Гидрологиялық заңдарды іздеу", Су ресурстарын зерттеу, 22(9), 46S–58S. (1997) Dooge, J. C. I., "Гидрологиядағы қарапайымдылықты іздеу", Геофизикалық зерттеулер, 18: 511–534, 1997. (2003) Dooge, J. C. I., "Гидрологиялық жүйелердің сызықтық теориясы", EGU Reprint Series, 1, 2003. (2005) Dooge, J. C. I., "Барлығын біріктіру", Гидрологиялық Жер жүйесі ғылымдары, 9, 3–14, 2005.

Өлім

2010 жылы 20 тамызда Дуг Дублиндегі үйінде дүниеден озды.